به گزارش آسیانیوز ایران ؛ در ادامه واکنشهای جهانی به سیاستهای محدودکننده طالبان علیه زنان و دختران افغانستان، ایلان ماسک، میلیاردر آمریکایی و مالک شبکه اجتماعی اکس (X)، با انتقاد از سکوت جهانی در برابر منع آموزش دختران افغان، بار دیگر این موضوع را در کانون توجه افکار عمومی قرار داد.
ماسک با بازنشر ویدیویی از سخنان طالبان و اظهارات وزیر تحصیلات عالی این گروه، نوشت: «اعتراضها در اینباره کجاست؟» این واکنش، اشارهای مستقیم به ممنوعیت گسترده آموزش دختران و زنان در افغانستان دارد؛ سیاستی که از زمان بازگشت طالبان به قدرت، به یکی از مهمترین محورهای انتقاد نهادهای حقوق بشری و جامعه بینالمللی تبدیل شده است.
طالبان از سال ۱۴۰۰ خورشیدی آموزش دختران بالاتر از صنف ششم را در سراسر افغانستان ممنوع کردهاند. این تصمیم، دسترسی میلیونها دختر به آموزش متوسطه و عالی را قطع کرده و افغانستان را به تنها کشوری در جهان تبدیل کرده است که آموزش رسمی دختران را بهطور سیستماتیک ممنوع میکند. این محدودیتها در سالهای اخیر نهتنها کاهش نیافته، بلکه با صدور دستورالعملها و اظهارات تازه مقامهای طالبان، ابعاد سختگیرانهتری به خود گرفته است.
در همین چارچوب، ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی طالبان، سال گذشته در یک نشست خبری اعلام کرد که «همانگونه که آموزش زنان معطل است، سوال در این مورد نیز تا امر ثانی معطل است». این جمله که در ویدیوی بازنشرشده توسط ماسک نیز دیده میشود، بهروشنی نشاندهنده سیاست طالبان در خاموشکردن هرگونه بحث عمومی یا رسانهای درباره حق آموزش زنان است. ندیم از چهرههای نزدیک به رهبر طالبان به شمار میرود و مواضع او بازتابدهنده دیدگاه هسته سخت این گروه درباره نقش زنان در جامعه است.
ویدیوی سخنان وزیر تحصیلات عالی طالبان ابتدا توسط تامی رابینسن، فعال راستگرای بریتانیایی، در شبکههای اجتماعی بازنشر شد و بنا بر گزارشها، حدود ۵۹ میلیون بازدید به دست آورد. رابینسن این موضع طالبان را «بسیار خشن» توصیف کرد و آن را نمونهای از سرکوب سیستماتیک زنان در افغانستان دانست. پس از آن، بازنشر همین ویدیو توسط ایلان ماسک باعث شد دامنه توجه رسانهای به شکل چشمگیری افزایش یابد؛ بهگونهای که بازنشر ماسک تا زمان تنظیم این خبر بیش از ۵۰ میلیون بازدید ثبت کرده است.
این بازتاب گسترده بار دیگر محرومیت آموزشی دختران و زنان افغان را به صدر بحثهای جهانی بازگرداند. طی بیش از سه سال گذشته، سازمانهای حقوق بشری بینالمللی، نهادهای وابسته به سازمان ملل، دولتهای غربی و فعالان مدنی بارها از طالبان خواستهاند محدودیتهای اعمالشده بر زنان را لغو کنند. با این حال، طالبان نهتنها به این درخواستها پاسخ مثبت ندادهاند، بلکه در مواردی با تشدید محدودیتها، موضع خود را سرسختانهتر کردهاند.
در این میان، واکنش ایلان ماسک از چند جهت قابل توجه است. نخست آنکه او بهعنوان یکی از تأثیرگذارترین چهرههای جهان در فضای رسانهای و دیجیتال، توانست توجه میلیونها کاربر را به موضوعی جلب کند که در مقاطعی از دستور کار رسانههای جهانی کنار رفته بود. دوم آنکه پرسش او درباره «سکوت» در برابر این سیاست طالبان، بار دیگر بحث مسئولیت جامعه جهانی و جریانهای سیاسی و مدنی را زنده کرد.
با این حال، واکنشهای اخیر تنها به انتقاد از طالبان محدود نمانده و به عرصه منازعات سیاسی و ایدئولوژیک نیز کشیده شده است. به باور برخی ناظران، چهرههای راستگرا مانند تامی رابینسن و حتی ایلان ماسک، از موضوع حقوق زنان افغانستان برای حمله به جریانهای چپ و فمینیستی استفاده میکنند. آنان مدعیاند که فعالان چپ و فمینیست، که معمولاً در مسائل حقوق زنان مواضع پررنگی دارند، در قبال سیاستهای طالبان سکوت کرده یا واکنش کافی نشان ندادهاند.
این نگاه، خود با واکنشهای انتقادی مواجه شده است. فعالان حقوق بشر و فمینیستها تأکید میکنند که از نخستین روزهای بازگشت طالبان به قدرت، پیوسته نسبت به وضعیت زنان افغان هشدار دادهاند و اعتراضهای گستردهای در سطح بینالمللی شکل گرفته است. با این حال، به گفته آنان، محدودیتهای عملی جامعه جهانی، ملاحظات سیاسی دولتها و نبود ابزارهای اجرایی مؤثر، مانع از اعمال فشار جدی بر طالبان شده است.
ایلان ماسک پیش از این نیز در موضوعات مرتبط با افغانستان و طالبان مواضع انتقادی اتخاذ کرده بود. او پیشتر با بازنشر یادداشتی از یکی از کاربران شبکه اکس، از سکوت جهانیان در برابر آنچه «رسمیتشناسی بردهداری» از سوی اداره طالبان خوانده شده بود، انتقاد کرده و این وضعیت را غیرقابلقبول دانسته بود. این مواضع نشان میدهد که ماسک، دستکم در سطح رسانهای، علاقهمند است از نفوذ خود برای برجستهکردن برخی مسائل حقوق بشری استفاده کند.
با وجود این، همچنان این پرسش مطرح است که بازتاب گسترده چنین اظهارنظرهایی تا چه اندازه میتواند به تغییر واقعی سیاستها منجر شود. طالبان تاکنون نشان دادهاند که در برابر فشار افکار عمومی جهانی انعطاف اندکی دارند و تصمیمهای خود را بر اساس قرائت ایدئولوژیک و ملاحظات داخلی اتخاذ میکنند. از سوی دیگر، نبود بهرسمیتشناسی رسمی طالبان از سوی بسیاری از کشورها، ابزارهای دیپلماتیک و اقتصادی برای اعمال فشار را نیز محدود کرده است.
در مجموع، بازنشر ویدیو و واکنش ایلان ماسک، بار دیگر موضوع محرومیت آموزشی دختران و زنان افغان را در سطحی وسیع مطرح کرد و نشان داد که حتی سالها پس از بازگشت طالبان به قدرت، این مسئله همچنان یکی از جدیترین چالشهای حقوق بشری در افغانستان است. همزمان، این رویداد نشاندهنده آن است که مسئله حقوق زنان افغان، افزون بر بعد انسانی و حقوق بشری، به عرصه رقابتهای سیاسی و ایدئولوژیک جهانی نیز کشیده شده و هر جریان تلاش میکند آن را در چارچوب روایت خود بازتعریف کند.