آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
احساس میکنید بنزین خودرویتان زودتر از همیشه تمام میشود؟ این حس مشترک، دغدغهای است که این روزها گریبانگیر بسیاری از رانندگان شده است. گمانهزنیهای مختلفی از کمفروشی در جایگاههای سوخت تا کیفیت نامناسب بنزین در میان مردم رد و بدل میشود. این موضوع آنقدر جدی است که حتی یک بار بیژن زنگنه، وزیر اسبق نفت، جایگاهداران را به کمفروشی متهم کرد. او از زندانی شدن سالانه صدها مدیر جایگاه به دلایلی مانند قاطی کردن سوخت خبر داد. این اظهارات جنجالبرانگیز، واکنشهای تندی را از سوی اتحادیه جایگاهداران به دنبال داشت. مسئولان انجمن جایگاهداران با استناد به پلمب تجهیزات و نظارت مستدل واحدهای کنترل کیفیت، هرگونه امکان کمفروشی یا اختلاط سوخت را رد میکنند. آنها نظارتهای شدید را دلیل عدم بروز چنین تخلفاتی میدانند.
اما در طرف مقابل، تجربه عملی و باور عمومی بسیاری از مصرفکنندگان چیز دیگری میگوید. شهروندان معتقدند بنزین دریافت شده از برخی جایگاهها، به ویژه جایگاههای خصوصی، با سرعت بیشتری مصرف میشود و کیفیت یکسانی ندارد. برخی، مشکل را فرسودگی تجهیزات پمپهای بنزین و ورود هوا به باک میدانند. برخی دیگر به عواملی مانند استفاده از کولر یا تنظیم نبودن باد لاستیکها اشاره میکنند، اما این دلایل برای بسیاری قانعکننده نیست. این تناقض بین ادعای مسئولان و تجربه مردم، یک معماست. آیا واقعا تمامی جایگاهها سالمکار هستند؟ یا عوامل دیگری باعث افزایش مصرف سوخت خودروها شده است؟ پاسخ میتواند در جای دیگری باشد: مشکلات فنی خودرو. اغلب اوقات، افزایش غیرعادی مصرف بنزین، نه از سوخت، که از سلامت خودرو خبر میدهد. بیدقتی در نگهداری میتواند هزینههای سوخت را به طور چشمگیری افزایش دهد. در این گزارش، به دور از جنجالها، به بررسی علمی و فنی ۱۵ دلیل اصلی افزایش مصرف بنزین خودرو میپردازیم. دلایلی که با رفع آنها، میتوانید هزینههای سوخت خود را مدیریت و کاهش دهید.
نکات اصلی بنزین زدن
هر چند شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی مسئولیت توزیع بنزین به جایگاههای سوخت را بر عهده دارد و بهنظر میرسد که سوخت با کیفیت یکسان بهتمام جایگاهها ارسال میشود؛ اما تجربه نشان میدهد که کیفیت بنزین برخی از جایگاهها با یکدیگر متفاوت هستند. سعی کنید تا جای ممکن از بنزین زدن در جایگاههایی که کیفیت سوخت آنها پایینتر است، اجتناب کنید. با چند بار بنزین زدن در جایگاههای حوالی خانه خود میتوانید به این نکته پی ببرید.
در هوای خنک بنزین بزنید
مخازن ذخیره بنزین جایگاههای سوخت معمولا زیر زمین قرار دارند. هرچه هوا خنکتر باشد، احتمال تجمع بخار در مخزن سوخت کاهش پیدا میکند. در نتیجه هنگام سوختگیری، بنزین با تراکم بیشتری به باک خودرو شما منتقل میشود. اصطلاحا شاهد ورود هوای کمتری به باک ماشین خواهید بود. این موضوع باعث میشود که پولی که بابت سوختگیری میپردازید، واقعا مربوط به بنزین باشد نه هوا! همچنین شاهد افت ناگهانی آمپر بنزین خودرو هم نخواهید بود. در فصل تابستان، صبح زود بهترین زمان بنزین زدن است.
هنگام حضور تانکر سوخت در جایگاه بنزین نزنید!
یکی از نکات مهم درباره روش صحیح بنزین زدن، عدم سوختگیری هنگام حضور تانکر سوخت در جایگاه است. وقتی تانکر برای پر کردن مخزن سوخت وارد جایگاه میشود، معمولا بنزین مخازن در کمترین سطح ممکن قرار دارد. بههمین دلیل هنگام وارد شدن سوخت به مخزن، در اثر تلاطم جریان سیال، رسوبات و آلودگیهای موجود در کف مخزن به سطح میآیند. این موضوع باعث میشود تا رسوبات بیشتری از طریق نازل وارد باک ماشین شود. موضوعی که برای سیستم سوخت رسانی خودرو بسیار مضر است.
نحوه کار با نازل پمپ بنزین چگونه است؟
اولین نکته در خصوص نازل پمپ بنزین آن است که ماهیت آنالوگ دارد نه دیجیتال. بهاین معنی که هر چقدر دستگیره نازل را بیشتر فشار میدهید، سوخت با حجم بیشتر وارد باک ماشین میشود. همچنین برخی از نازلها دارای ضامن هستند که میتوانید بهکمک آن دستگیره نازل را نگه دارید. حتما قبل از سوختگیری درباره داشتن قطع کن نازل پمپ بنزین از متصدی جایگاه پرسوجو کنید. اگر نازل دارای قطع کن باشد، جای نگرانی از بابت بیرون ریختن بنزین از باک وجود ندارد. در غیر این صورت باید مراقب باشید. اگر کسی در خودرو حضور دارد، با خیال آسوده، سوئیچ ماشین را روی حالت آماده استارت قرار دهید. بهاین ترتیب میتوانید با مشاهده حرکت آمپر بنزین، مقدار سوخت موجود در باک را مشاهده کنید. بهترین روش برای نحوه کار با نازل پمپ بنزین آن است که دستگیره را یکسره فشار ندهید. بلکه هر چند ثانیه یکبار دستگیره نازل را رها کنید و مجدد آن را بفشارید. این کار باعث میشود که هم سوخت بیشتری در باک جای بگیرد و هم هوای کمتری وارد آن شود.
باک سوخت را بیش از حد پر نکنید
یکی از نکات مهم درباره روش صحیح بنزین زدن، عدم پر کردن بیش از حد باک سوخت است. بعضی از رانندهها ترجیح میدهند تا جایی که ممکن است باک را پر کنند. حت در پایان سوختگیری نازل سوخت را کمی از دهانه باک بیرون میآورند تا مثلا سوخت بیشتری وارد باک شود. اولا دقت داشته باشید که بیرون ریختن بنزین روی بدنه ماشین ممکن است به رنگ آن آسیب بزند. همچنین اگر باک را بیش از حد پر کنید، احتمال خیس شدن کنیستر وجود دارد. کنیستر نوعی فیلتر است که بخار بنزین موجود در باک را جذب میکند. خیس شدن کنیستر باعث خرابی آن میشود.
قبل از روشن شدن چراغ بنزین سوختگیری کنید
حتما قبل از آنکه چراغ بنزین روشن شود، برای سوخت گیری به جایگاه مراجعه کنید. خالی شدن باک بنزین مشکلات جدی را برای سیستم سوخت رسانی و پیشرانه خودرو ایجاد میکند. هر چه میزان سوخت در باک ماشین کمتر شود، احتمال حرکت رسوبات موجود در آن بهسمت موتور بیشتر میشود. اگر این اتفاق رخ دهد باید هزینه زیادی برای تعمیر آسیب دیدگیهای موتور بپردازید.
کیفیت سوخت و شائبه کمفروشی؛ نبرد روایتها
موضوع کمفروشی یا اختلاط بنزین با مواد دیگر مانند گازوئیل یا آب، سالهاست که به یک ادعای عمومی و در عین حال یک اتهام رسمی مبدل شده است. از یک سو، مردم بر اساس تجربه حسّی خود (خالی شدن سریعتر باک) و برخی شایعات، به این موضوع باور دارند. از سوی دیگر، اظهارات رسمی مقاماتی مانند وزیر اسبق نفت در سال ۱۳۹۴، آب بر آسیاب این گمانهزنیها ریخت. پاسخ صنف جایگاهداران، متکی به سازوکارهای نظارتی فنی است. استناد آن ها به پلمبهای متعدد روی هر پمپ (۱۴ عدد) و حضور ادعایی واحدهای کنترل کیفیت شرکت ملی پخش، تلاشی برای اثبات عدم امکان فنی تخلف است. آنها معتقدند اگر تخلفی رخ دهد، به سرعت و به دلیل همین نظارتها کشف میشود. اما شکاف بین این روایت رسمی و باور عمومی، نشاندهنده یک «فقدان اعتماد» است. ممکن است دلایل افزایش مصرف، فنی و مرتبط با خودرو باشد، اما تا زمانی که شفافیت کامل در مورد کیفیت سوخت هر پمپ (مثلاً از طریق نشر مستمر نتایج آزمایشهای کنترل کیفی) وجود نداشته باشد و تا وقتی شهروندان شاهد جریمههای علنی و گسترده متخلفان نباشند، این شک و شائبه باقی خواهد ماند. حل این معما نیازمند اقدام عملی و شفافیت بیشتر است.
عوامل وابسته به موتور و احتراق
قلب تپنده مصرف سوخت، موتور و سیستم احتراق است. هر عاملی که فرآیند احتراق کامل و بهینه را مختل کند، مستقیم بر مصرف بنزین تأثیر میگذارد. استفاده از روغن موتور بیکیفیت یا نامناسب باعث افزایش اصطکاک داخلی موتور شده و برای غلبه بر آن، سوخت بیشتری طلب میکند. خرابی شمعها و وایرها به معنای جرقهزنی ضعیف یا ناهمزمان است. در این حالت، بنزین به جای انفجار کامل، میسوزد یا حتی محترق نمیشود که یعنی هدررفت انرژی. کیفیت پایین خود بنزین نیز میتواند عدد اکتان غیراستاندارد داشته باشد و زودتر یا دیرتر از زمان مناسب محترق شود که بازدهی را کاهش میدهد. کثیف شدن فیلتر هوا مانند بسته شدن مجرای تنفس موتور است. کمبود هوا نسبت به سوخت، موجب احتراق ناقص و مصرف بیشتر میشود. خرابی سنسورهای حیاتی مانند سنسور فشار منیفولد یا سنسور اکسیژن، اطلاعات غلطی درباره مقدار هوا یا نسبت هوا به سوخت به کامپیوتر خودرو میدهند و باعث تنظیم نادرست سیستم و افزایش پاشش سوخت میشوند. ایراد در انژکتورها نیز یا باعث پاشش کم یا بیشازحد سوخت میشود و یا پاشش آن به شکل نامناسب (ذرات درشت) صورت میگیرد. در نهایت، تعمیر و نگهداری ضعیف به عنوان چتری است که تمامی این عوامل را در بر میگیرد؛ چرا که بیتوجهی به سرویس دورهای، به تدریج تمام این اجزا را دچار مشکل میکند.
عوامل وابسته به انتقال قدرت و اصطکاک
بخشی از سوخت صرف غلبه بر مقاومتها و به حرکت درآوردن خودرو میشود. هرچه این مقاومتها بیشتر باشد، موتور باید سوخت بیشتری بسوزاند. تنظیم نبودن باد لاستیکها نمونه کلاسیک این موضوع است. لاستیک کمباد، سطح تماس بیشتری با جاده دارد و اصطکاک غلتشی را به شدت افزایش میدهد. رانندگی اشتباه و پر شتاب، مانند یک مصرفکننده لحظهای و بزرگ سوخت عمل میکند. هر بار شتاب گیری شدید، موتور را ناگهان زیر بار میبرد و سیستم سوخترسانی را مجبور به تزریق حجم زیادی از بنزین میکند. ایراد در تسمه تایم نیز هماهنگی دقیق بین سوپاپها و پیستونها را برهم زده و زمانبندی احتراق را خراب میکند که منجر به کاهش راندمان و افزایش مصرف میشود. استفاده مداوم از کولر در تابستان ها مستقیم بار اضافی بر روی موتور تحمیل میکند. کمپرسور کولر توسط موتور به کار میافتد و بخشی از توان آن را صرف خنکسازی میکند، بنابراین برای حفظ سرعت و شتاب مورد نظر، نیاز به سوخت بیشتری است.
عوامل مرتبط با خروجی و سیستم کنترل آلایندگی
سیستم اگزوز و کنترل آلایندگی نیز میتواند بر مصرف سوخت اثر بگذارد. گرفتگی کاتالیزور مانع خروج آزادانه گازهای خروجی میشود. این موضوع مانند این است که اگزوز خودرو کاملا بسته باشد. موتور برای بیرون راندن این گازها باید فشار بیشتری تولید کند، که این کار تنها با سوزاندن سوخت بیشتر ممکن است. این حالت علاوه بر افزایش مصرف، به مرور به موتور نیز آسیب میزند.
جمعبندی و راهکار مدیریت مصرف
همانطور که مشاهده میشود، از بین ۱۳ دلیل اصلی فنی مطرح شده، تنها یک دلیل مستقیم به کیفیت سوخت مرتبط است و مابقی کاملاً وابسته به شرایط خودرو و شیوه رانندگی هستند. این تحلیل، وزن احتمال را به شدت به سمت نگهداری خودرو سنگین میکند. راهکار مدیریت مصرف، رویکردی دووجهی است: اول، پیشگیری و نگهداری: انجام سرویسهای دورهای طبق دفترچه راهنما، استفاده از قطعات و مواد مصرفی باکیفیت (روغن، فیلتر، شمع)، و بررسی دورهی باد لاستیکها و سلامت سنسورها. دوم، اصلاح رفتار رانندگی: پرهیز از شتاب و ترمزهای ناگهانی، حفظ سرعت پایدار و معقول، خاموش کردن خودرو در توقفهای طولانی، و استفاده بهجا از کولر. با تمرکز بر این دو حوزه، میتوان مصرف سوخت را بهینه کرد. اگر پس از رفع این موارد، همچنان شک به کیفیت سوخت یک جایگاه خاص وجود داشت، منطقیترین کار، تغییر جایگاه سوخت گیری و مقایسه نتیجه است. این روش عملی، هم هزینههای خودرو را کاهش میدهد و هم نگرانیهای مربوط به سوخت را به شیوهای منطقیتر مدیریت میکند.
مراقب رفتار برخی از متصدیان جایگاه سوخت باشید
خیلی از متصدیان جایگاههای سوخت افراد وظیفهشناس و متعهد هستند؛ اما متاسفانه مانند هر شغل دیگری، در بین این افراد هم هستند کسانی که رفتارهای نامناسب از خود نشان میدهند. پیشنهاد میکنیم تحت هیچ شرایطی کارت بانکی خود را در اختیار متصدیان نگذارید و شخصا از دستگاه الکترونیکی موجود در جایگاه برای پرداخت هزینه سوخت استفاده کنید. در غیر این صورت امکان سوء استفاده از رمز کارت بانکی شما وجود دارد. همچنین برخی از متصدیان هم سعی میکنند از عدم آگاهی افراد برای فروش مکملهای غیر استاندارد به آنها استفاده کنند. معمولا افراد در شلوغی جایگاه سوخت، بیشتر حواسشان به سوختگیری است. افراد سودجو از این فرصت سوء استفاده میکنند و درب مکملها را باز کرده و رانندگان را در معذوریت قرار میدهند. بههیچ عنوان اجازه چنین کاری را به متصدیان جایگاه سوخت ندهید. در بسیاری از موارد، مکملهای بیکیفیت و غیر استاندارد، نهتنها کمکی به عملکرد خودرو نمیکنند؛ بلکه باعث آسیب دیدن ماشین هم میشوند. ضمن اینکه قانون جایگاههای سوخت را از فروش مکملها منع کرده است.