آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
بازار ارز تهران در روزهای اخیر شاهد یک روند کاهشی قابل توجه بوده است. همزمان با انتشار اخبار مرتبط با شکلگیری چارچوب مذاکرات هستهای میان ایران و آمریکا، قیمت دلار و دیگر ارزها در بازار داخلی با افت محسوسی روبرو شدهاند. این واکنش سریع بازار، نشاندهنده حساسیت بالای قیمت ارز به تحولات سیاسی و دیپلماتیک است. بر اساس مشاهدات میدانی و گزارشهای بازار، قیمت ارز روز گذشته (یکشنبه) با کاهشی حدود ۴ هزار تومانی مواجه شد. این روند نزولی امروز (دوشنبه) نیز ادامه یافته و در زمان تنظیم این خبر، نزدیک به ۳ هزار تومان دیگر به ریزش قیمتها افزوده شده است. در مجموع، طی دو روز اخیر قیمت دلار حدود ۷ هزار تومان کاهش یافته است. در حال حاضر، قیمت دلار آمریکا در بازار آزاد به حدود ۱۵۴,۴۰۰ تومان رسیده است. این رقم در مقایسه با روزهای گذشته که قیمتها به مرز ۱۶۲,۰۰۰ تومان نیز نزدیک شده بود، نشان از یک اصلاح قیمتی نسبتاً شدید دارد. کاهش قیمت در بازار ارز همزمان با ثبات نسبی در بازارهای موازی مانند سکه و طلا نیز مشاهده میشود. به گفته فعالان و ناظران بازار، انتشار اخبار مربوط به احیای مسیر گفتوگوهای هستهای میان ایران و قدرتهای بزرگ، به ویژه ایالات متحده، مهمترین عامل ایجاد این روند نزولی است. این اخبار باعث کاهش انتظارات تورمی در میان معاملهگران و سرمایهگذاران شده است.
معمولاً پیش از هر دور از مذاکرات یا در آستانه احتمال لغو تحریمها، بازار ارز با کاهش تقاضای سفتهبازی و خروج سرمایههای نقدی از این بازار مواجه میشود. دلیل این امر، کاهش ریسکپذیری سرمایهگذاران و انتظار برای تثبیت نرخ ارز در صورت موفقیت مذاکرات است. این بار نیز الگوی مشابهی تکرار شده است. با این حال، برخی تحلیلگران هشدار میدهند که این کاهش قیمت ممکن است موقتی باشد. تجربه گذشته نشان داده که بازار ارز ایران به شدت تحت تأثیر شایعات و اخبار مثبت و منفی در مسیر مذاکرات قرار میگیرد. بنابراین، ثبات در این روند کاهشی منوط به پیشرفت ملموس و تضمینهای واقعی در فرآیند دیپلماتیک است. علاوه بر عامل مذاکرات، احتمال مداخله تنظیمی نهادهای ناظر بر بازار نیز نمیتواند نادیده گرفته شود. در گذشته، همزمان با انتشار اخبار دیپلماتیک مثبت، گاهی شاهد اقدامات کنترلی برای مهار رشد قیمتها بودهایم. ترکیب این دو عامل میتواند تأثیر تشدیدکنندهای داشته باشد. در نهایت، این کاهش قیمت برای اقتصاد ایران که سالها با تورم بالا و کاهش ارزش پول ملی دست و پنجه نرم کرده، میتواند یک فرصت تلقی شود. اگر این روند با موفقیت در مذاکرات و کاهش واقعی تحریمها همراه شود، میتواند آغازگر دورهای از ثبات نسبی در بازار ارز و کاهش فشار تورمی باشد. اما هنوز زود است که بتوان با قاطعیت در این باره قضاوت کرد.
مکانیسم تأثیر اخبار دیپلماتیک بر بازار ارز
بازار ارز ایران به دلیل ماهیت شکننده و وابستگی شدید به تحولات سیاسی، به یک «بارومتر حساس» برای سنجش فضای دیپلماتیک تبدیل شده است. اخبار مربوط به مذاکرات هستهای مستقیماً بر انتظارات بازیگران بازار (سفتهبازان، سرمایهگذاران، واردکنندگان، صادرکنندگان) تأثیر میگذارد. خبر مثبت مبنی بر احتمال کاهش تحریمها، دو اثر فوری دارد: اول، کاهش تقاضای سفتهبازی برای دلار به عنوان «دارایی امن» در شرایط بحران. دوم، افزایش عرضه ارز از سوی صادرکنندگان و دارندگان ارز که میترسند با کاهش احتمالی قیمت، داراییشان ارزش کمتری پیدا کند. این تغییر در عرضه و تقاضا، بلافاصله در قیمت منعکس میشود. معاملهگران با پیشبینی آینده عمل میکنند. اگر پیشبینی شود که تحریمها کاهش مییابد، انتظار برای بهبود عرضه ارز (از طریق صادرات نفت، بازگشت داراییهای بلوکه شده و...) افزایش یافته و پیشبینی قیمت آینده کاهش مییابد. در نتیجه، قیمت جاری نیز اصلاح میشود. شدت و سرعت این واکنش، نشاندهنده عمق نااطمینانی موجود در بازار است. بازار به شدت «خبرمحور» است زیرا دادههای اقتصادی بنیادی (مانند نرخ تورم واقعی، تراز تجاری شفاف) اغلب در هالهای از ابهام قرار دارند. بنابراین، معاملهگران به هر نشانهای از تغییر در بزرگترین متغیر کلان (یعنی تحریمها) چنگ میزنند.
نقش انتظارات تورمی و سیاستهای پولی بانک مرکزی
عامل اصلی دیگری که اخبار مذاکرات بر آن اثر میگذارد، «انتظارات تورمی» است. تحریمها از کانالهای مختلفی (مانند محدودیت در صادرات نفت، مشکل در واردات کالاهای اساسی و دارو، افزایش هزینه مبادله) باعث ایجاد و تشدید تورم شدهاند. بنابراین، هر خبری که احتمال کاهش این موانع را افزایش دهد، مستقیماً انتظارات تورمی را کاهش میدهد. کاهش انتظارات تورمی، انگیزه برای «فرار از پول ملی» و تبدیل ریال به ارز یا داراییهای مشابه را کم میکند. این به معنای کاهش تقاضای حفاظتی برای ارز است. علاوه بر این، بانک مرکزی ممکن است در فضای مثبت دیپلماتیک، توان و انگیزه بیشتری برای اعمال سیاستهای انقباضی و مهار نقدینگی داشته باشد که این خود به کاهش فشار بر قیمت ارز کمک میکند. با این حال، یک خطر وجود دارد: اگر بانک مرکزی و دولت، کاهش قیمت ارز ناشی از اخبار را نشانه حل مشکل بنیادی بدانند و سیاستهای انبساطی (مانند افزایش بودجه یا تزریق نقدینگی) را در پیش بگیرند، ممکن است این کاهش قیمت، بسیار کوتاهمدت باشد. ثبات در بازار ارز نیازمند انضباط پولی و مالی واقعی است، نه فقط اخبار خوب.
بررسی الگوهای تاریخی و چرخه شایعه-واقعیت
تاریخ چند سال گذشته بازار ارز ایران، مملو از نمونههایی است که قیمت در واکنش به اخبار مذاکرات کاهش یافته، اما پس از مدت کوتاهی یا با انتشار یک خبر منفی، یا با طولانی شدن فرآیند، دوباره به روند صعودی بازگشته است. این الگو یک «چرخه شایعه-واقعیت» ایجاد کرده است: با انتشار یک شایعه مثبت، قیمت میریزد؛ وقتی واقعیت پیچیدهتر از شایعه است یا زمان میبرد، قیمت بازمیگردد. این الگو باعث شده که بسیاری از معاملهگران باتجربه، به چنین کاهشهای ناگهانی با شک نگاه کنند و آن را فرصتی برای خرید در قیمت پایینتر تصور نکنند، بلکه آن را یک «تله نزولی» موقت ببینند. این نگاه، خود میتواند مانع از تداوم روند نزولی شود، زیرا تقاضای واقعی برای خرید در کف افزایش نمییابد. تفاوت دوره کنونی ممکن است در سطح بالای قیمتها (بالای ۱۵۰ هزار تومان) و فشارهای اجتماعی ناشی از آن باشد که انگیزه دولت برای نتیجهگیری در مذاکرات را افزایش داده است. اما تا زمانی که توافق نهایی و تضمینهای عملی دیده نشود، بازار تمایل به بازگشت به روند قبلی خود خواهد داشت. اعتماد، بزرگترین داراییای است که در طول سالها از بین رفته است.
تأثیر بر سایر بازارهای موازی و بخش واقعی اقتصاد
کاهش قیمت ارز بلافاصله بر بازارهای موازی تأثیر میگذارد. قیمت سکه و طلای آبشده معمولاً با یک وقفه کوتاه، از نرخ دلار پیروی میکنند. بنابراین، انتظار میرود در ساعات یا روزهای آتی، شاهد تعدیل قیمت در این بازارها نیز باشیم. همچنین، قیمت رمزارزها که به عنوان یک گزینه جایگزین سرمایهگذاری برای برخی مطرح است، ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد. برای بخش واقعی اقتصاد، کاهش قیمت ارز اگر پایدار باشد، میتواند دوگانگی ایجاد کند. از یک سو، برای واردکنندگان کالاهای اساسی، مواد اولیه و دارو خبر خوبی است زیرا هزینه ریالی واردات کاهش مییابد. این میتواند به کاهش تورم و بهبود عرضه برخی کالاها منجر شود. از سوی دیگر، برای صادرکنندگان غیرنفتی (که عمدتاً با نرخ ارز در بازار آزاد حساب میکنند) درآمد ریالی حاصل از صادرات کم میشود که ممکن انگیزه آنان را کاهش دهد. نکته کلیدی، پایداری این کاهش است. اگر کاهش قیمت موقتی باشد، هیچکدام از این اثرات مثبت محقق نخواهد شد. واردکنندگان نمیتوانند بر اساس یک نوسان موقت برنامهریزی کنند. بنابراین، واکن بنگاههای اقتصادی نیز مانند معاملهگران، محتاطانه و با تأخیر خواهد بود.
چشمانداز و سناریوهای محتمل برای روند آتی قیمت
-
سناریوی خوشبینانه (پایدار ماندن کاهش)
این سناریو منوط به تحقق چند شرط است: ادامه روند مثبت مذاکرات با انتشار اخبار امیدوارکننده پیاپی، اعلام توافق چارچوب یا حتی احیای برجام در زمانی نه چندان دور، و همراهی بانک مرکزی با سیاستهای انقباضی برای تثبیت دستاوردها. در این صورت، قیمت ارز میتواند در کانال پایینتری تثبیت شده و حتی کاهش بیشتری را تجربه کند. این سناریو برای کنترل تورم و ثبات اقتصادی حیاتی است.
-
سناریوی محتاطانه (نوسان در یک محدوده)
محتملترین سناریو، نوسان قیمت در یک محدوده نسبتاً وسیع (مثلاً بین ۱۴۵ تا ۱۶۰ هزار تومان) است. در این سناریو، هر خبر مثبت باعث ریزش و هر تعلل یا اخبار منفی باعث صعود قیمت میشود. بازار در حالت انتظار به سر میبرد و تصمیم نهایی را به نتیجه نهایی مذاکرات موکول میکند. این وضعیت ممکن است برای هفتهها یا حتی ماهها ادامه یابد.
-
سناریوی بدبینانه (بازگشت سریع به روند صعودی)
اگر اخبار مثبت دیپلماتیک متوقف شود، یا مذاکرات به بنبست بخورد، یا تنشهای منطقهای جدیدی ایجاد شود، بازار به سرعت جهت خود را تغییر میدهد. در این حالت، کاهش اخیر تنها یک اصلاح کوچک در یک روند صعودی بزرگتر تلقی میشود و قیمت ممکن است حتی از سقف قبلی نیز فراتر رود. فشارهای تورمی داخلی و کسری بودجه دولت میتواند به این سناریو دامن بزند.
نتیجهگیری
بازار ارز در حال حاضر در وضعیتی بسیار شکننده و وابسته به اخبار سیاسی است. کاهش اخیر قیمت نشان میدهد که پتانسیل برای حرکت نزولی وجود دارد، اما تبدیل این پتانسیل به یک روند پایدار، نیازمند تحولات واقعی در عرصه دیپلماسی و همچنین اصلاحات اقتصادی داخلی است. در کوتاهمدت، نوسان بر بازار حاکم خواهد بود.