آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
پرونده جفری اپستین، سرمایهدار آمریکایی متهم به تشکیل شبکه سوءاستفاده جنسی، بار دیگر با افشای اسناد تازه، ابعاد شوکهکننده و عجیبی پیدا کرده است. این بار، نام یک شیء مقدس برای نزدیک به دو میلیارد مسلمان جهان در میان اسناد او پیدا شده است: پرده کعبه. بر اساس ایمیلهای داخلی منتشر شده از مجموعه اسناد مرتبط با اپستین، مشخص شده که او قطعاتی از پرده (کِسوَه) کعبه را خریداری کرده و از آن به عنوان فرش در خانه مجلل خود در جزایر ویرجین آمریکا (جزیره لیتل سنت جیمز) استفاده کرده است. این پرده هر ساله در مراسم حج تعویض میشود و برای مسلمانان نمادی با احترام بیحد و حصر است. مکاتبات نشان میدهد که اپستین این قطعه تاریخی-مذهبی را به طور خاص از عربستان سعودی درخواست کرده و برای او ارسال شده است. نکته قابل تأمل این است که در خود ایمیلهای مبادله شده، اهمیت مذهبی و تاریخی این پرده به صراحت و با جزئیات توضیح داده شده بود. یعنی دریافتکنندگان کاملاً از آنچه در اختیار میگذارند، آگاه بودهاند.
در یکی از این ایمیلها که در ۲۲ مارس ۲۰۱۷ ارسال شده، یک زن سعودی ساکن امارات به نام عزیزه الاحمدی با ذکر جزییات حساسیتبرانگیزی نوشته است: «این بخش از پرده کعبه در طول مراسم حج و هنگام طواف توسط حداقل ۱۰ میلیون مسلمان لمس شده و حامل دعاها، اشکها و امیدهای آنان بوده است.» این توصیف، بر قداست بیچون و چرای این شیء در نزد مسلمانان تأکید دارد. از طرف اپستین، دافنه والاس، از همکاران نزدیک او، به عنوان هماهنگکننده دریافت این محموله عمل میکرد. در طرف فرستندگان سعودی نیز فردی به نام عبدالله المعاری مسئول هماهنگی بود. شرکت استار نیز مسئولیت مدیریت لجستیک، ترخیص گمرکی و حملونقل این محموله حساس را بر عهده داشت. این افشاگری سوالات تازه و نگرانکنندهای را به وجود میآورد: چگونه و تحت چه شرایطی یک شیء به این مقدسی که باید پس از تعویض، طبق سنت دینی به نحو شایستهای اداره شود، به حراج گذاشته شده و به دست فردی مانند اپستین رسیده است؟ آیا این انتقال با مجوز مقامات مذهبی عالیرتبه سعودی صورت گرفته یا خیر؟ برای جامعه جهانی مسلمانان، استفاده از پرده کعبه به عنوان یک کالای دکوراتیو در خانه یک مجرم جنسی ثروتمند، توهینی عمیق و جریحهدارکننده احساسات است. این عمل، بیاحترامی به مقدسات و نشاندهنده نوعی ابتذال و بیقیدی اخلاقی در سطحی بسیار بالا است. این رویداد همچنین نشان میدهد که شبکه اپستین تا چه حد گسترده و دارای ارتباطاتی عجیب بوده است. او نه تنها با سیاستمداران و دانشمندان، که ظاهراً به بازار عجیب و خاص خرید و فروش اشیاء تاریخی و مذهبی نیز دسترسی داشته است. این کشف جدید، لایه دیگری از پیچیدگی و شرارت در پرونده او را آشکار میسازد.
قداست پرده کعبه و عمق توهین انجامشده
پرده کعبه (کِسوَه) تنها یک پارچه تزئینی نیست. برای مسلمانان، این پرده پوشش خانه خدا (بیت الله الحرام) است، مقدسترین مکان در زمین. لمس کردن یا دیدن آن از نزدیک، برای هر مسلمانی آرزویی معنوی محسوب میشود. طبق سنت، پس از تعویض سالانه، پرده قدیمی معمولاً به قطعات کوچک برش داده شده و به عنوان تبرک به شخصیتهای مهم مذهبی یا دولتی اهدا میشود، یا در مکانهای ویژهای دفن میشود تا از بیحرمتی به آن جلوگیری شود. استفاده از این پرده به عنوان یک «فرش» در خانه یک فرد غیرمسلمان، آن هم فردی با پیشینه مجرمانه و اخلاقی مخوف مانند اپستین، از چند جهت توهینآمیز است:
- اول، تنزل دادن یک شیء مقدس به سطح یک کالای مصرفی لوکس و دکوراتیو.
- دوم، قرار دادن آن در مکانی که با اعمال ناشایست اپستین آلوده شده است.
- سوم، نادیده گرفتن کامل احساسات میلیاردها انسان.
توصیفی که در ایمیل آمده («حامل دعاها، اشکها و امیدهای ۱۰ میلیون مسلمان») بر طعنهآمیز بودن این عمل میافزاید. گویی اپستین نه تنها یک شیء فیزیکی، بلکه گنجینهای از نیایشهای خالصانه را به زیر پا انداخته است. این عمل، نمونهای افراطی از «سکولاریزاسیون مقدسات» و تبدیل آن ها به کالا در بازار سیاه کلکسیونداران ثروتمند است.
بررسی مسیر انتقال؛ از مکه تا جزیره ویرجین
بر اساس اسناد، زنجیره انتقال شامل چند حلقه کلیدی است: درخواستکننده (اپستین)، هماهنگکننده طرف او (دافنه والاس)، فرستندگان سعودی (با واسطهگری عبدالله المعاری و اطلاعرسانی عزیزه الاحمدی) و شرکت لجستیکی (استار). این زنجیره نشان میدهد که این انتقال تصادفی یا دزدی ساده نبوده، بلکه یک معامله برنامهریزیشده با آگاهی طرفین بوده است.
پرسش بزرگ این است: این پرده چگونه از نظام مدیریت و حفاظت پرده کعبه در عربستان سعودی خارج شد؟ امور مربوط به کعبه و مسجدالحرام تحت نظر مستقیم آل سعود و به ویژه مقام «خادم الحرمین الشریفین» (پادشاه) است. خروج یک قطعه از پرده و فروش آن به یک خارجی ثروتمند، نیازمند مجوز از سطوح بسیار بالای حکومتی است. آیا چنین مجوزی صادر شده؟ اگر شده، دلیل آن چه بوده؟ (هدیه؟ معامله مالی؟). اگر نشده، این پرده چگونه از چرخه رسمی خارج شده است؟ نقش شرکت لجستیک «استار» نیز مهم است. آنها باید پرده را از عربستان خارج کرده، از گمرک آمریکا ترخیص کرده و به جزیره دورافتاده اپستین برسانند. این کار نیازمند اسناد خاص (مانند گواهی منشأ، مجوز صادرات/واردات برای اشیاء فرهنگی) است. بررسی این مسیر اداری میتواند سرنخهایی از قانونی یا غیرقانونی بودن انتقال ارائه دهد.
انگیزههای اپستین و روانشناسی جمعآوری اشیاء تابو
برای مردی مانند اپستین که به قدرت، ثروت و کنترل وسواس داشت، جمعآوری چنین اشیایی میتواند انگیزههای پیچیدهای داشته باشد:
-
اول، نمایش قدرت
داشتن چیزی که برای میلیاردها نفر دستنیافتنی و مقدس است، نوعی احساس برتری و قدرت مطلق به او میداد. این در راستای روانشناسی افرادی است که میخواهند بر مقدسات هم چیره شوند.
-
دوم، شکارگری نمادین
همانطور که او انسانها را به دام میانداخت، به دنبال شکار نمادها و اشیای منحصربهفرد نیز بود.
-
سوم، ایجاد شوک و رمزآلودگی
استفاده از پرده کعبه به عنوان فرش، عملگرایی شوکهکنندهای است که شخصیت غیرمتعارف و بیپروای او را به نمایش میگذارد.
این عمل، مشابه روانشناسی «کلکسیونداران شرور» در تاریخ است که اشیای مقدس را نه برای ایمان، بلکه برای لذتِ نقض تابو و نشان دادن بیاعتنایی به هنجارهای اجتماعی جمع میکنند. برای اپستین، این ممکن است بخشی از بازی قدرت و فساد خودنمایانهاش بوده باشد. او با زیر پا گذاشتن مقدسترین نماد یک دین جهانی، در پی اثبات این بوده که قوانین و حرمتهای معمول، شامل حال او نمیشود.
پیامدهای سیاسی-مذهبی و واکنشهای پیش رو
این افشاگری میتواند پیامدهای سیاسی قابل توجهی داشته باشد. برای عربستان سعودی، این یک بحران افکار عمومی مذهبی است. ریاض به عنوان «خادم حرمین شریفین» (خدمتگزار دو حرم مقدس) شناخته میشود. اگر ثابت شود مقامات سعودی آگاهانه در فروش پرده کعبه به اپستین دست داشتهاند، این عنوان با چالش جدی مواجه شده و اعتبار مذهبی آن خدشهدار میشود. احتمالاً دولت سعودی یا سکوت اختیار خواهد کرد یا آن را یک عمل غیرقانونی فردی و بدون مجوز رسمی قلمداد خواهد نمود. برای جامعه جهانی مسلمانان، این اتفاق توهینی جدید و عمیق است. ممکن است خشم و اعتراضهایی را در شبکههای اجتماعی و حتی تظاهرات در برخی کشورها برانگیزد. نهادهای مذهبی و رهبران دینی در کشورهای مختلف ناچار به ابراز واکنش و محکومیت این عمل خواهند شد. فشار افکار عمومی ممکن است برای استرداد این قطعات مقدس به مکه یا دفن شایسته آن افزایش یابد. برای پرونده اپستین، این افشا ابعاد جدیدی از فساد و ارتباطات بینالمللی او را نشان میدهد و بر پیچیدگی پرونده میافزاید. وکلای قربانیان یا نهادهای نظارتی ممکن است از این سند برای تحت فشار قرار دادن سایر افراد نامبرده در زنجیره (مانند افراد سعودی) استفاده کنند.
پرسشهای بیپاسخ و چشمانداز پیگیری
پس از این افشا، چند پرسش اساسی بیپاسخ مانده است:
۱) سرنوشت کنونی پرده
این قطعات اکنون کجاست؟ آیا پس از مرگ اپستین در سلول یا مصادره اموال او، توسط مقامات آمریکایی ضبط شده است؟ آیا میتوان آن را به عربستان بازگرداند؟
۲) میزان آگاهی مقامات عالی سعودی
آیا پادشاه یا ولیعهد سعودی از این معامله اطلاع داشتند؟ یا این عمل توسط شبکهای فاسد در بدنه اداری بدون مجوز بالا انجام شده است؟
۳) انگیزه مالی
آیا پولی بابت این معامله رد و بدل شد؟ اگر شد، مبلغ و مسیر آن چیست؟
۴) سایر اشیای مقدس
آیا اپستین اشیای مقدس دیگر ادیان را نیز به همین ترتیب جمعآوری کرده بود؟
چشمانداز پیگیری
احتمالاً نهادهای مدنی مسلمان در آمریکا یا بینالملل برای پیگیری حقوقی جهت استرداد این اثر مقدس اقدام خواهند کرد. همچنین، رسانههای مستقل و کنگره آمریکا ممکن است در مورد چگونگی ورود چنین شیئی به کشور و نقش شرکت لجستیک تحقیق کنند. در نهایت، فشار افکار عمومی جهانی ممکن است عربستان سعودی را مجبور به ارائه توضیح رسمی کند. این ماجرا نشان میدهد که در دنیای ثروت و فساد افراطی، حتی مقدسات نیز از تبدیل شدن به کالا و ابژه نمایش قدرت در امان نیستند. پایان دادن به این داستان، نیازمند شفافیت از سوی همه طرفهای درگیر و احترام به احساسات میلیاردها انسان معتقد است.