به گزارش آسیانیوز ایران ؛ حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی، یکی از مهمترین تصمیمات اقتصادی سالهای اخیر، اکنون آثار خود را بهصورت مستقیم در بازار مصرف نشان میدهد. روغن خوراکی بهعنوان یکی از اقلام پایه سبد غذایی خانوار، در هفتههای اخیر با جهشی کمسابقه در قیمت مواجه شده و عملاً به نماد عینی فشار معیشتی ناشی از این سیاست تبدیل شده است.
بررسی قیمتها در بازار نشان میدهد روغن سرخکردنی ۸۱۰ گرمی که پیش از حذف ارز ترجیحی با قیمتی در حدود ۷۹ هزار تومان عرضه میشد، اکنون به حدود ۱۷۵ هزار تومان رسیده است. این افزایش معادل رشد ۱۲۱.۵ درصدی قیمت در فاصلهای کوتاه است؛ افزایشی که برای بسیاری از خانوارها، بهویژه دهکهای پایین درآمدی، به معنای حذف یا محدودسازی مصرف این کالای اساسی است.
وضعیت روغن پختوپز نیز تفاوتی با روغن سرخکردنی ندارد. قیمت این محصول از ۷۲ هزار و ۶۰۰ تومان به حدود ۱۵۰ هزار تومان افزایش یافته که بیانگر رشد ۱۰۶.۶ درصدی است. این ارقام نشان میدهد که حذف ارز ترجیحی، برخلاف برخی برآوردهای اولیه، صرفاً به تعدیل محدود قیمتها منجر نشده بلکه شوک قیمتی شدیدی را به بازار وارد کرده است.
دولت پیشتر نسبت به تبعات قیمتی این تصمیم هشدار داده بود. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، اعلام کرده بود که با حذف ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی، افزایش قیمت برخی کالاها اجتنابناپذیر است و دولت برای کاهش فشار بر خانوارها، اجرای طرح کالابرگ و پرداخت یارانه نقدی را در دستور کار قرار داده است. بر اساس این وعدهها، قرار بود بخشی از کالاهای اساسی با قیمت ثابت در اختیار مردم قرار گیرد.
با این حال، پرسش اصلی که اکنون در سطح جامعه و میان کارشناسان اقتصادی مطرح است، به میزان کارایی این سیاستهای جبرانی بازمیگردد. آیا یارانه یکمیلیون تومانی یا کالابرگ میتواند افزایش چندبرابری قیمت کالاهای اساسی را جبران کند؟ محاسبات ساده نشان میدهد که تنها افزایش قیمت روغن خوراکی، بخش قابل توجهی از این یارانه را میبلعد، آن هم در شرایطی که سایر اقلام اساسی مانند برنج، لبنیات، گوشت و حبوبات نیز با رشد قیمت مواجه شدهاند.
واقعیتهای میدانی بازار حاکی از آن است که فشار تورمی ناشی از حذف ارز ترجیحی، بهصورت مستقیم به سفره خانوارها منتقل شده است. بسیاری از فروشندگان از کاهش حجم خرید مشتریان خبر میدهند و گزارشهای غیررسمی نشان میدهد که برخی خانوارها ناچار به جایگزینی روغنهای ارزانتر با کیفیت پایینتر یا کاهش دفعات مصرف شدهاند. این تغییر الگوی مصرف، پیامدهایی فراتر از اقتصاد و در حوزه سلامت عمومی نیز به همراه دارد.
کارشناسان اقتصادی معتقدند حذف ارز ترجیحی، اگرچه در چارچوب اصلاح ساختار یارانهها و کاهش رانت قابل تحلیل است، اما اجرای آن بدون ایجاد سازوکارهای حمایتی مؤثر و پایدار، به تشدید نابرابری و فشار بر دهکهای پایین منجر میشود. از نگاه این کارشناسان، یارانه نقدی در شرایط تورمی، بهسرعت اثر خود را از دست میدهد و نمیتواند جایگزین ثبات قیمتی کالاهای اساسی شود.
در چنین شرایطی، بازار روغن تنها یک نمونه از پیامدهای حذف ارز ترجیحی است. افزایش هزینههای تولید، حملونقل و توزیع، بهتدریج خود را در سایر اقلام نیز نشان خواهد داد و در صورت عدم بازنگری در سیاستهای حمایتی، فشار معیشتی میتواند به نارضایتی اجتماعی گستردهتری منجر شود. آنچه امروز در بازار روغن مشاهده میشود، برای بسیاری از خانوارها زنگ خطری جدی نسبت به آینده تأمین حداقلهای معیشتی است.