آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
رقابت فضایی میان قدرتهای جهانی وارد فصل جدیدی شده است. پس از موفقیت چشمگیر مجموعه ماهوارههای «استارلینک» متعلق به شرکت آمریکایی اسپیساکس، حالا روسیه تصمیم گرفته است گام بلندی در این عرصه بردارد. مسکو به تازگی اعلام کرده که قصد دارد تولید سریالی ماهوارههای خود با نام «زورکی» را از سال ۲۰۲۶ میلادی آغاز کند. این ماهوارهها که برای سنجش از دور زمین طراحی شدهاند، در واقع همتای روسی مجموعه استارلینک محسوب میشوند. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که غرب تحریمهای گستردهای را علیه بخش فضایی روسیه به دلیل جنگ در اوکراین اعمال کرده است. راهاندازی یک منظومه ماهوارهای بومی و مستقل برای روسیه نه تنها یک دستاورد تکنولوژیک، بلکه یک ضرورت استراتژیک است. این پروژه میتواند وابستگی مسکو به فناوریهای غربی را کاهش داده و توان نظارتی، ارتباطی و اطلاعاتی آن را در فضا به شدت افزایش دهد. رقابت در مدار زمین، اکنون از حوزه نمادین فراتر رفته و به یکی از جبهههای اصلی رقابت ژئوپلیتیکی و تکنولوژیک قرن بیست و یکم تبدیل شده است.
پاسخ روسیه به سلطه استارلینک؛ بازیابی اقتدار در مدار زمین
تصمیم روسیه برای تولید انبوه ماهوارههای زورکی، پاسخی مستقیم به سلطه روزافزون منظومه استارلینک است. استارلینک با هزاران ماهواره در مدار نزدیک زمین، نه تنها سرویس اینترنت پرسرعت ارائه میدهد، بلکه یک دارایی اطلاعاتی-نظامی غولآسا برای آمریکا و متحدانش محسوب میشود. روسیه که همواره خود را یک ابرقدرت فضایی میدانست، از عقب افتادن در این رقابت جدید احساس خطر کرده است. پروژه زورکی تلاش برای بازیابی موازنه، حفظ استقلال عمل در فضا و تضمین دسترسی مطمئن به سرویسهای حیاتی سنجش از دور و ارتباطی است، بدون آنکه ناچار باشد به زیرساختهای غربی متکی باشد.
ماهیت پروژه زورکی؛ سنجش از دور در اولویت
بر خلاف استارلینک که تمرکز اصلی آن بر ارائه خدمات ارتباطی و اینترنتی است، ماهوارههای زورکی در درجه اول برای «سنجش از دور زمین» طراحی شدهاند. این یعنی جمعآوری دادهها و تصاویر از سطح زمین برای اهداف مختلفی چون نظارت بر محیط زیست، مدیریت منابع طبیعی، پایش بلایای طبیعی، نقشهبرداری و البته اهداف امنیتی و اطلاعاتی. این انتخاب هوشمندانه نشان میدهد روسیه نیازهای استراتژیک خود را به خوبی شناسایی کرده است. داشتن یک منظومه مستقل سنجش از دور، به مسکو امکان میدهد بدون وابستگی به دادههای ماهوارههای دیگر کشورها، در هر نقطه از جهان اطلاعات دقیق و بهروز داشته باشد.
چالش فناوری و تحریم؛ آیا روسیه از پس آن برمیآید؟
شروع تولید در سال ۲۰۲۶ نشان میدهد که این پروژه هنوز در مراحل اولیه قرار دارد. بزرگترین چالش پیش روی روسیه، تحریمهای شدید غرب است که دسترسی به قطعات الکترونیکی پیشرفته، نیمههادیها و برخی فناوریهای حیاتی فضایی را محدود کرده است. صنعت فضایی روسیه اگرچه تاریخی غنی دارد، اما در سالهای اخیر با مشکلات مالی و فنی مواجه بوده است. موفقیت در تولید انبوه ماهوارههای کوچک و مقرونبهصرفه (مانند استارلینک) نیازمند زنجیره تامین پیشرفته و خط تولید صنعتی است که تحت تحریم، ایجاد آن بسیار دشوار خواهد بود. بنابراین، تحقق این وعده مشروط به توانایی روسیه برای یافتن راهحلهای داخلی یا تکیه بر شرکای غیرغربی مانند چین است.
پیامدهای امنیتی و نظامی؛ نظامیگری فضایی تشدید میشود
هر منظومه ماهوارهای غیرنظامی، بالقوه کاربردهای نظامی و امنیتی گستردهای دارد. ماهوارههای سنجش از دور زورکی میتوانند برای شناسایی هدف، پایش تحرکات نیروهای دشمن، هدایت موشکها و ارزیابی خسارت پس از حمله مورد استفاده قرار گیرند. راهاندازی این منظومه، بدون شک توان نظارتی و اطلاعاتی نظام روسیه را ارتقا خواهد داد. از سوی دیگر، این اقدام میتواند چرخه رقابت تسلیحاتی در فضا را تشدید کند. آمریکا و ناتو ممکن است توسعه زورکی را تهدیدی برای برتری فضایی خود دیده و در پاسخ، سرمایهگذاری بیشتری در سیستمهای ضد ماهواره (ASAT) یا منظومههای ماهوارهی دفاعی انجام دهند. فضا بیش از پیش به عرصهای برای مقابله قدرتها تبدیل خواهد شد.
چشمانداز رقابت سهقطبی فضایی؛ روسیه، آمریکا و چین
پروژه زورکی، نقشه راه رقابت فضایی آینده را ترسیم میکند: یک رقابت سهقطبی بین آمریکا (با استارلینک و پروژههای مشابه)، چین (با منظومه ماهوارهای گالیلئو و پروژههای گسترده دولتی) و روسیه. چین نیز برنامههای بلندپروازانهای برای منظومههای ماهوارهای بزرگ دارد. این رقابت تنها بر سر تعداد ماهواره نیست، بلکه بر سر کنترل استانداردها، تسلط بر فرکانسهای ارتباطی و در نهایت، تعیین کنندهی قواعد حاکم بر فضای ماورای جو است. موفقیت یا شکست روسیه در پروژه زورکی، نشان خواهد داد که آیا این کشور میتواند در این رقابت سهجانبه جایگاه خود را حفظ کند یا به حاشیه رانده خواهد شد. این مسابقه، آینده اتصال جهانی، امنیت ملی و حتی اقتصاد فضاپایه را شکل خواهد داد.