آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
در پی انتشار اخباری درباره برنامه دولت برای واریز کالابرگ ۴ میلیون تومانی به مناسبت ماه مبارک رمضان، دفتر سخنگوی دولت با انتشار اطلاعیهای این خبر را به طور رسمی تکذیب کرد. بر اساس این اطلاعیه، تاکنون هیچگونه تصمیم یا مصوبهای در این زمینه اتخاذ نشده است. اخبار قبلی حاکی از آن بود که دولت قصد دارد با توجه به فرارسیدن ماه رمضان، مبلغ ۴ میلیون تومان را به صورت اعتبار کالابرگی برای همه دهکهای درآمدی شارژ کند. این خبر به سرعت در فضای مجازی و رسانهها منتشر شد و واکنشهای مختلفی را برانگیخت. حالا دفتر سخنگوی دولت با صراحت اعلام کرده که این اخبار «فاقد اعتبار» هستند. این تکذیب، نشان میدهد که چنین تصمیمی حداقل در حال حاضر در دستور کار دولت قرار ندارد و انتشار آن ممکن است ناشی از برداشت نادرست یا شایعهپراکنی باشد. تکذیب این خبر در آستانه ماه رمضان میتواند برای بسیاری از خانوارهایی که منتظر دریافت چنین کمک حمایتی بودند، ناامیدکننده باشد. ماه رمضان معمولاً با افزایش هزینههای معیشتی همراه است و بسیاری از خانوادهها به ویژه دهکهای کمدرآمد، برای تأمین مایحتاج خود به چنین کمکهایی چشم میدوزند.
با این حال، تأکید دولت بر عدم اتخاذ تصمیم در این مورد، به معنای نفی هرگونه کمک حمایتی دیگر برای ماه رمضان نیست. ممکن است دولت در روزهای آینده بستههای حمایتی دیگری را با ماهیت یا مبالغ متفاوت اعلام کند که هنوز در مرحله تصمیمگیری یا تصویب باشد. این اتفاق بار دیگر اهمیت انتشار اخبار از منابع رسمی و پرهیز از شایعهپراکنی را یادآوری میکند. در شرایط اقتصادی حساس کشور، انتشار اخبار نادرست درباره حمایتهای دولتی میتواند انتظارات کاذب ایجاد کند و به اعتماد عمومی آسیب بزند. دفتر سخنگوی دولت با این تکذیب به موقع، تلاش کرده تا از گسترش بیشتر شایعه جلوگیری کند و تصویر دقیقتری از سیاستهای حمایتی دولت ارائه دهد. این رویکرد شفافیتمحور میتواند به کاهش بلاتکلیفی و سردرگمی مردم کمک کند. در نهایت، این تکذیب نشان میدهد که تصمیمگیری درباره بستههای حمایتی ماه رمضان هنوز در جریان است یا ممکن است دولت ترجیح دهد منابع خود را در قالبهای دیگری غیر از کالابرگ چهارمیلیونی تخصیص دهد. افکار عمومی باید منتظر اعلام رسمی از سوی مراجع ذیصلاح باشند.
تحلیل روانشناسی اجتماعی و مدیریت انتظارات
انتشار خبر کالابرگ ۴ میلیون تومانی و سپس تکذیب فوری آن، نمونهای کلاسیک از ایجاد و سپس تخریب انتظارات در جامعه است. در شرایط اقتصادی دشوار، مردم به طور طبیعی به هر خبری درباره کمکهای دولتی با امید واکنش نشان میدهند. وقتی چنین خبری منتشر میشود، حتی اگر منبع موثقی نداشته باشد، به سرعت دامن زده میشود زیرا با آرزوها و نیازهای مردم همسو است. تکذیب رسمی اگرچه ضروری است، اما ممکن است باعث ایجاد احساس سرخوردگی و بیاعتمادی شود. این اتفاق میتواند این تصور را تقویت کند که اخبار اقتصادی غیرقابل پیشبینی و شایعهبنیان هستند. دولت باید در آینده مکانیزمهای سریعتری برای خنثیسازی شایعات داشته باشد، قبل از آن که در اذهان عمومی جا بیفتند. این رویداد همچنین نشان میدهد که مسئولیت رسانهها و دفاتر خبری در انتشار اخبار از منابع معتبر چقدر حیاتی است. انتشار خبر بدون تأیید از مجاری رسمی، نه تنها اعتبار رسانه را خدشهدار میکند، بلکه میتواند به بیثباتی روانی جامعه دامن بزند.
فرآیند تصمیمگیری و شفافیت در سیاستگذاری اقتصادی
تکذیب دولت حاکی از آن است که یا چنین طرحی اساساً در دست بررسی نبوده، یا اگر هم در مراحل اولیه بحث بوده، هنوز به مرحله تصمیمگیری نرسیده است. در دولتهای بزرگ، ایدههای مختلفی در سطح کارشناسی مطرح میشوند، اما تنها بخش کوچکی از آنها به مرحله تصویب و اجرا میرسند. نکته مهم، لزوم شفافیت در فرآیند سیاستگذاری است. اگر دولت برنامههای حمایتی برای ماه رمضان در دست بررسی دارد، بهتر است به صورت شفاف اعلام کند که در حال بررسی چه گزینههایی است و چه زمانی تصمیم نهایی اتخاذ خواهد شد. این رویکرد از ایجاد شایعات جلوگیری میکند. از سوی دیگر، ممکن است این تکذیب به دلیل محدودیتهای بودجهای باشد. تخصیص کالابرگ ۴ میلیون تومانی به همه دهکها هزینه سنگینی دارد که شاید دولت در حال حاضر توان مالی آن را ندارد. در این صورت، بهتر است دولت به جای تکذیب صرف، به صورت شفاف درباره محدودیتهای بودجهای و اولویتهای خود صحبت کند.
تأثیر بر بازار و انتظارات تورمی
خبر اولیه درباره کالابرگ ۴ میلیون تومانی، حتی اگر نادرست باشد، میتوانست اثرات واقعی بر بازار بگذارد. تولیدکنندگان و فروشندگان ممکن بود در انتظار افزایش تقاضا، موجودی خود را افزایش دهند یا حتی قیمتها را بالا ببرند. این یک نمونه از «انتظارات تورمی» است که حتی با اخبار کاذب هم میتواند ایجاد شود. تکذیب به موقع دولت میتواند تا حدی این انتظارات را خنثی کند. اما اگر این خبر برای چند روز در بازار مطرح بوده باشد، ممکن است برخی اثرات خود را قبلا گذاشته باشد. نظارت بر بازار در روزهای آینده برای اطمینان از عدم سوءاستفاده از این شایعه مهم است. این اتفاق نشان میدهد که اخبار اقتصادی، حتی شایعات، میتوانند بر رفتار عوامل اقتصادی تأثیر بگذارند. بنابراین، مسئولان نه تنها باید مراقب سیاستهای واقعی خود باشند، بلکه باید بر فضای اطلاعاتی و شایعات نیز نظارت داشته و به سرعت واکنش نشان دهند.
بررسی جایگاه کالابرگ در سبد حمایتهای اجتماعی دولت
طرح کالابرگ الکترونیکی در ماههای گذشته به یکی از ابزارهای اصلی حمایت اجتماعی دولت تبدیل شده است. بنابراین، انتشار خبر جدید درباره آن چندان دور از ذهن نبود. اما تکذیب این خبر ممکن است نشاندهنده تغییر در رویکرد دولت به این ابزار باشد. شاید دولت در حال بررسی کارایی کالابرگهای گذشته است و میخواهد قبل از اجرای هر مرحله جدید، ارزیابی دقیقی انجام دهد. ممکن است مشکلاتی در اجرای مراحل قبل (مانند محدودیت کالاها، مشکلات فروشگاهها، یا نارضایتی مردم) وجود داشته که دولت را به احتیاط وادار کرده است. یا ممکن است دولت ترجیح دهد در آستانه ماه رمضان، کمکها را در قالب دیگری (مثل تثبیت قیمتها، عرضه مستقیم کالا، یا حتی کمک نقدی هدفمند) ارائه کند. در هر صورت، این تکذیب به معنای آن است که مدل «کالابرگ ثابت برای همه» ممکن است در حال حاضر مورد تأیید تصمیمگیران نباشد.
چشمانداز و راهکارهای پیشرو برای دولت
پس از این تکذیب، دولت با چند مسئله روبرو است: اول، باید به سرعت هرگونه برنامه حمایتی واقعی برای ماه رمضان (اگر وجود دارد) را به طور رسمی و شفاف اعلام کند تا فضای بلاتکلیفی پایان یابد. دوم، باید سازوکاری برای مقابله با شایعات اقتصادی در آینده ایجاد کند. یک راهکار، ایجاد یک پورتال رسمی و قابل استناد برای اعلام همه کمکها و تصمیمات حمایتی دولت است که همگان بتوانند به آن مراجعه کنند. راهکار دیگر، برقراری ارتباط منظم و مستقیمتر با مردم از طریق رسانههای ملی برای شفافسازی تصمیمات اقتصادی است. در بلندمدت، دولت باید به سمت یک نظام حمایت اجتماعی هدفمند و پیشبینیپذیر حرکت کند. وقتی مردم بدانند در چه شرایطی و به چه میزان میتوانند از حمایتهای دولت بهرهمند شوند، کمتر در دام شایعات میافتند و برنامهریزی معیشتی بهتری خواهند داشت. در نهایت، این رویداد فرصتی است برای دولت تا بر اهمیت دقت در انتشار اخبار و مسئولیتپذیری در قبال انتظارات عمومی تأکید کند. شفافیت، بهترین پادزهر برای شایعات است و اعتماد عمومی را که مهمترین سرمایه هر دولت است، حفظ میکند.