آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
تصویری دوگانه از بازار پایتخت در یک روز کاری به تصویر کشیده شده است. گزارشی میدانی از خیابانهای اقتصادی کلیدی تهران نشان میدهد که فعالیت تجاری در سطح شهر یکسان و یکپارچه نیست. در حالی که برخی شریانهای اصلی اقتصادی با رونق نسبی و باز بودن درهای بسیاری از مغازهها مواجه هستند، در برخی بازارها و پاساژهای تخصصی، کرکرههای نیمهباز و حتی تعطیلی کامل به چشم میخورد.
خیابان جمهوری، به عنوان یکی از قطبهای اصلی فروش لوازم الکترونیک، امروز حال و هوای متفاوتی داشت. برخی از فروشندگان ترجیح داده بودند کرکره مغازه خود را تنها نیمه بالا بکشند و برخی دیگر نیز بیرون از مغازههای خود ایستاده بودند. در نقطهای نزدیک، پاساژ علاالدین و بازار چهارسو با صحنهای کاملاً متفاوت روبرو بودند. تجمع قابل توجهی از مردم باعث شده بود تا ورود به این پاساژها عملاً غیرممکن شود و فعالیت بازاری در آنها به حالت تعلیق درآید. اما حرکت به سمت میدان فردوسی، تصویر دیگری را نشان میداد. از تقاطع جمهوری تا چهارراه استانبول، اوضاع عادی گزارش شده و اغلب صرافیها فعال بودند و معاملات رسمی در جریان بود. در خیابان فردوسی اما، علاوه بر فعالیت رسمی، حضور پررنگ دلالان و دستفروشان ارز به وضوح قابل مشاهده بود. این نشان میداد که معاملات غیررسمی ارز در کنار کانالهای رسمی، همچنان داغ است.
در خیابان لالهزار نیز، صحنهای مشابه خیابان جمهوری تکرار میشد. برخی مغازهها به صورت نیمهباز فعالیت میکردند و برخی دیگر کاملاً فعال بودند. این نیمهبازی، گویای احتیاط یا نوعی انتظار در میان بخشی از کسبه است. در بازار بزرگ تهران نیز، بخشهای مهمی مانند طلافروشان و پارچهفروشان، امروز تعطیل بودند. در حالی که پاساژ دلگشا و بازار رضا (مراکز پوشاک) و نیز تیمچه لوازم خانگی، به حالت نیمهتعطیل یا نیمهباز دیده میشدند.
جغرافیای اقتصادی و الگوی ناهمگون فعالیت
گزارش نشان میدهد که مراکز تجاری بر اساس نوع کالا و موقعیت جغرافیایی، رفتار متفاوتی از خود نشان میدهند. خیابانهای اصلی و شریانهای دارای صرافی (مثل حوالی فردوسی) به دلیل ارتباط مستقیم با مبادلات ارزی و نقدینگی سریع، تمایل بیشتری به فعالیت عادی دارند. در مقابل، بازارهای تخصصی و سرپوشیدهای مانند پاساژ علاالدین یا بخشهای خاص بازار بزرگ که بیشتر مبتنی بر خرید و فروش کالاهای بادوام (طلا، پارچه، لوازم خانگی) هستند، با احتیاط یا رکود بیشتری مواجهاند. این ممکن است نشانه کاهش تقاضای موثر یا انتظار برای ثبات قیمتها باشد. نکته جالب، تجمع مردم در پاساژ علاالدین است که با تعطیلی فعالیت تجاری همراه بوده. این میتواند نشانهای از مراجعه برای مقاصد غیرخرید (مانند اخذ اطلاعات، دیدهبانی قیمت یا حتی حضور اجتماعی) یا بیانگر ازدحام نامتعارف و موقتی باشد که نظم بازار را مختل کرده است.
دلایل احتمالی نیمهبازی کرکرهها و احتیاط کسبه
نیمهباز بودن کرکرهها در خیابانهایی مانند جمهوری و لالهزار میتواند استراتژی آگاهانهای برای کاهش هزینههای جاری (مانند برق و نیروی کار) در شرایط رکود تقاضا باشد، در حالی که امکان ارائه خدمت به مشتریان خاص وجود دارد. این حالت همچنین میتواند نشانهای از انتظار برای رخداد یا اطلاعیهای مهم باشد که بر بازار تأثیر بگذارد (مانند نوسانات ارزی، تصمیمات دولتی). کسبه با این کار، هم در بازار حاضرند و هم خود را برای تغییرات سریع آماده نگه میدارند. عامل دیگر میتواند عدم اطمینان به تأمین کالا یا نوسانات شدید قیمت خرید باشد که انگیزه نگهداری موجودی و فروش را کاهش میدهد. در چنین شرایطی، فروشنده ترجیح میدهد حداقل فعالیت را داشته باشد.
پدیده بازار موازی ارز در فردوسی و تاثیرات آن
حضور قابل ملاحظه دلالان و دستفروشان ارز در خیابان فردوسی، نشان میدهد که تقاضا برای ارز در کانال غیررسمی همچنان قوی است. این امر معمولاً با شکاف بین نرخ رسمی و نرخ آزاد و نیز محدودیتهای دسترسی به ارز رسمی مرتبط است. وجود این بازار موازی، میتواند هم نشانه فشار تقاضا و هم نشانه ناکارآمدی یا عدم گستردگی کافی شبکه رسمی عرضه ارز در سطوح خرد باشد. این فعالیتها همچنین ریسکهای امنیتی و حقوقی برای معاملهگران خرد به همراه دارد. از منظر کلان، تداوم این بازار غیررسمی، کنترل دولت بر جریان ارز و سیاستگذاری ارزی را با چالش مواجه میکند و میتواند به بیثباتی بیشتر در نرخها دامن بزند.
تعطیلی بخشهای خاص بازار بزرگ (طلا و پارچه)
تعطیلی طلافروشان در بازار بزرگ میتواند واکنشی به نوسانات شدید قیمت جهانی طلا یا نرخ ارز باشد. در این شرایط، اصناف برای جلوگیری از ضرر ناشی از نوسانات سریع، ممکن است موقتاً فعالیت را متوقف کنند. تعطیلی پارچهفروشان نیز ممکن است تحت تأثیر رکود در صنایع پاییندستی مانند پوشاک باشد. کاهش قدرت خرید مردم، نخستین تأثیر خود را روی خرید کالاهای نیمهساخته و مواد اولیه مانند پارچه میگذارد. این تعطیلیهای انتخابی، بر خلاف فعالیت نسبی در بخش پوشاک آماده (پاساژ دلگشا)، نشان میدهد که بحران ممکن است زنجیره تأمین و تولید را بیشتر از بخش خردهفروشی نهایی تحت فشار قرار داده باشد.
جمعبندی و چشمانداز کوتاهمدت
گزارش امروز تهران، تصویری از یک اقتصاد در حال گذار یا تحت فشار را ترسیم میکند. بخشهای مرتبط با نقدینگی و ارز (صرافیها، بازار غیررسمی) داغ است، در حالی که بخش تولیدی و فروش کالاهای بادوام با رکود و احتیاط مواجه است. این دوگانگی نشان میدهد که نقدینگی ممکن است به سمت داراییهای مالی و حفاظتی (مانند ارز) سرازیر شده باشد و از بخش مولد واقعی اقتصاد فاصله گرفته باشد. این یک هشدار برای سلامت اقتصادی است. چشمانداز کوتاهمدت، بسیار وابسته به ثبات یا بیثباتی قیمتهای کلیدی مانند ارز و طلا خواهد بود. تا زمانی که این ثبات برقرار نشود، احتمالاً شاهد همین الگوی ناهمگون فعالیت، احتیاط کسبه و قدرت گرفتن بازارهای موازی خواهیم بود.