آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
تهران در آستانه یک تحول آبوهوایی چشمگیر قرار گرفته است. پس از روزهایی با هوای نسبتاً پایدار، ابرهای سنگین از راه میرسند تا چهره پایتخت را دگرگون کنند. فردا، یکشنبه ۱۹ بهمن، تنها یک روز ابری معمولی نخواهد بود؛ بلکه نویدبازدیدنی از آسمان است. اداره کل هواشناسی استان تهران هشدار جدی صادر کرده است. از بعدازظهر امروز تا فردا، آسمان استان بهویژه در مناطق شمالی و شمال غربی، صحنه نمایش طبیعت خواهد شد. بارش باران و برف، مهمانان اصلی این رویداد هستند، اما تنها آنها نیستند. گاهی رگبارهای تند، صدای رعد و برق و وزش باد شدید نیز به این مجموعه اضافه میشوند. در ارتفاعات، شرایط سختتر است: بارش برف همراه با مه غلیظ و کولاک، رفتوآمد را دشوار خواهد کرد. حتی در مناطق مستعد، احتمال بارش تگرگ نیز وجود دارد.
این تغییر ناگهانی آبوهوا، تنها به فردا محدود نمیشود. پیشبینیها نشان میدهد که از روز دوشنبه تا چهارشنبه نیز فعالیت این سامانه بارشی ادامه خواهد داشت. بنابراین، تهران و استانهای اطراف باید برای چند روز متوالی آماده بارش و ناپایداری جوی باشند. در کنار این هشدارهای بارشی، یک هشدار دیگر نیز برای امروز پایتخت صادر شده است: آلودگی هوا. کیفیت هوای تهران هماکنون در شرایط ناسالم برای گروههای حساس قرار دارد. این یعنی کودکان، سالمندان و افراد دارای بیماریهای قلبی و تنفسی باید بیشتر مراقب باشند. ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون، آلاینده شاخص امروز است. این ذرات ریز میتوانند به اعماق ریه نفوذ کنند و باعث تشدید مشکلات سلامتی شوند. با این حال، بارشهای پیشرو میتواند مانند یک پاککننده طبیعی عمل کرده و تا حدی هوا را شستوشو دهد. این شرایط ترکیبی - آلودگی هوا و سپس بارشهای شدید - نیازمند آمادگی و توجه ویژه است. شهروندان تهرانی هم باید برای کاهش مواجهه با آلودگی امروز برنامهریزی کنند و هم برای مواجهه با بارشهای احتمالی فردا و روزهای بعد تجهیز باشند. این گزارش، جزئیات کامل پیشبینی هواشناسی، هشدارها و راهکارهای لازم برای عبور ایمن از این شرایط آبوهوایی ویژه را ارائه میدهد. از میزان دما و نوع بارشها تا توصیههای سلامت و ترافیکی، همه آنچه باید بدانید در ادامه میآید.
تحلیل سینوپتیکی و منشأ سامانه بارشی
سامانه بارشی که از بعدازظهر امروز استان تهران را تحت تأثیر قرار میدهد، نشاندهنده نفوذ یک سامانه کمفشار و ناوه بارشی به منطقه است. این سامانه معمولاً از سمت غرب یا شمال غرب کشور وارد میشود و با برخورد به رشتهکوههای البرز صعود کرده و به دلیل سردی دما در سطوح میانی جو، شرایط لازم برای بارشهای شدید و حتی رعد و برق را فراهم میآورد. وجود وزش باد شدید در پیشبینی، نشاندهنده شیو فشاری قابل توجه در منطقه است. این گرادیان فشاری (اختلاف فشار بین دو نقطه) باعث شتابگیری باد میشود. همچنین، ذکر "رگبار و رعد و برق" حاکی از ناپایداری جوی و وجود انرژی کافی در جو برای تشکیل ابرهای کومولونیمبوس (ابرهای رعد و برقزا) است. پیشبینی بارش تگرگ در مناطق مستعد نیز مؤید همین ناپایداری شدید است. تگرگ زمانی تشکیل میشود که قطرات آب در داخل ابرهای طوفانی توسط جریانهای شدید بالا و پایین رونده متعدد، منجمد شده و لایهلایه رشد میکنند. این پدیده عمدتاً در بهار و پاییز رخ میدهد، اما در زمستان نیز در سامانههای فعال محتمل است.
تأثیر جغرافیا و ارتفاعات بر الگوی بارش
تأکید ویژه پیشبینی بر بخشهای شمالی و شمال غربی استان تهران، کاملاً منطبق با نقشه توپوگرافی منطقه است. دامنههای شمالی البرز به دلیل جهت قرارگیری و ارتفاع، اولین و اصلیترین برخوردگاه سامانههای بارشی غربی و شمال غربی هستند. بنابراین، شدت و مدت بارش در این مناطق به مراتب بیشتر از دشتهای جنوبی استان مانند ورامین یا رباطکریم خواهد بود. در ارتفاعات، به دلیل کاهش دما، بارش به صورت برف و همراه با کولاک پیشبینی شده است. کولاک زمانی رخ میدهد که برف همراه با بادهای شدید (معمولاً بیش از ۵۵ کیلومتر در ساعت) باشد و دید افقی را به شدت کاهش دهد. این شرایط برای جادههای کوهستانی و مراکز اسکی بسیار خطرناک است و نیازمند اعمال محدودیتهای ترافیکی است. مناطق مستعد تگرگ نیز معمولاً مناطقی هستند که در مسیر طوفانهای تندری قرار میگیرند یا به دلیل شرایط خاص محلی (مانند نزدیکی به درههای عمیق) زمینه تشکیل ابرهای جوششی را دارند. شناسایی این مناطق بر اساس دادههای تاریخی میتواند به هشدار دقیقتر کمک کند.
تداوم بارشها و پیامدهای احتمالی
تداوم فعالیت سامانه بارشی از امروز تا چهارشنبه (۲۰ تا ۲۲ بهمن) نشان از ماندگاری الگوی جوی ناپایدار دارد. این میتواند ناشی از استقرار یک پُرفشار بلوکهکننده در شمال یا شرق منطقه باشد که حرکت سامانههای کم فشار را کند کرده و آنها را مجبور به توقف یا حرکت آهسته بر روی منطقه میکند. بارشهای مداوم و گاهی شدید در چنین بازه زمانی چندروزه، دو پیامد اصلی دارد:
- اول، افزایش قابل توجه حجم نزولات جوی که میتواند برای منابع آب زیرزمینی و سدها مفید باشد.
- دوم، افزایش خطر وقوع سیلابهای ناگهانی در مسیلها و رودخانههای فصلی، به ویژه اگر بارشها به صورت رگباری و در مدت زمان کوتاه باشد.
همچنین، خاک مرطوب ناشی از بارشهای متوالی، پایداری دامنهها را کاهش میدهد و خطر زمینلغزش به ویژه در دامنههای شیبدار و مناطق دارای خاک سست را افزایش میدهد. این موضوع برای روستاها و جادههای کوهستانی حائز اهمیت فراوان است.
ارتباط آلودگی هوای امروز با بارش فردا
وضعیت ناسالم هوای تهران امروز به دلیل غلظت ذرات معلق (PM2.5)، میتواند تحت تأثیر دو عامل باشد: پایداری نسبی جو (که اجازه خروج آلایندهها را نمیدهد) و احتمالاً وقوع پدیده وارونگی دما در سطوح پایین جو. وزش باد قابل ملاحظهای نیز گزارش نشده که به پراکندگی آلودگی کمک کند. بارشهای پیشروی فردا و روزهای بعد، میتواند اثر مثبت چشمگیری بر پاکسازی هوا داشته باشد. قطرات باران و برف، ذرات معلق را جذب کرده و آنها را به سطح زمین میآورند (پدیده شستوشوی جوی). بنابراین، پس از آغاز بارشها، انتظار میرود شاخص کیفیت هوا به سرعت بهبود یابد. با این حال، در ساعات ابتدایی بارش، ممکن است به دلیل فعل و انفعالات شیمیایی، نوعی از آلودگی به نام "باران اسیدی" یا شسته شدن آلایندههای دیگر رخ دهد، اما اثر کلی بارش بر کاهش غلظت ذرات معلق، قطعاً مثبت و قابل توجه خواهد بود. این یک چرخه طبیعی پاکسازی است.
توصیههای ایمنی و سلامتی برای مردم
با توجه به ترکیب هشدارها (بارش شدید، باد، آلودگی هوا)، توصیههای ایمنی چندلایه است.
برای فردا و روزهای بعد (بارش و طوفان)
لازم است از تردد غیرضروری به ویژه در جادههای کوهستانی و مناطق پرخطری که احتمال سیلاب یا رانش وجود دارد، خودداری شود. رعایت فاصله ایمنی بیشتر در رانندگی به دلیل کاهش دید و لغزندگی جادهها ضروری است. همچنین باید از توقف در زیر درختان بلند، دکلها و سازههای ناپایدار به دلیل احتمال صاعقه و وزش باد شدید پرهیز کرد.
اقدامات پیشگیرانه
بررسی مسیرهای آبروی محلی، جلوگیری از انسداد ناودانها، و ایمنسازی اجسام و اشیایی که ممکن است با وزش باد جابهجا شوند (مانند گلدانهای کنار پنجره یا سایبانها) توصیه میشود. همچنین، همراه داشتن لباس گرم و تجهیزات لازم برای رانندگان عبوری از ارتفاعات الزامی است.