آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
اظهارات تازه وزیر امور خارجه ترکیه درباره تحولات ایران، بار دیگر نگاهها را به معادلات پیچیده سیاسی و امنیتی منطقه معطوف کرده است؛ جایی که هر جمله یک مقام ارشد میتواند نشانهای از تغییر موازنهها باشد. هاکان فیدان، سیاستمداری که سالها در قلب ساختار اطلاعاتی ترکیه حضور داشته، این بار با نگاهی متفاوت به تظاهرات ایران پرداخته و تلاش کرده تصویری فراتر از روایتهای رایج ارائه دهد. او با پذیرش واقعیت بحران اقتصادی در ایران، تأکید میکند که واکنشهای اجتماعی الزاماً به معنای تقابل مستقیم با حاکمیت نیست؛ تحلیلی که میتواند برداشتهای عمیق از تحولات داخلی ایران را به چالش بکشد.
فیدان در سخنان خود به نگرانی مشترک کشورهای منطقه اشاره میکند؛ نگرانی از آنکه هرگونه بیثباتی در ایران، جرقه یک بحران فراگیر امنیتی در خاورمیانه باشد. اشاره او به شب پرالتهاب شایعه مداخله آمریکا در ایران و حجم بالای تماسهای دیپلماتیک، نشاندهنده حساسیت کمسابقه پرونده ایران در پایتختهای منطقهای است. در این میان، نقش اسرائیل بهعنوان بازیگری که بهگفته فیدان نشانههایی از تمایل به حمله دارد، بُعد امنیتی این اظهارات را پررنگتر میکند. ترکیه که خود را در همسایگی مستقیم ایران و در میانه کریدورهای ژئوپلیتیکی میبیند، بیش از دیگران نگران پیامدهای هرگونه درگیری تازه است. مجموع این سخنان، نهتنها یک موضعگیری دیپلماتیک، بلکه پیامی هشدارآمیز به بازیگران منطقهای و فرامنطقهای است؛ پیامی که میگوید ایران، مسئلهای ساده و تکبعدی نیست.
بازتعریف مفهوم تظاهرات در ایران!
فیدان تلاش میکند تظاهرات ایران را از چارچوب دوگانه «حمایت یا تقابل با حکومت» خارج کند. به هر حال او قبل از این که یک وزیر خارجه باشد، یک اطلاعاتیست و این نگاه، ریشه در تجربه اطلاعاتی او دارد که رفتارهای اجتماعی را پیچیدهتر از روایتهای رسانهای میبیند. از منظر او، بحران اقتصادی میتواند نارضایتی ایجاد کند، اما این نارضایتی الزاماً به پروژه تغییر سیاسی تبدیل نمیشود. چنین تحلیلی، برداشتهای سیاسی از تحولات ایران را منحرف میکند. این رویکرد، برای کشورهای همسایه اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا تصمیمسازیهای امنیتی بر پایه تحلیل نادرست از اعتراضات، میتواند پیامدهای پرهزینهای داشته باشد.
نگرانی منطقه از بیثباتی فراگیر
تأکید فیدان بر اینکه «منطقه جنگ جدیدی نمیخواهد» بازتابدهنده اجماع پنهان در میان همسایگان ایران است؛ اجماعی که از تجربه جنگها و بحرانهای گذشته شکل گرفته است. ایران بهدلیل موقعیت ژئوپلیتیکی خود، هرگونه بیثباتیاش بهسرعت به مرزهای دیگران سرایت میکند؛ از انرژی گرفته تا مهاجرت و امنیت مرزی. به همین دلیل، حتی کشورهایی که اختلافات سیاسی با تهران دارند، ترجیح میدهند تحولات ایران قابل کنترل و درونزا باقی بماند.
پیام شب تماسهای فشرده دیپلماتیک
اشاره فیدان به شب شایعه مداخله آمریکا، نشان میدهد که ایران همچنان یکی از حساسترین پروندههای امنیتی جهان است. حجم بالای تماسها بیانگر آن است که هر خبر درباره ایران، زنجیرهای از واکنشهای فوری در پایتختهای منطقهای ایجاد میکند. این وضعیت، جایگاه ایران را بهعنوان یک بازیگر تعیینکننده تثبیت میکند؛ بازیگری که نادیده گرفتن آن ممکن نیست.
نقش اسرائیل در معادله تنش
فیدان با اشاره مستقیم به اسرائیل، انگشت اتهام را بهسوی بازیگری میگیرد که سابقه اقدامات پیشدستانه در منطقه دارد. طرح احتمال حمله، بیش از آنکه یک پیشبینی قطعی باشد، هشداری سیاسی است تا سایر بازیگران هزینههای چنین سناریویی را در نظر بگیرند. برای ترکیه، هر درگیری میان ایران و اسرائیل، تهدیدی مستقیم برای امنیت منطقهای و منافع اقتصادی خود آنکاراست.
جایگاه ترکیه و محاسبات آینده
ترکیه با سابقه امنیتی فیدان، تلاش میکند نقش میانجی محتاط را ایفا کند؛ نه در تقابل آشکار با ایران و نه در حمایت از سناریوهای تنشزا. این موضعگیری میتواند بخشی از استراتژی بلندمدت آنکارا برای تثبیت نقش خود بهعنوان بازیگر متوازن در منطقه باشد. اظهارات فیدان همچنین پیامی داخلی دارد؛ او خود را بهعنوان چهرهای مسلط به بحرانهای منطقهای معرفی میکند، مسئلهای که در آینده سیاسی ترکیه بیتأثیر نخواهد بود.