آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
آسمان روابط بینالملل دوباره بر فراز ایران تیره و تار به نظر میرسد. رییس آژانس بینالمللی انرژی اتمی با زبانی تند و هشداردهنده، از "شمشیر داموکلس" بالای سر ایران سخن میگوید. به گزارش روزنامه کویتی الجریده، لاوروف، وزیر خارجه روسیه، به ایران پیشنهاد داده است تا به جای مذاکره با اروپاییها، مستقیماً با ترامپ و پزشکیان دیدار کند. پیشنهادی که میتواند معادلات سیاسی منطقه را زیر و رو کند. در همان حال، پایگاههای اطلاعاتی غربی از تحرکات غیرمعمول موشکی و پدافندی در نیروی هوافضای سپاه خبر میدهند. سوال اینجاست: این تحرکات بخشی از یک رزمایش معمول است یا نشانهای از آمادهباش برای تهدیدی قریبالوقوع؟ این نگرانیها زمانی جدیتر میشود که بدانیم بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، تا کمتر از ده روز دیگر برای پنجمین بار در کاخ سفید با دونالد ترامپ دیدار خواهد کرد.
گزارشهای محرمانه از تدارکات گسترده اسرائیل برای متقاعد کردن رئیسجمهور آمریکا به مشارکت در "دور تازهای از حمله" به ایران خبر میدهند. این ادعا اگرچه هنوز تایید رسمی نشده، اما فضای منطقه را ملتهب کرده است. در همسایگی شمال غربی ایران نیز تحول مهمی رخ داده است: ترکیه و آذربایجان "پیمان دفاعی متقابل" امضا کردهاند. این پیمان به معنای آن است که هرگونه درگیری با باکو، به معنای درگیری با ترکیه و به طور غیرمستقیم، با ناتو خواهد بود. این مجموعه رویدادها، تصویری پیچیده و نگرانکننده از تنشهای فزاینده حول ایران ترسیم میکند. آیا جهان بار دیگر به سمت یک بحران بزرگ در خاورمیانه پیش میرود؟ در این گزارش، تمامی این تحولات را موشکافی کرده و به تحلیل ابعاد پنهان این بازی خطرناک ژئوپلیتیک میپردازیم.
هشدار گروسی و بنبست هستهای؛ شمشیر داموکلس چگونه بر فراز ایران میچرخد؟
اظهارات رافائل گروسی، رییس آژانس بینالمللی انرژی اتمی، صراحت بیسابقهای دارد. استفاده از استعاره "شمشیر داموکلس" نشان میدهد از نظر وی، ایران در آستانه نقشی تعیینکننده و احتمالاً تنشزای جدید قرار گرفته است. این هشدارها در شرایطی مطرح میشود که مذاکرات احیای برجام عملاً متوقف شده و گزارشهای آژانس از پیشرفت برنامه هستهای ایران حاکی از کاهش زمان مورد نیاز برای دستیابی به مواد لازم برای ساخت سلاح است. این شکاف عمیق بین تهران و غرب، فضای بیاعتمادی را دامن زده است. از نظر حقوق بینالملل، این هشدارها میتواند مقدمهای برای ارجاع مجدد پرونده به شورای امنیت و احتمالاً فعالسازی مکانیسم ماشه باشد. این اقدام، مسیر دیپلماتیک را تنگتر کرده و گزینههای فشار را گسترش میدهد.
پیشنهاد لاوروف؛ نقشه روسیه برای دور زدن اروپا و مدیریت بحران؟
پیشنهاد منسوب به سرگئی لاوروف برای دیدار مستقیم ایران با ترامپ و پزشکیان، چند پیام مهم دارد. اولاً نشان میدهد مسکو، اروپا را در مدیریت بحران ایران کنار گذاشته و خود را میانجی اصلی میداند. ثانیاً، این پیشنهاد تاییدی بر این تحلیل است که واشنگتن (با محوریت ترامپ) و تلآویو (با محوریت نتانیاهو) بازیگران اصلی در هر طرح آینده درباره ایران هستند. با این حال، این پیشنهاد برای ایران خطراتی دارد. دیدار مستقیم با ترامپ، بدون تضمین روشن، میتواند به یک نمایش رسانهای تقلیل یابد که در آن رئیسجمهور آمریکا تنها به دنبال عکسهای نمادین و امتیازات تبلیغاتی باشد، بدون آنکه تعهد مشخصی به ایران بدهد. تجربه مذاکرات با کره شمالی نمونه بارز این نوع رفتار است. از سوی دیگر، این دیدار میتواند اتحاد غرب را تضعیف و اروپا را حاشیهنشین کند. مسکو با این کار هم جایگاه خود را به عنوان بازیگری کلیدی تقویت میکند و هم شکاف در جبهه غرب را عمیقتر مینماید.
آمادهباش سپاه و سفر نتانیاهو؛ آیا حمله نظامی دور از ذهن است؟
گزارش تحرکات موشکی و پدافندی سپاه، همزمان با سفر نتانیاهو به واشنگتن، تصادفی نیست. این سفر پنجمین دیدار او با ترامپ است و بر اساس گزارشها، هدف اصلی آن "متقاعد کردن ترامپ برای مشارکت در دور جدیدی از حمله" به ایران عنوان شده است. اسرائیل در طول سالهای گذشته بارها تهدید به حمله به تاسیسات هستهای ایران کرده، اما همواره نگران توان پاسخگویی گسترده ایران بوده است. آمادهباش سپاه نیز نشان میدهد تهران این تهدیدها را جدی گرفته و خود را برای سناریوهای مختلف آماده میکند. این دور باطل افزایش آمادگی رزمی، به خودی خود خطر بروز درگیری سهوی یا محاسبه اشتباه را افزایش میدهد.
پیمان ترکیه و آذربایجان؛ تغییر ژئوپلیتیک قفقاز و تهدید جدید برای ایران
امضای پیمان دفاعی متقابل بین ترکیه و آذربایجان، یک تحول راهبردی در منطقه قفقاز است. این پیمان به معنای آن است که امنیت دو کشور عملاً درهم تنیده شده و هرگونه اقدام علیه یکی، پاسخ دیگری را در پی خواهد داشت. برای ایران، این پیمان چندین پیامد دارد:
- اولاً، آذربایجان از یک همسایه معمولی به متحد استراتژیک یک قدرت منطقهای (ترکیه) و یک ائتلاف جهانی (ناتو) تبدیل شده است. این موضوع توازن قوا در مرزهای شمال غربی ایران را به هم میزند.
- ثانیاً، این پیمان میتواند دست باکو را در موضوعاتی مانند تنشهای مرزی یا مساله اقلیت آذری در ایران تقویت کند، چرا که پشتوانه امنیتی قدرتمندی پشت آن است. این موضوع، فضای مانور دیپلماتیک و امنیتی ایران در قفقاز را محدودتر میسازد.
سناریوهای محتمل؛ ایران در مواجهه با محاصره چندجانبه
مجموع این تحولات، تصویری از یک محاصره چندجانبه علیه ایران ترسیم میکند: فشار هستهای از سوی آژانس و غرب، تهدید نظامی از سوی اسرائیل با پشتوانه آمریکا، و تغییر موازنه قوا در همسایگی شمالی با امضای پیمان دفاعی ترکیه و آذربایجان. در این شرایط، ایران با چند گزینه روبهروست:
- میتواند با انعطاف دیپلماتیک (مانند بررسی پیشنهاد لاوروف) سعی در شکستن این محاصره و ایجاد شکاف بین بازیگران داشته باشد.
- گزینه دیگر، افزایش بازدارندگی نظامی و نمایش قدرت برای بالا بردن هزینه هرگونه حمله است.
- سناریوی سوم، ادامه وضع موجود و مدیریت بحران از طریق ترکیبی از دیپلماسی و آمادگی دفاعیست.
اما خطر اصلی، تشدید ناخواسته تنشها و وقوع یک درگیری محدود است که به سرعت میتواند به یک جنگ تمامعیار منطقه ای تبدیل شود.انتخاب مسیر درست، نیازمند خردمندی، انعطاف و در عین حال قاطعیت از سوی تمام بازیگران این صحنه پیچیده است.