آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
به نقل از «بیت ران» و »اطلاع با ما» امشب، آسمان چندین منطقه ایران شاهد برگزاری رزمایشی گسترده از سوی نیروهای مسلح بود. رزمایشی که به گفته منابع داخلی، شامل پرتاب موشکهای بالستیک و اجرای سناریوهای مختلف عملیاتی هوایی و پدافندی است. این تمرینات نظامی در شب جمعه ۱۲ دیماه ۱۴۰۴ و همزمان در مناطق مختلفی از جمله اطراف مشهد، کرمانشاه، مهاباد، اصفهان و تهران در جریان است. گستردگی جغرافیایی این رزمایش نشاندهنده عزم نیروهای مسلح برای آزمایش توانمندیهای خود در مقیاسی ملی است. بر اساس گزارشهای اولیه، این رزمایش بخشهای مختلفی از توان نظامی ایران را در بر میگیرد و شامل عملیات جنگندههای مختلف نیز میشود. حضور جنگندههای MiG-29 در آسمان مناطق عملیاتی تأیید شده و گزارشهای تأیید نشدهای نیز از مشارکت جنگندههای F-14 تامکت حکایت دارند. هدف اصلی این رزمایش، شبیهسازی سناریوهای دفاع هوایی و افزایش آمادگی عملیاتی نیروهای مسلح ایران عنوان شده است. چنین تمریناتی معمولاً برای حفظ سطح آمادگی، آزمایش تجهیزات و تاکتیکهای جدید و همچنین ارسال پیامهای راهبردی به بازیگران منطقهای طراحی میشوند. گزارشها حاکی از آن است که شلیک موشک از منطقه کرمانشاه بخشی از این رزمایش بوده است. برخی تحلیلها این اقدام را نشانهای از «عملیاتی شدن تمام رینگ موشکی ایران» و «ترمیم آسیبهای وارد شده در جنگ اخیر» تفسیر کردهاند.
اگر این تفسیر درست باشد، میتوان نتیجه گرفت که توان تهاجمی موشکی ایران به دوران قبل از درگیریهای اخیر بازگشته است. این موضوع از نظر راهبردی اهمیت بالایی دارد، زیرا موشکهای بالستیکی یکی از اصلیترین ابزارهای بازدارندگی ایران محسوب میشوند. مقامات رسمی تاکنون جزئیات بیشتری درباره ابعاد، اهداف دقیق و مدت زمان این رزمایش اعلام نکردهاند. معمولاً پس از پایان تمرینات، بیانیهای رسمی از سوی فرماندهی نیروهای مسلح منتشر میشود. این رزمایش در شرایط حساس منطقهای و بینالمللی در حال برگزاری است. افزایش تنشها در منطقه و تحولات اخیر، ضرورت حفظ آمادگی دفاعی بالا را برای ایران دوچندان کرده است. حال باید دید واکنش ناظران بینالمللی و کشورهای منطقه به این تمرینات گسترده چیست.
تحلیل اهداف راهبردی و زمانبندی رزمایش
برگزاری رزمایش در چنین مقیاس گستردهای، چند هدف راهبردی را دنبال میکند. اول، آزمایش و نمایش توانمندیهای موشکی و پدافندی در شرایط شبه واقعی. دوم، افزایش هماهنگی بین نیروهای مختلف مسلح (سپاه، ارتش و پدافند هوایی). سوم، ارسال پیام بازدارندگی به بازیگران منطقهای و فرامنطقهای مبنی بر آمادگی دفاعی بالا. انتخاب زمان برگزاری (شب جمعه) میتواند نشاندهنده تمرین برای عملیات در شرایط تاریکی و کاهش قابلیت رصد دشمن باشد. همچنین، همزمانی با تحولات اخیر منطقهای، ممکن است جنبه اخطارآمیز نیز داشته باشد. تمرین در مناطق مختلف جغرافیایی — از شمال غربی (مهاباد) تا شرق (مشهد) و مرکز (اصفهان و تهران) — نشان میدهد که ایران میخواهد توان دفاعی خود را در تمام جبههها به نمایش بگذارد و برای تهدیدات چند محوره آماده باشد.
بررسی توان موشکی و مفهوم «رینگ موشکی عملیاتی»
شلیک موشک از کرمانشاه — که در غرب کشور قرار دارد — و اشاره به «عملیاتی شدن تمام رینگ موشکی ایران»، از نظر فنی بسیار معنادار است. ایران سالهاست که بر توسعه موشکهای بالستیک با بردهای مختلف تمرکز کرده است. «رینگ موشکی» احتمالاً به شبکهای از پایگاههای پرتاب، سامانههای کنترل و پشتیبانی لجستیکی اشاره دارد که میتوانند به سرعت در سراسر کشور فعال شوند. عملیاتی شدن کامل این شبکه به معنای قابلیت پرتاب همزمان موشکها از نقاط مختلف و هدف قرار دادن اهداف دشمن از زوایای گوناگون است. اگر گزارش بازگشت توان تهاجمی به سطح قبل از جنگ درست باشد، نشان میدهد که ایران توانسته آسیبهای احتمالی وارد شده به زیرساختهای موشکی خود را — چه فیزیکی و چه اطلاعاتی — ترمیم کند و حتی ممکن است آن را ارتقا داده باشد.
تحلیل مشارکت جنگندهها و ترکیب هوایی
مشارکت جنگندههای MiG-29 و گزارشهای تأیید نشده از حضور F-14 تامکت، نشان از ترکیبی هوایی از جنگندههای دفاعی و برتری هوایی دارد. MiG-29 بیشتر برای دفاع هوایی و درگیریهای نزدیک طراحی شده، در حالی که F-14 با رادار قدرتمند و موشکهای دوربردش، قابلیت درگیری در بردهای طولانیتر را دارد. این ترکیب، میتواند بخشی از سناریوی دفاع در برابر حمله هوایی دشمن را شبیهسازی کند: رهگیری جنگندهها و بمبافکنهای دشمن توسط F-14 در دورترین فاصله ممکن، و سپس درگیریهای نزدیک توسط MiG-29 در صورت نفوذ دشمن. تمرین همزمان موشکهای زمینبههوا و جنگندهها، نشاندهنده تلاش برای ایجاد «سپر دفاع هوایی لایهای» است که در آن هر لایه (موشکهای دوربرد، جنگندهها، موشکهای کوتاهبرد) وظیفه خاصی دارد.
ابعاد پدافندی و دفاع در عمق
رزمایش در مناطق نزدیک به شهرهای بزرگ (مانند اصفهان و تهران) احتمالاً بر دفاع از مراکز حیاتی و جمعیتی متمرکز بوده است. این موضوع، اهمیت «دفاع در عمق» را نشان میدهد: نه تنها مرزها، بلکه قلب کشور نیز باید در برابر حملات هوایی و موشکی محافظت شود. شبیهسازی سناریوهای دفاع هوایی میتواند شامل رهگیری موشکهای کروز، مقابله با پهپادها و خنثیسازی حمله جنگندههای دشمن باشد. ایران در سالهای اخیر سرمایهگذاری زیادی روی سامانههای پدافند هوایی (مانند باور-۳۷۳، سوم خرداد و تلاش) کرده و این رزمایش فرصتی برای آزمایش آنها است. همچنین، ممکن است تمرینات «جابهجایی سریع سامانهها» نیز بخشی از رزمایش باشد تا از هدف قرارگیری ثابت آنها توسط دشمن جلوگیری شود.
پیامهای منطقهای و بینالمللی رزمایش
این رزمایش در شرایطی برگزار میشود که منطقه شاهد تنشهای فزایندهای است. پیام اصلی به احتمال زیاد «آمادگی برای هر سناریویی» است. ایران میخواهد نشان دهد که حتی پس از درگیریهای اخیر، نه تنها تضعیف نشده، بلکه آمادگی دفاعی خود را حفظ کرده و حتی افزایش داده است برای کشورهای همسایه و رقبای منطقهای، این رزمایش یادآوری میکند که ایران دارای توان موشکی گسترده و دفاع هوایی یکپارچه است و هر گونه اقدام تهاجمی علیه آن، هزینههای سنگینی خواهد داشت. در سطح بینالمللی، این تمرینات ممکن است به عنوان «تنشزایی» تفسیر شود. اما از دید تهران، این یک اقدام کاملاً دفاعی و حاکمیتی است که هر کشور مستقلی حق دارد برای حفظ امنیت خود انجام دهد. واکنش غرب احتمالاً شامل ابراز نگرانی و احتمالاً تشدید تحریمها خواهد بود. در نهایت، این رزمایش نشان میدهد که ایران اولویت بالایی برای مدرنیزاسیون و حفظ آمادگی نیروهای مسلح خود قائل است. این موضوع، تأثیر مستقیمی بر معادلات امنیتی در غرب آسیا خواهد داشت.
نگرانی اسرائیل از رزمایش موشکی سپاه
بر اساس اعلام منابع اکسیوس، زمیر روز شنبه ۲۰ دسامبر (۲۹ آذر) با برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام)، صحبت کرده و به او گفته است که اسرائیل، نسبت به رزمایش موشکی که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی چند روز پیش آغاز کرده نگران است. به گفته این منابع، زمیر به کوپر گفته است که جابهجاییهای اخیر موشکی ایران و دیگر اقدامات عملیاتی ممکن است پوششی برای انجام یک حمله غافلگیرانه نیز باشد. طبق این گزارش، زمیر از نیروهای ایالات متحده و اسرائیل خواسته است تا در زمینه آمادگیهای دفاعی، هماهنگی نزدیکی با یکدیگر داشته باشند. فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده که روز یکشنبه در تلآویو بود، در نشستی با زمیر و مقامهای ارشد ارتش اسرائیل برای بررسی وضعیت شرکت کرد. ارتش اسرائیل از اظهار نظر در این زمینه خودداری کرده است. ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده نیز تا این لحظه به درخواست اظهارنظر در این خصوص پاسخی نداده است. منابع اکسیوس گفتهاند که بزرگترین خطر این است که جنگ میان اسرائیل و ایران، "در نتیجه یک محاسبه نادرست آغاز شود"، بهگونهای که هر طرف تصور کند طرف مقابل قصد حمله دارد و از این رو "تلاش کند پیشدستانه به طرف مقابل ضربه بزند." منابع اسرائیلی به اکسیوس گفتهاند که نهادهای اطلاعاتی اسرائیل، نشانههای اولیهای از آغاز دوباره روند تقویت توان موشکی ایران را مشاهده میکنند، و به باور آنها انگیزه حکومت ایران برای این کار، از زمان جنگ ۱۲ روزه در ماه ژوئن بیشتر شده است. این منابع همچنین گفتند که در پایان جنگ، ایران ۱۵۰۰ موشک در اختیار داشت، در حالی که پیش از آن ۳ هزار موشک داشت. بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه، هنوز ۲۰۰ پرتابگر از مجموع چهارصد پرتابگر پیشین خود را در اختیار داشت. به گفته این منابع، حکومت اقداماتی را برای بازسازی نیروهای خود آغاز کرده، اما هنوز به سطحی که پیش از جنگ داشت بازنگشته است. این گزارش در عین حال میافزاید که اطلاعات نظامی اسرائیل و موساد معتقد نیستند که سرعت اقدامات بازسازی از سوی ایران، فوریتی برای اقدام نظامی طی دو تا سه ماه آینده ایجاد کند، اما تاکید میکنند که این موضوع ممکن است در ادامه سال، "به مسئلهای فوریتر تبدیل شود."
عراقچی: احتمال حمله مجدد را رد نمیکنیم
انتشار خبر اکسیوس مبنی بر این که رزمایش موشکی سپاه ممکن است یک اقدام پوششی برای تدارک حمله علیه اسرائیل باشد، در شرایطی است که اخیرا عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی در جریان سفر خود به مسکو و در گفتوگویی با شبکه روسی "آرتی" اعلام کرد که تهران احتمال وقوع یک حمله جدید را رد نمیکند و برای چنین سناریویی آمادگی کامل دارد. او با تأکید بر اینکه تهران خواهان جنگ نیست، تصریح کرده بود که آمادگی برای دفاع، یک اصل بازدارنده محسوب میشود و بهترین راه جلوگیری از وقوع جنگ، آماده بودن برای آن است. عراقچی همچنین مدعی شده بود که خسارتهایی که در جریان جنگ ۱۲روزه به زیرساختها وارد شده بود، اکنون "جبران شده است. این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که شبکه آمریکایی انبیسی روز ۲۹ آذرماه گزارش داد، مقامهای اسرائیلی بر این باورند که جمهوری اسلامی در حال گسترش برنامه تولید موشکهای بالستیک است. به همین دلیل، اسرائیل در حال تهیه طرحی است تا گزینههای حمله مجدد به ایران را با ترامپ مطرح کند. این منابع همچنین میگویند، مقامهای اسرائیلی نگران آن هستند که جمهوری اسلامی در حال بازسازی سایتهای غنیسازی هستهای باشد که ایالات متحده در ماه ژوئن آنها را بمباران کرد. با این حال، به گفته آنها، اسرائیل بازسازی تأسیساتی را که موشکهای بالستیک در آن تولید میشوند و همچنین ترمیم سامانههای پدافند هوایی آسیبدیده ایران را تهدیدی فوریتر میداند. انتظار میرود ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، اواخر ماه جاری در اقامتگاه مارالاگو در ایالت فلوریدا دیدار کنند. به گفته این منابع، نتانیاهو در این دیدار تلاش خواهد کرد ترامپ را قانع کند که گسترش برنامه موشکی ایران تهدیدی جدی است که ممکن است نیازمند اقدام سریع باشد.