آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
صدای مهیب و غیرمعمول در آسمان چند شهر بزرگ ایران، شامگاه یکشنبه سوالات و نگرانیهایی را در میان شهروندان ایجاد کرد. گزارشهای پراکنده از شهرهایی مانند تهران و شیراز حاکی از شنیده شدن صدای شلیک یا انفجارهای پیاپی بود. این صداها که توسط صدها نفر گزارش شده، در شبکههای اجتماعی بازتاب گستردهای یافت. کاربران در مناطق مختلف تهران از محلههای شمالی تا جنوبی، این صداهای بلند را توصیف کردهاند که شبیه به شلیک توپ یا انفجارهای دوردست بوده است. بر اساس برخی گزارشهای غیررسمی و تحلیلی، این صداها میتواند مرتبط با آغاز یک رزمایش موشکی و پدافندی نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی باشد. رزمایشهایی از این دست، پیش از این نیز در ساعات شب و برای آزمون سامانههای پدافندی برگزار شدهاند.
با این حال، تا لحظه تنظیم این خبر، هیچ نهاد رسمی نظامی یا امنیتی، از جمله قرارگاه پدافند هوایی خاتمالانبیا یا نیروی هوافضای سپاه، آغاز چنین رزمایشی را تأیید یا تکذیب نکردهاند. فقدان اطلاعرسانی رسمی پیش از اجرای مانور، باعث افزایش نگرانی برخی شهروندان شده است. برخی شاهدان در شیراز نیز گزارش دادهاند که صداهای مشابهی در آسمان این شهر شنیده شده و حتی نورهایی در آسمان دیده شده است. این گزارشها، فرضیه برگزاری یک مانور سراسری یا منطقهای را تقویت میکند. در گذشته، رزمایشهای پدافندی سپاه معمولاً با اطلاعرسانی قبلی و در مناطق کمتراکم یا در ساعات خاصی انجام میشد. عدم اعلام قبلی در این مورد، میتواند نشاندهنده جنبه غافلگیرانه و عملیاتی تمرین یا آزمون یک سناریوی خاص باشد.
کارشناسان امور نظامی میگویند آزمون سامانههای پدافندی و واکنش سریع در ساعات شب و در شرایط نزدیک به واقعیت، برای ارزیابی آمادگی و کارایی این سامانهها ضروری است. با این حال، اطلاعرسانی به مردم برای جلوگیری از نگرانی بیمورد نیز اهمیت دارد. این گزارش به بررسی ابعاد مختلف این رویداد، تحلیل دلایل احتمالی و انتظار برای واکنش رسمی مقامات میپردازد. همچنان چشمها به بیانیههای رسمی دوخته شده است.
ماهیت صداهای گزارششده و احتمالات فنی
صدای گزارش شده توسط شهروندان، اغلب به عنوان «انفجارهای پیاپی»، «شلیک توپ» یا «صداهای مهیب» توصیف شده است. این توصیف با صدای شلیک سامانههای پدافندی کوتاهبرد و میانبرد مانند توپهای ضدهوایی یا پرتاب موشکهای پدافندی همخوانی دارد. سامانههایی مانند «باوار» (توپ ضدهوایی) یا پرتابگرهای موشکی مانند «رعد» یا «صیاد» در هنگام شلیک، صدای بسیار بلند و مشخصی تولید میکنند که در فاصله چندین کیلومتری نیز قابل شنیدن است، به خصوص در هوای آرام شب. احتمال دیگر، آزمون سامانههای جدید یا تمرین مقابله با سناریوی حملات پهپادی و موشکی است که در آن، چندین سامانه به صورت همزمان یا متوالی درگیر میشوند و صداهای پیاپی ایجاد میکنند.
دلایل احتمالی برگزاری رزمایش بدون اطلاعرسانی گسترده
- مهمترین دلیل میتواند «آزمون آمادگی واقعی» و «غافلگیری» یگانها باشد. در این گونه تمرینها، هدف ارزیابی سرعت عکسالعمل و عملکرد نیروها در شرایط غیرقابل پیشبینی است و اعلام قبلی، ماهیت تمرین را خنثی میکند.
- دلیل دوم میتواند «محافظت از اطلاعات عملیاتی» باشد. اعلام عمومی زمان و مکان دقیق رزمایشهای پیشرفته پدافندی، امکان رصد و جمعآوری اطلاعات توسط دشمنان فرضی را فراهم میآورد. بنابراین گاهی این تمرینات به صورت غافلگیرانه انجام میشود.
- سوم، ممکن است این رویداد یک «آزمون فنی» محدود برای یک سامانه خاص بوده و از ابتدا قرار نبوده به عنوان یک رزمایش گسترده اطلاعرسانی شود، اما وسعت جغرافیایی و صدای بلند آن، باعث گسترش گزارشها شده است.
پیامدهای امنیتی و روانی عدم اطلاعرسانی به موقع
عدم اعلام رسمی پیش از ایجاد صداهای مهیب، میتواند موجب نگرانی، ترس و حتی هجوم تماسهای مردمی به مراکز امنیتی و اورژانس شود. این امر خود باعث ایجاد اختلال در خطوط ارتباطی ضروری میگردد. از جنبه روانی، این اتفاق میتواند حس بیاطلاعی و ناامنی در جامعه ایجاد کند. شهروندان حق دارند در مورد رویدادهای غیرمعمولی که مستقیماً بر محیط زندگی آنان تأثیر میگذارد (مانند صدای انفجار)، اطلاعات معتبر دریافت کنند. اگر این رویداد واقعاً یک تمرین برنامهریزی شده باشد، عدم هماهنگی با نهادهای اطلاعرسانی دولتی (مانند صداوسیما یا سازمانهای مدیریت بحران) یک نقص در فرآیند محسوب میشود و اعتماد عمومی را تحت تأثیر قرار میدهد.
واکنشهای رسمی مورد انتظار و ضرورت شفافسازی
مهمترین اقدام، انتشار بیانیهای فوری از سوی نیروی هوافضای سپاه یا قرارگاه پدافند هوایی خاتمالانبیاست. این بیانیه باید صراحتاً علت صداها (مانند برگزاری رزمایش، آزمون خاص و ...) و محدوده جغرافیایی و زمانی آن را توضیح دهد. سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران نیز موظف است این توضیحات رسمی را به سرعت و به طور گسترده پخش کند تا شایعات و نگرانیها فروکش کند. استفاده از کانالهای رسمی، بهترین راه برای مقابله با انتشار اطلاعات نادرست در شبکههای اجتماعی است. سازمانهای مدیریت بحران استانی نیز میتوانند با ارسال پیامک همگانی به شهروندان مناطق تحت تأثیر، علت رویداد را شفاف ساخته و به آرامش جامعه کمک کنند.
این رویداد در چارچوب تحولات منطقهای و آمادگی پدافندی
برگزاری رزمایشهای پدافندی، به ویژه در شرایط کنونی منطقه که تنشها در محورهای مختلف از جمله درگیری اسرائیل و فلسطین و تنشهای دریایی وجود دارد، میتواند پیامی حاکی از آمادگی بالا و هشدار به دشمنان احتمالی باشد. اینگونه مانورها همچنین برای حفظ مهارت و هماهنگی میان یگانهای مختلف پدافندی در مقیاس بزرگ ضروری است. شبکه یکپارچه پدافندی ایران نیازمند تمرینهای مداوم برای حفظ کارایی خود است. در نهایت، این رویداد یادآوری میکند که زیرساخت پدافندی کشور دائماً در حال ارتقا و آزمون است. اما کلید پذیرش عمومی چنین اقداماتی، شفافیت و اطلاعرسانی مسئولانه به مردم است تا همگان بدانند این صداها، نشانه امنیت است و نه تهدید.