آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
خبر آنلاین به نقل از یورونیوز، ادعای خارقالعادهای را درباره ابعاد همکاری ایران و ونزوئلا مطرح کرده است. شبکه یورونیوز در گزارشی، فهرستی بلند از پروژههای عمرانی، صنعتی و حتی نظامی ایران در ونزوئلا را منتشر کرده که اگر واقعیت داشته باشد، نشان از عمق استراتژیک بیسابقه همکاری دو کشور دارد. این فهرست ۱۲گانه شامل مواردی حیرتآور از ساخت ۱۸ بیمارستان و ۳۹ هزار واحد مسکونی گرفته تا احداث ۱۸۰۰ کیلومتر اتوبان و جاده، و نیز ساخت کارخانههای تولید پهپاد و موشک است. ادعاهایی که فراتر از روایتهای معمول از همکاریهای فنی و اقتصادی دو متحد است.
بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی علاوه بر پروژههای زیربنایی کلان، در بخش صنعت نیز حضور گستردهای داشته است. ساخت دو کارخانه مونتاژ ایران خودرو، یک کارخانه سایپا، دو کارخانه بزرگ تولید ورق و آهنآلات و نیز تجهیز شرکتهای نفتی، بخشی از این ادعاهاست. در بخش فرهنگی نیز، احداث ۳۰ مجتمع فرهنگی و در بخش زیستمحیطی، ساخت ۲۰ سایت تولید آب شیرین کن به ایران نسبت داده شده است. این فهرست، تصویری از یک مشارکت همهجانبه و غولآسا را ترسیم میکند. با این حال، این ادعاها آنقزی بزرگ و بیسابقه هستند که بلافاصله با شک و تردید جدی مواجه شدند. بسیاری از کارشناسان، رقمهای ذکر شده (مانند ۱۸۰۰ کیلومتر جاده یا ۳۹ هزار واحد مسکونی) را در یک بازه زمانی محدود، غیرعملی و نیازمند منابع مالی نجومی میدانند. خبرگزاری «خبرآنلاین» نیز که این گزارش را بازنشر کرده، بلافاصله بر عدم تأیید آن توسط مقامات ایرانی تأکید کرده و نوشته است: «موارد بالا تا به تأیید مقامات ایران نرسد، قابل استناد نیست و یک ادعاست». این موضع، نشاندهنده فاصله گرفتن رسانه داخلی از این ادعاهای خاص است.
این گزارش در شرایطی منتشر شده که روابط ایران و ونزوئلا، به ویژه پس از تحولات اخیر در کاراکاس، تحت شدیدترین تحریمهای آمریکا قرار دارد و وصول طلبهای نفتی ایران با ابهام روبرو است. انتشار چنین فهرستی میتواند اهداف رسانهای و روانی مشخصی داشته باشد. اکنون پرسش اصلی این است: آیا این فهرست، واقعاً راز بزرگی از همکاریهای پنهان را فاش کرده، یا پروژهای برای القای تصویر یک «امپراتوری اقتصادی-نظامی ایرانی» در آمریکای لاتین است؟ پاسخ به این سوال نیازمند شفافیت از سوی دستگاههای دیپلماتیک و اقتصادی ایران است.
ابعاد فهرست و بررسی اعتبار ارقام
ارقام ذکر شده در این فهرست، اگر واقعی باشند، نشان از یک سرمایهگذاری صدها میلیارد دلاری دارد. تنها ساخت ۱۸۰۰ کیلومتر اتوبان (معادل فاصله تهران تا مشهد و برگشت) با استانداردهای بینالمللی، دهها میلیارد دلار هزینه در برمیگیرد. ساخت ۳۹ هزار واحد مسکونی نیز پروژهای عظیم و چندساله است. این حجم از سرمایهگذاری، با واقعیتهای اقتصادی ایران در سالهای تحریم شدید، که با محدودیت شدید ارزی مواجه بوده، همخوانی ندارد. ایران حتی برای پروژههای داخلی با کمبود منابع مواجه بوده است. وجود پروژههای حساسی مانند «کارخانه تولید موشک» و «کارخانه تولید پهپاد» در یک فهرست عمومی، به خودی خود غیرمعمول است. چنین پروژههایی در هر کشوری جزء اسرار دفاعی محسوب شده و به ندرت به این صراحت در گزارش یک رسانه خارجی فهرست میشوند.
اهداف احتمالی پشت انتشار چنین گزارشی
- هدف اول میتواند صرفا فقط ایجاد یک «جنگ روانی» باشد. با بزرگنمایی ابعاد همکاری، این تصویر القا میشود که ایران منابع عظیمی را صرف پروژههایی در آنسوی جهان کرده، در حالی که مردم داخل با مشکلات اقتصادی دست به گریبانند.
- هدف دوم، «تحریک احساسات و اعمال فشار بیشتر آمریکا» است. گنجاندن موارد نظامی (پهپاد و موشک) در کنار پروژههای عمرانی، میتواند بهانهای برای تشدید تحریمها علیه هر دو کشور و معرفی ایران به عنوان یک تهدید فرامنطقهای باشد.
- هدف سوم، ممکن است «ایجاد تنش در روابط ونزوئلا با دولت احتمالی آینده» باشد. این فهرست ونزوئلا را به عنوان کشوری که زیرساختهای حیاتی و حتی نظامی خود را به یک کشور تحت تحریم (ایران) واگذار کرده، نمایش میدهد و مشروعیت هرگونه همکاری آینده را زیر سؤال میبرد.
مقایسه با پروژههای تأییدشده و واقعی همکاری
همکاریهای واقعی و تأییدشده ایران و ونزوئلا عمدتاً در حوزه انرژی (ارسال فرآورده نفتی، تعمیر پالایشگاه)، خودرو (فعالیت محدود ایرانخودرو و سایپا)، مسکن (با نقش شرکت مادر تخصصی عمران) و پزشکی (اعزام پزشک و دارو) متمرکز بوده است. حجم این همکاریها هرچند قابل توجه، اما به مراتب کمتر از ابعاد ادعا شده در گزارش یورونیوز است. به عنوان مثال، پروژه مسکن ونزوئلا (موسوم به «مسکن مهر») هدفش ساخت چند ده هزار واحد بود، اما عملیاتی شدن آن در مقیاس ادعا شده (۳۹ هزار واحد کامل) مورد تردید است. در بخش نظامی، اگرچه همکاریهای دفاعی دو کشور محرز است، اما عمدتاً بر پایه فروش یا انتقال تجهیزات بوده، نه «احداث کارخانه تولید» پهپاد و موشک در خاک ونزوئلا. چنین انتقال فناوری حساسی، پیچیدگیهای امنیتی و فنی بسیار بیشتری دارد.
واکنش منطقی نهادهای ایرانی و ضرورت شفافسازی
واکنش خبرآنلاین، نشاندهنده حساسیت موضوع است. این رسانه با هوشمندی، بلافاصله خود را از محتوای گزارش جدا کرد و بر ضرورت تأیید رسمی تأکید نمود. این میتواند نشان دهد که دستگاههای رسمی نیز این ادعاها را سنگین و اغراقآمیز میدانند. سکوت یا تکذیب ساده کافی نیست. وزارت امور خارجه یا سازمان توسعه تجارت ایران میتوانند با انتشار فهرست رسمی و شفاف از پروژههای انجامشده یا در دست اجرا در ونزوئلا، هم ادعاهای اغراقآمیز را خنثی کنند و هم دستاوردهای واقعی را نشان دهند. این شفافیت به نفع ایران است. زیرا هم از بزرگنمایی ها جلوگیری میکند، هم افکار عمومی داخلی را از واقعیتها آگاه میسازد و هم امکان برنامهریزی برای حفظ یا توسعه داراییهای ایران در ونزوئلا را فراهم میآورد.
پیامدهای انتشار این ادعاها بر روابط آتی و حقوق بینالملل
اگر این فهرست به عنوان یک سند واقعی در محافل بینالمللی مورد استناد قرار گیرد، میتواند مبنایی برای ادعای غرامت یا مصادره اموال ایران در ونزوئلا توسط یک دولت جدید شود. آنها میتوانند ادعا کنند این پروژهها با هزینه مردم ونزوئلا و برای منافع رژیم سابق ساخته شدهاند. برای خود ونزوئلا نیز، این گزارش میتواند به ابزاری برای فشار داخلی تبدیل شود. مخالفان میتوانند بگویند دولت مادورو، حاکمیت اقتصادی و حتی امنیتی کشور را به یک قدرت خارجی واگذار کرده بود. در سطح کلان، این گزارش بخشی از نبرد روایی بر سر نقش ایران در جهان است. یک سو میکوشد ایران را یک سرمایهگذار و همکار توسعهای نشان دهد، و سوی دیگر میخواهد آن را به عنوان یک قدرت مداخلهگر و گسترشطلب معرفی کند. واقعیت احتمالاً در نقطهای بین این دو قرار دارد.