به گزارش آسیانیوز ایران ؛ طرح ترافیک تهران که امروز بهعنوان یکی از اصلیترین ابزارهای مدیریت شهری و کنترل آلودگی هوا شناخته میشود، ریشهای تاریخی دارد که به بیش از یک قرن پیش بازمیگردد. برخلاف تصور رایج، کنترل عبور و مرور در مرکز پایتخت نه یک سیاست جدید، بلکه تجربهای قدیمی در مدیریت شهری تهران است.
بر اساس روایتهای تاریخی، نخستین شکل محدودسازی تردد در تهران به دوران سلطنت ناصرالدینشاه قاجار بازمیگردد. در آن دوره، میدان ارگ بهعنوان مرکز سیاسی و حکومتی شهر، از اهمیت ویژهای برخوردار بود و بهمنظور حفظ نظم، امنیت و آرامش این محدوده، ورود چهارپایان باربر به محوطه میدان ممنوع اعلام شد.
این تصمیم را میتوان نخستین نمونه از «طرح ترافیک» در تهران دانست؛ هرچند نه از برچسب خبری بود، نه از مجوز و نه از جریمههای مالی خبری. در آن زمان، سازوکار اجرا کاملاً ساده و مبتنی بر کنترل انسانی بود. مأموران حکومتی در ابتدای مسیرها مستقر میشدند و از ورود چهارپایان و وسایل باربر به محدوده ارگ جلوگیری میکردند.
در واقع، آنچه امروز با سامانههای هوشمند، دوربینهای ثبت تخلف و پرداخت عوارض الکترونیکی انجام میشود، در آن زمان بهصورت مستقیم و فیزیکی اجرا میشد. هیچ ابزار ثبت تخلفی وجود نداشت و تخطی از مقررات، با ممانعت در محل پاسخ داده میشد.
با گسترش تهران در دورههای بعد، بهویژه در عصر پهلوی و سپس پس از وقایع ۵۷، مسئله عبور و مرور، شکل پیچیدهتری به خود گرفت. افزایش جمعیت، توسعه خودرومحوری و تمرکز فعالیتهای اداری در مرکز شهر، ضرورت تدوین طرحهای مدرن ترافیکی را بهوجود آورد.
طرح ترافیک به شکل امروزی، نخستینبار در دهه ۱۳۵۰ خورشیدی و با هدف کاهش تراکم خودرو در مرکز تهران مطرح شد و در سالهای بعد، بهتدریج تکمیل و بازطراحی گردید. پس از آن، اهداف زیستمحیطی، کاهش آلودگی هوا و مدیریت مصرف سوخت نیز به اهداف اصلی این طرح افزوده شد.
با این حال، مرور تاریخ نشان میدهد که ریشه فکری این سیاست، یعنی «محدودسازی دسترسی به هسته مرکزی شهر برای حفظ نظم و کارکرد»، قدمتی بیش از ۱۵۰ سال دارد. تفاوت اساسی تنها در ابزار اجراست؛ از مأمور ایستاده در ابتدای خیابانهای ارگ، تا سامانههای هوشمند کنترل تردد در کلانشهر امروز.
کارشناسان مدیریت شهری معتقدند شناخت این پیشینه تاریخی میتواند درک بهتری از فلسفه طرح ترافیک ایجاد کند؛ طرحی که همواره محل بحث، انتقاد و بازنگری بوده، اما در اصل، پاسخی دیرینه به مسئلهای قدیمی به نام «ازدحام در قلب شهر» است.