آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
در اقدامی غافلگیرکننده و در آستانه برگزاری امتحانات پایان ترم، دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران تصمیمی متفاوت از سیاست اولیه وزارت علوم اتخاذ کرد. بر خلاف تأکید قبلی بر حضوری بودن کلیه آزمونهای دانشگاهی، واحدهای مختلف این دانشگاه در استان تهران با ارسال پیامک به دانشجویان، خبر مجازی شدن امتحانات را ابلاغ کردند. این تصمیم که به نظر میرسد در ساعات پایانی و احتمالاً در واکنش به شرایط خاص اتخاذ شده، موجی از سوالات و واکنشها را در میان دانشجویان و اساتید به دنبال داشته است. دانشگاه آزاد که پیش از این مطابق با دستورالعمل وزارت علوم، مبنای برگزاری امتحانات را حضوری اعلام کرده بود، ناگهان مسیر خود را تغییر داده است. این تغییر رویه ناگهانی میتواند نشاندهنده ارزیابی جدیدی از شرایط باشد که احتمالاً با ملاحظات بهداشتی، امنیتی یا فنی مرتبط است.
برای دانشجویانی که خود را برای حضور در جلسات امتحان آماده میکردند، این خبر میتواند هم موجب آسودگی و هم ایجاد نگرانیهای جدید درباره کیفیت برگزاری آزمونها باشد. از سوی دیگر، این سوال مطرح است که آیا سایر واحدهای دانشگاه آزاد در استانهای دیگر نیز از این تصمیم تبعیت خواهند کرد یا خیر. این اقدام دانشگاه آزاد استان تهران، تجربهای از مدیریت بحران در سیستم آموزش عالی را به نمایش میگذارد که در آن انعطافپذیری در مقابل تغییر شرایط، به اولویتی فوری تبدیل شده است.
شکاف بین سیاست کلان و اجرای محلی؛ اعمال اختیارات استانی
این تصمیم نشان میدهد که اختیار تفویض شده از سوی وزارت علوم به کارگروههای استانی آموزش عالی، به سرعت در حال اجرایی شدن است. دانشگاه آزاد استان تهران ظاهراً با ارزیابی شرایط خاص (که میتواند شامل وضعیت بهداشتی، آلودگی هوا، ملاحظات امنیتی یا حتی آمادگی فنی باشد) تصمیم به استفاده از این اختیار گرفته است. این موضوع نشان میدهد اگرچه سیاست کلی بر حضوری بودن است، اما مکانیسم انعطافپذیری برای مواقع ضروری در نظر گرفته شده و دانشگاه آزاد تهران بلافاصله از آن بهره برده است. این امر میتواند الگویی برای سایر استانها شود.
مدیریت بحران ارتباطی؛ اطلاعرسانی دیرهنگام و شفافیت
روش اطلاعرسانی این تصمیم (از طریق پیامک) و زمان آن (در آستانه امتحانات) خود محل تحلیل است. از یک سو، استفاده از پیامک مستقیم، روشی سریع برای رساندن خبر به تمام دانشجویان است. اما از سوی دیگر، دیرهنگام بودن این اطلاعرسانی میتواند برنامهریزی دانشجویان و اساتید را دچار اختلال کند. عدم انتشار بیانیه رسمی و علنی که دلایل این تغییر را به وضوح شرح دهد، میتواند به شایعات و نارضایتی دامن بزند. این نشان میدهد احتمالاً تصمیم به صورت فوری و در پاسخ به یک عامل ناگهانی اتخاذ شده است.
پیامدهای آموزشی و ارزشیابی؛ کیفیت و سلامت آزمونها
مجازی شدن ناگهانی امتحانات، چالشهای آشکار و پنهانی را به همراه دارد. چالش آشکار، حفظ سلامت علمی و جلوگیری از تقلب در بستر مجازی است که نیازمند زیرساختهای نرمافزاری و طراحی سوالات هوشمندانه است. چالش پنهان، ایجاد نابرابری در دسترسی دانشجویان به امکانات سختافزاری (مانند کامپیوتر و اینترنت پایدار) است که میتواند نتایج آزمون را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین، سبک ارزشیابی در دروس عملی، پروژهمحور یا کارگاهی در بستر مجازی نیازمند بازنگری اساتید است. موفقیت این طرح وابسته به پشتیبانی فنی قوی و ارائه راهنماییهای دقیق به اساتید است.
واکنش جامعه دانشگاهی؛ دانشجویان و اساتید در میانه تغییر
واکنش جامعه دانشگاهی به این تصمیم دوگانه خواهد بود. برخی دانشجویان به دلایلی مانند صرفهجویی در وقت و هزینه تردد، کاهش استرس حضور فیزیکی و احساس امنیت بهداشتی از این تصمیم استقبال میکنند. در مقابل، دانشجویانی که به منابع اینترنتی مناسب دسترسی ندارند یا معتقدند ارزشیابی حضوری عادلانهتر است، نگران خواهند شد. اساتید نیز با چالش طراحی مجدد روش ارزشیابی، برگزاری آزمون آنلاین و نمرهدهی مواجه میشوند. نحوه مدیریت این واکنشهای متناقض توسط دانشگاه، اهمیت زیادی دارد.
تبعات احتمالی و آیندهنگری؛ آیا این روند ادامهدار خواهد بود؟
این تصمیم میتواند چند تبعات مهم داشته باشد:
- اول، ممکن است سایر واحدهای دانشگاه آزاد در استانهای پرجمعیت یا دارای شرایط مشابه (مانند آلودگی هوای شدید) را ترغیب به اتخاذ تصمیم مشابه کند.
- دوم، میتواند زمزمههایی درباره تداوم یا گسترش آموزشهای مجازی در ترمهای آینده را تقویت کند.
- سوم، این پرسش را ایجاد میکند که آیا آموزش عالی کشور به سمت مدل ترکیبی (حضوری-مجازی) پایدار در حال حرکت است؟
پاسخ به این سوالات به تجربه این ترم و ارزیابی نتایج آن بستگی خواهد داشت. در هر حال، تصمیم دانشگاه آزاد استان تهران یک نقطه عطف در اجرای سیاستهای منعطف و واکنش سریع به شرایط غیرمنتظره است.