آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
خبری فوری و نگرانکننده از آمریکای لاتین به گوش میرسد؛ خبری که میتواند آغازگر یکی از بزرگترین درگیریهای نظامی دو دهه اخیر در نیمکره غربی باشد. بر اساس گزارشهای متعدد از منابع خبری بینالمللی، ایالات متحده آمریکا عملیات نظامی گستردهای را علیه ونزوئلا آغاز کرده است. این عملیات ظاهراً شامل حملات هوایی به پایتخت و پیادهسازی نیروهای ویژه در جزایر این کشور است. گزارشها از انفجارهای مهیب و پیاپی در قلب کاراکاس حکایت دارد. شبکه اسکاینیوز عربی ادعا کرده که خانه وزیر دفاع ونزوئلا و یک بندر مهم، هدف این حملات قرار گرفتهاند. همزمان، منابعی مانند المیادین و راشاتودی گزارش دادهاند که منطقه «فورت تیونا» (محل استقرار وزارت دفاع ونزوئلا) و حتی «آرامگاه هوگو چاوز»، رئیسجمهور فقید این کشور، نیز مورد اصابت قرار گرفتهاند. واکنش دولت ونزوئلا سریع و قاطع بوده است. نیکلاس مادورو، رئیسجمهور این کشور، با اعلام وضعیت اضطراری، دستور فعالسازی طرح دفاع ملی را صادر کرده است. گزارشها از بسیج نیروهای مسلح و استقرار تانکها در اطراف کاخ ریاستجمهوری خبر میدهند.
در سوی دیگر، رئیسجمهور کلمبیا با تأکید بر اینکه «ونزوئلا تحت حمله است»، خواستار تشکیل فوری جلسه شورای امنیت سازمان ملل شده است. این موضع نشاندهنده عمق بحران و نگرانی همسایگان از شعلهور شدن یک جنگ تمامعیار است. تصاویر و گزارشهای تأییدنشده از پیادهسازی تفنگداران دریایی آمریکا در جزایر ونزوئلا و نیز پرواز تانکر سوخترسان نیروی هوایی این کشور در نزدیکی منطقه، بر گستردگی عملیات میافزاید. این حملات در حالی رخ میدهد که شبکه سیبیاس روز قبل گزارش داد دونالد ترامپ چراغ سبز خود را برای عملیات نظامی علیه ونزوئلا داده بود. اکنون به نظر میرسد این تهدید به واقعیتی خونین تبدیل شده است. تحلیل این تهاجم و پیامدهای فاجعهبار آن برای منطقه و جهان ضروری است.
تحلیل تاکتیکهای نظامی به کار رفته و اهداف استراتژیک
الگوی گزارششده از این حمله - شامل حملات هوایی همزمان به اهداف متعدد (مراکز حکومتی، نظامی و حتی نمادین مانند آرامگاه چاوز)، عملیات پیادهسازی نیروهای ویژه در جزایر، و پشتیبانی سوخترسانی هوایی - نشان از یک عملیات از پیش طراحیشده و بزرگ دارد. این الگو بیشتر شبیه یک «ضربه اول» گسترده برای فلج کردن مرکز فرماندهی دشمن و تسریع در سقوط آن است. اهداف نمادین مانند آرامگاه چاوز (نماد انقلاب بولیواری و ضدیت با آمریکا) پیام روانی قدرتمندی دارد: نابودی نمادین رقیب ایدئولوژیک. هدف قرار دادن خانه وزیر دفاع نیز میتواند نشاندهنده قصد «ترور رهبری» یا حداقل ایجاد رعب در میان حلقه حاکم باشد. عملیات پیادهسازی در جزایر (در صورت تأیید) نشان میدهد آمریکا قصد دارد پایگاههایی برای عملیات بعدی یا محاصره دریایی ایجاد کند. قطع برق و اینترنت نیز معمولاً در اولین مرحله جنگ مدرن برای مختل کردن ارتباطات و کنترل اطلاعات رخ میدهد.
تحلیل واکنش داخلی ونزوئلا و تابآوری رژیم مادورو
واکنش سریع مادورو (اعلام وضعیت اضطراری، بسیج نیروها، استقرار تانکها در خیابانها) نشان میدهد حکومت برای سناریوی حمله خارجی آمادگی نسبی داشته است. موفقیت یا شکست او به چند عامل بستگی دارد: وفاداری ارتش، توانایی حفظ ارتباط با مردم در شرایط قطع اینترنت، و امکان سازماندهی یک مقاومت مردمی. گزارش المیادین درباره «سلامت مادورو» تلاش برای نشان دادن انسجام رهبری است. اگر رهبری کشور بتواند به صورت مؤثر فرماندهی کند و حضور خود را نشان دهد، شانس مقاومت بیشتر است. در غیر این صورت، هرگونه ابهام درباره سرنوشت رهبران به هراس و فروپاشی سرعت میبخشد. نکته کلیدی، واکنش مردم ونزوئلا خواهد بود. آیا این حمله خارجی - آن هم از سوی تاریخیترین دشمن - باعث «اتحاد حول پرچم» و بسیج مردمی در دفاع از حاکمیت میشود؟ یا مشکلات معیشتی عمیق سالهای اخیر و نارضایتیهای داخلی، مانع از شکلگیری مقاومت گسترده خواهد شد؟ پاسخ به این سؤال، تعیینکننده طول و نتیجه درگیری است.
تحلیل مواضع بینالمللی و خطر گسترش درگیری
واکنش فوری و شدید رئیسجمهور کلمبیا (یک متحد سنتی آمریکا در منطقه) بسیار معنادار است. درخواست او برای تشکیل جلسه شورای امنیت، تلاشی برای «بینالمللی کردن بحران» و تحت فشار قرار دادن دیپلماتیک آمریکاست. این نشان میدهد حتی متحدان منطقهای واشنگتن نیز از یک اقدام نظامی یکجانبه و غیرقانونی بدون مجوز شورای امنیت نگران هستند. این حمله میتواند باعث قطبیشدن شدید در سازمان کشورهای آمریکایی و مجمع عمومی سازمان ملل شود. کشورهای چپگرای آمریکای لاتین (کوبا، نیکاراگوئه، بولیوی) قطعاً آمریکا را محکوم خواهند کرد. از سوی دیگر، متحدان جهانی آمریکا (اروپا، کانادا) ممکن است در موضعی دشوار قرار گیرند؛ میان حمایت از متحد یا محکومیت عملی که آشکارا نقض منشور ملل متحد است. واکنش قدرتهای رقیب مانند روسیه و چین نیز حیاتی است. این کشورها که روابط اقتصادی و نظامی با ونزوئلا دارند، ممکن است از طریق شورای امنیت، تحریمها یا حتی کمکهای نظامی غیرمستقیم به مقابله بپردازند. این خطر «بینالمللی شدن و تبدیل به میدان نمای جنگ نیابتی» را افزایش میدهد.
تحلیل انگیزههای آمریکا و نقشدونالد ترامپ
گزارش سیبیاس مبنی بر دادن چراغ سبز ترامپ به این عملیات، این حمله را در راستای دکترین «اول آمریکا» و رویکرد تهاجمی بدون مذاکره او قرار میدهد. انگیزهها میتواند ترکیبی باشد:
- اول، تلاش برای تغییر رژیم در کشوری که سالها هدف تحریمهای حداکثری بوده است.
- دوم، دستیابی به ذخایر عظیم نفت ونزوئلا (بزرگترین در جهان) برای کاهش وابستگی به خاورمیانه و تقویت امنیت انرژی آمریکا.
- سوم، ایجاد یک پیروزی نظامی نمایشی برای تقویت جایگاه ترامپ در فضای داخلی و بین المللی.
اما این اقدام، یک ریسک استراتژیک عظیم برای آمریکاست. امکان درگیری طولانی، تلفات انسانی بالا، ایجاد بحران پناهندگی گسترده به سوی همسایگان (که خود بیثباتکننده است)، و آسیب جدی به اعتبار بینالمللی آمریکا به عنوان حافظ نظم مبتنی بر قانون، از جمله این ریسکهاست.
سناریوهای محتمل و پیامدهای فاجعهبار
۱. سناریوی پیروزی سریع آمریکا (کماحتمال)
در این سناریو، رژیم مادورو به سرعت سقوط میکند و آمریکا یک دولت موقت طرفدار خود را بر سر کار میآورد. اما حتی در این حالت، اشغال و بازسازی کشوری با مشکلات عمیق اقتصادی و تقسیمات سیاسی شدید، کابوسی طولانیمدت خواهد بود (مانند عراق و افغانستان).
۲. سناریوی جنگ داخلی و مقاومت طولانی (محتمل)
نیروهای وفادار به مادورو به همراه گروههای چریکی به مقاومت ادامه میدهند. آمریکا در باتلاق یک جنگ نامتقارن و فرسایشی گیر میافتد. این سناریو برای مردم ونزوئلا فاجعهبار و برای آمریکا پرهزینه خواهد بود.
۳. سناریوی گسترش منطقهای و درگیری نیابتی (خطرناک)
کوبا، نیکاراگوئه یا دیگر متحدان ونزوئلا ممکن است به کمک بیایند. روسیه و چین نیز ممکن است از طریق ارسال تسلیحات یا حمایت دیپلماتیک مداخله کنند. این امر میتواند کل آمریکای لاتین را به عرصه رقابت قدرتهای بزرگ تبدیل کند.
۴. سناریوی بحران انسانی بیسابقه (قطعاً رخ خواهد داد)
هر یک از سناریوهای فوق، منجر به فرار میلیونها ونزوئلایی به کشورهای همسایه (کلمبیا، برزیل و...) خواهد شد و بحران انسانی و اقتصادی عظیمی ایجاد میکند که ثبات کل منطقه را تهدید میکند.
جمعبندی
حمله نظامی آمریکا به ونزوئلا، در صورت تأیید، نه یک درگیری محدود، بلکه یک تغییر دهنده بازی در نظم بینالمللی و حقوق حاکمیت ملی است. این اقدام، اصل «منع توسل به زور» در منشور ملل متحد را زیر پا میگذارد و سیگنال خطرناکی به تمام کشورهای دارای اختلاف با واشنگتن میفرستد. جهان در آستانه یک فاجعه انسانی و بیثباتی منطقهای گسترده قرار گرفته است. نقش جامعه بینالملل در متوقف کردن این تجاوز و بازگرداندن مسیر به سمت دیپلماسی، اکنون حیاتیتر از هر زمان دیگری است.