آسیانیوزایران؛ سرویس اجتماعی:
استان همدان در آستانه دو روز سرد و یخزده قرار گرفته است. پیشبینی کاهش شدید دما و بارش برف و باران، مقامات استان را وادار به تصمیمی مهم کرده است. بر اساس اعلام رسمی استانداری همدان، تمامی فعالیتهای آموزشی و تحصیلی در این استان، روزهای شنبه و یکشنبه ۲۹ و ۳۰ آذر ماه، به صورت غیرحضوری برگزار خواهند شد. این تصمیم به منظور حفظ سلامت و ایمنی دانشآموزان، دانشجویان و کارکنان آموزشی گرفته شده است. هشدارهای هواشناسی از کاهش محسوس دما و افزایش احتمال یخزدگی و لغزندگی معابر شهری و بینشهری خبر میدهند. این شرایط به ویژه برای تردد سرویسهای مدارس و دانشجویان میتواند خطرآفرین باشد. تمامی مقاطع تحصیلی، از مهدکودکها و پیشدبستانی گرفته تا مدارس ابتدایی، متوسطه اول و دوم و همچنین تمامی دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی در سطح استان، مشمول این تصمیم هستند. این تعطیلی گسترده نشان از جدی بودن وضعیت جوی در منطقه دارد.
مدیران مدارس و دانشگاهها موظف شدهاند تا برنامهریزی لازم را برای ادامه روند آموزش به شیوه مجازی و غیرحضوری انجام دهند. انتظار میرود معلمان و اساتید، تکالیف و محتوای درسی را از طریق سامانههای آموزشی در اختیار دانشآموزان و دانشجویان قرار دهند. این تصمیم استانداری همدان، موجب آرامش خاطر بسیاری از خانوادهها شده است. والدین نگران تردد فرزندان خود در هوای سرد و معابر لغزنده بودند و این اعلام به موقع، برنامهریزی آنان را آسانتر کرده است. شهروندان همدانی باید در این دو روز، ضمن پرهیز از ترددهای غیرضروری، نکات ایمنی را در مورد استفاده از لاستیک یخشکن، رانندگی با سرعت پایین و احتیاط در پیادهروی رعایت کنند. مسئولان نیز اعلام کردهاند که برای خدماترسانی و پاکسازی معابر آمادهباش کامل دارند. این دومین بار در فصل سرما است که استان همدان به دلیل شرایط جوی نامساعد، مجبور به تعطیلی گسترده مراکز آموزشی میشود. انتظار میرود پس از گذر این سامانه سرد، فعالیتهای آموزشی از روز دوشنبه به صورت عادی از سر گرفته شود.
تحلیل هواشناسی و دلایل علمی تعطیلی
وضعیت جوی فعلی همدان ناشی از نفوذ توده هوای سرد قطبی به همراه رطوبت نسبی است که منجر به بارشهای مختلط برف و باران و سپس کاهش شدید دما میشود. این پدیده موسوم به «یخبندان پس از بارش» یکی از خطرناکترین شرایط برای حمل و نقل است. دمای هوا در شب و صبح زود در همدان میتواند به زیر صفر درجه سانتیگراد برسد. این کاهش دما همراه با رطوبت باقیمانده از بارشها، باعث تشکیل لایه نازک و خطرناکی از یخ بر روی سطوح آسفالت، معابر و پلها میشود که اصطلاحاً «یخزدگی سیاه» نامیده میشود. این لایه به دلیل شفافیت، اغلب برای رانندگان و عابران قابل تشخیص نیست. پیشبینیهای هواشناسی نشان میدهد که این شرایط حداقل تا ابتدای هفته آینده تداوم خواهد داشت. بنابراین، تصمیم برای تعطیلی دو روزه، بر اساس دادههای علمی و با در نظر گرفتن اوج خطر در روزهای آخر هفته گرفته شده است. این نشاندهنده بهبود سیستم هشدار زودهنگام و مدیریت ریسک در مواجهه با پدیدههای جوی شدید است.
بررسی آثار تعطیلی بر روند آموزشی و راهکارهای جبرانی
تعطیلی ناخواسته مدارس و دانشگاهها، قطعاً اختلالی در برنامهریزی درسی و کاهش ساعات موثر آموزش ایجاد میکند. این امر به ویژه برای دانشآموزان مقاطع حساس مانند پایه دوازدهم و دانشجویان ترم آخر که در آستانه امتحانات هستند، چالشبرانگیز است. با این حال، تجربه سالهای گذشته و همهگیری کرونا، زیرساختها و توانمندی لازم برای آموزش مجازی را در بسیاری از مراکز آموزشی استان فراهم کرده است. انتظار میرود معلمان با استفاده از سامانه شاد، شبکههای اجتماعی و پیامرسانها، محتوای درسی و تمرینات لازم را در دسترس دانشآموزان قرار دهند. در سطح دانشگاهی نیز، سامانههای LMS (مدیریت آموزش) این امکان را فراهم میکنند. برای جبران این وقفه، احتمال تمدید سال تحصیلی یا افزایش ساعات درسی در روزهای آینده وجود دارد. اما راهکار بهینه، تکمیل فرآیند آموزش از طریق بستههای خودآموز و ارزیابیهای غیرحضوری است. این شرایط، آزمونی دیگر برای تابآوری سیستم آموزشی و انعطافپذیری آن در برابر اختلالات غیرمترقبه است.
تأثیرات اقتصادی و اجتماعی تصمیم تعطیلی
تعطیلی گسترده مراکز آموزشی، اثرات مستقیم و غیرمستقیم اقتصادی دارد. از یک سو، فعالیت موسسات آموزشی خصوصی، مهدکودکها و سرویسهای مدارس به طور موقت متوقف میشود که میتواند برای صاحبان این مشاغل زیانبار باشد. از سوی دیگر، بسیاری از والدین شاغل مجبور به ماندن در خانه برای مراقبت از فرزندان میشوند که ممکن است بر بهرهوری کاری آنان تأثیر بگذارد. اما در مقابل، این تصمیم میتواند از هزینههای سنگین ناشی از حوادث رانندگی، آسیبهای جسمی دانشآموزان و افزایش بار مراجعه به اورژانسها بکاهد. پیشگیری از تصادفات ناشی از یخزدگی که معمولاً پرهزینه و گاه غم انگیز هم هستند، توجیه اصلی این تصمیم است. از نظر اجتماعی، این اقدام باعث افزایش احساس امنیت و رضایت در بین خانوادهها شده و نشان میدهد که سلامت شهروندان برای مدیران ارشد استان اولویت دارد. همچنین، کاهش تردد در این دو روز به پاکسازی سریعتر معابر توسط شهرداری و کاهش ترافیک کمک میکند.
بررسی عملکرد مدیریت بحران استانداری و نهادهای مرتبط
تصمیمگیری به موقع و شفاف استانداری همدان در اعلام تعطیلی، نمونهای از مدیریت پیشدستانه بحران است. این اقدام که احتمالاً پس از جلسه کارگروه اضطرار استان و هماهنگی با اداره کل هواشناسی صورت گرفته، از تشتت آرا و سردرگمی خانوادهها جلوگیری کرده است. هماهنگی بین استانداری، اداره کل آموزش و پرورش، دانشگاهها و سایر نهادهای آموزشی نشان از انسجام مدیریتی دارد. اعلام تصمیم با چند ساعت فاصله تا شروع ساعت کاری، به مدارس و خانوادهها فرصت برنامهریزی داده است. این رویکرد، بسیار موثرتر از اعلام تعطیلی در ساعات نخستین صبح است. گام بعدی مدیریت بحران، نظارت بر اجرای دقیق دستور است. استانداری باید اطمینان حاصل کند که تمامی واحدهای آموزشی اعم از دولتی و غیردولتی از این تصمیم تبعیت میکنند. همچنین، هماهنگی با پلیس راهور و شهرداری برای ایمنسازی معابر و آمادهباش خدمات اورژانس، بخش دیگری از مدیریت یکپارچه این وضعیت است.
درسهایی برای آینده و ارتقای تابآوری شهری
این رویداد مجددا ضرورت سرمایهگذاری در «تابآوری زیرساختی» شهرهایی مانند همدان را یادآور میشود. شهرهایی که در مناطق سردسیر قرار دارند، باید زیرساختهای مقاومی در برابر یخبندان داشته باشند، از جمله استفاده از آسفالتهای ضدیخ، سیستمهای گرمایشی معابر پرتردد و انبارهای نمک و شن کافی. از سوی دیگر، باید «تابآوری دیجیتالی» سیستم آموزشی تقویت شود. وجود یک پلتفرم آموزشی یکپارچه و دسترسی عادلانه تمام دانشآموزان به ابزارهای آموزش مجازی (تلفن هوشمند، تبلت، اینترنت) میتواند اختلال ناشی از چنین تعطیلیهایی را به حداقل برساند. نهایتاً، این اتفاق نشان میدهد که «مدیریت پیشگیرانه» بر «مدیریت واکنشی» ارجحیت دارد. سرمایهگذاری در سیستمهای هشدار زودهنگام دقیق، آموزش شهروندان برای رفتار در شرایط یخبندان و برنامهریزی برای تعطیلیهای سامانیافته، هزینههای اقتصادی و اجتماعی بلندمدت را کاهش میدهد. تصمیم استانداری همدان را میتوان گامی در مسیر این نوع نگاه پیشگیرانه ارزیابی کرد.