آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در مصاحبهای جنجالی با خبرنگاران که دیروز جمعه ۱۳ فوریه ۲۰۲۶ (۲۴ بهمن) انجام شد، به صراحت از لزوم تغییر رژیم در ایران سخن گفت. این اظهارات همزمان با اعزام دومین ناو هواپیمابر آمریکا به خاورمیانه، فضای منطقه را بیش از پیش ملتهب کرده است. ترامپ در این مصاحبه گفت: «به نظر میرسد [تغییر رژیم] بهترین اتفاقی باشد که میتواند رخ دهد. ۴۷ سال است که آنها مدام حرف زدهاند و حرف زدهاند و حرف زدهاند. در این مدت، ما جانهای زیادی را از دست دادهایم، در حالی که آنها فقط صحبت میکنند؛ پاها متلاشی شده، دستها متلاشی شده، صورتها متلاشی شدهاند. این وضعیت مدتهاست ادامه دارد، پس ببینیم چه میشود.» این اظهارات که با اشاره به تلفات انسانی در منطقه همراه بود، واکنشهای گستردهای در میان ایرانیان و تحلیلگران سیاسی برانگیخته است. عدهای از این سخنان ابراز ناراحتی کرده و آن را دخالت آشکار در امور داخلی ایران دانستهاند و عدهای دیگر، به ویژه در میان اپوزیسیون خارج از کشور، از آن استقبال کردهاند.
همزمانی این مصاحبه با اعزام دومین ناو هواپیمابر آمریکا به منطقه، نشاندهنده تشدید فشارهای نظامی و روانی علیه جمهوری اسلامیست. پنتاگون پیشتر اعلام کرده بود که دومین گروه ضربتی ناو هواپیمابر برای اعزام به خاورمیانه آماده شده و دستور اعزام ممکن است ظرف چند ساعت صادر شود. تحلیلگران معتقدند ترامپ با این سخنان، ضمن افزایش فشار بر ایران، به متحدان منطقهای خود به ویژه اسرائیل و عربستان سعودی، پیام میدهد که در کنار آنها ایستاده است. این موضعگیری میتواند معادلات قدرت در خاورمیانه را دستخوش تغییر کند. واکنش مقامات ایرانی به این اظهارات تاکنون محدود و محتاطانه بوده است. وزارت خارجه ایران هنوز بیانیه رسمی صادر نکرده، اما برخی منابع نزدیک به دولت این سخنان را «بیاساس» و «مداخلهجویانه» توصیف کردهاند. در داخل ایران، این اظهارات بازتاب گستردهای در شبکههای اجتماعی داشته است. کاربران موافق و مخالف، هر یک به نحوی به این سخنان واکنش نشان دادهاند و بحثهای داغی را درباره آینده کشور شکل دادهاند. آنچه مسلم است، اظهارات ترامپ و اعزام ناو دوم به منطقه، فصلی تازه در تنشهای ایران و آمریکا گشوده است. باید دید واکنش تهران به این تحولات چه خواهد بود و آیا این تنشها به رویارویی نظامی خواهد انجامید یا خیر.
تحلیل محتوایی اظهارات ترامپ
اظهارات ترامپ در این مصاحبه، فراتر از یک موضعگیری دیپلماتیک معمولی است. او با به کار بردن عبارت «تغییر رژیم» به عنوان «بهترین اتفاق ممکن»، عملاً از یک راهبرد مشخص علیه جمهوری اسلامی ایران پرده برداشته است. این عبارت در ادبیات سیاسی آمریکا معمولاً به معنای حمایت از سرنگونی یک حکومت از طریق ابزارهای مختلف از جمله فشار اقتصادی، تحریک ناآرامیهای داخلی یا مداخله نظامی است. ارجاع ترامپ به تلفات انسانی (پاها، دستها و صورتهای متلاشی شده) نیز قابل توجه است. او با این سخنان، ضمن همدردی با قربانیان درگیریها، تقصیر را متوجه حکومت ایران میداند و میکوشد افکار عمومی آمریکا و جهان را علیه جمهوری اسلامیبسیج کند. تکرار عبارت «حرف زدهاند و حرف زدهاند» نیز نشاندهنده بیصبری واشنگتن از مذاکرات طولانی با ایران است. ترامپ که در دوره قبلی ریاستجمهوری خود از توافق هستهای خارج شد و سیاست فشار حداکثری را در پیش گرفت، این بار نیز به دنبال راهی برای پایان دادن به «حرف زدن»ها و رسیدن به نتیجه ملموس است.
تحلیل همزمانی مصاحبه با اعزام ناو دوم
همزمانی این مصاحبه با اعزام دومین ناو هواپیمابر آمریکا به خاورمیانه، تصادفی نیست. این دو رویداد مکمل یکدیگرند و یک پیام واحد را مخابره میکنند: آمریکا جدی است. ترامپ با این کار، هم از ابزار دیپلماتیک (اظهارات) و هم از ابزار نظامی (ناو) برای فشار بر ایران استفاده میکند. حضور دو ناو هواپیمابر در یک منطقه، یک نمایش قدرت بیسابقه است. این اقدام معمولاً برای آمادهسازی شرایط یک درگیری بزرگ یا برای ارسال پیام بازدارندگی قوی به دشمنان انجام میشود. ترامپ با این کار، به ایران میفهماند که گزینه نظامی روی میز است و او از به کارگیری آن ابایی ندارد. این اقدام همچنین به متحدان منطقهای آمریکا مانند اسرائیل و عربستان سعودی اطمینان میدهد که واشنگتن در کنار آنها ایستاده و از آنها در برابر تهدیدات ایران محافظت خواهد کرد. این پیام، به ویژه برای نتانیاهو که همواره خواستار اقدام قاطع علیه ایران بوده، بسیار حائز اهمیت است.
واکنشها در ایران
اظهارات ترامپ واکنشهای دوگانهای در میان ایرانیان ایجاد کرده است. بخشی از جامعه که از وضعیت موجود ناراضی هستند، این سخنان را نشانهای از نزدیک شدن به تغییر و تحول میدانند و از آن استقبال کردهاند. این گروه، ترامپ را عاملی برای تسریع تغییرات در ایران میبینند. در مقابل، بخش دیگری از جامعه، از این سخنان ابراز نگرانی کردهاند. این گروه، هرگونه مداخله خارجی را به زیان منافع ملی دانسته و خواستار حفظ تمامیت ارضی و حاکمیت کشور هستند. آنها ترامپ را تهدیدی برای ایران میدانند، نه ناجی. شبکههای اجتماعی فارسی زبان نیز میدان اصلی این مناقشه شدهاند. دو جناح موافق و مخالف، هر یک با هشتگها و استدلالهای خود، به دنبال جذب افکار عمومی هستند. این بحثها، شکاف عمیق در میان ایرانیان را نشان میدهد.
تحلیل موضعگیری های احتمالی
انتظار میرود جمهوری اسلامی با قاطعیت به این اظهارات پاسخ دهد. وزارت خارجه ایران احتمالاً با صدور بیانیهای، این سخنان را محکوم کرده و آن را دخالت آشکار در امور داخلی کشور خواهد خواند. همچنین احتمال دارد ایران با انجام رزمایشهای نظامی یا آزمایش موشکهای جدید، قدرت بازدارندگی خود را به رخ بکشد. مجلس شورای اسلامی و نهادهای امنیتی نیز احتمالاً بیانیههای جداگانهای صادر خواهند کرد و بر لزوم وحدت ملی در برابر تهدیدات خارجی تأکید خواهند نمود. رسانههای داخلی نیز با پوشش گسترده این خبر، به تحلیل ابعاد آن و تبیین خطرات ناشی از این تهدیدات خواهند پرداخت. در عرصه دیپلماتیک، احتمالاً از طریق کانالهای مختلف، به ویژه در سازمان ملل، اعتراض خود را به این اظهارات اعلام خواهد کرد. همچنین ممکن است با رایزنی با کشورهای دوست و همپیمان، برای مقابله با این تهدیدات هماهنگیهای لازم را انجام دهد.
چشمانداز آینده
با توجه به اظهارات ترامپ و اعزام ناو دوم، چشمانداز آینده روابط ایران و آمریکا بسیار مبهم و پرتنش به نظر میرسد. دو سناریوی اصلی قابل تصور است:
- سناریوی نخست، افزایش فشارها و تحریمها تا مرز فروپاشی اقتصادی و سپس تغییر رژیم.
- سناریوی دوم، رویارویی نظامی محدود با هدف تضعیف توانمندیهای هستهای و موشکی ایران.
با این حال، نباید از قدرت بازدارندگی ایران غافل شد. توانمندیهای موشکی، پهپادی و نیروهای نیابتی ایران در منطقه، هرگونه محاسبه هزینه-فایده برای اقدام نظامی علیه ایران را دشوار کرده است. آمریکا به خوبی میداند که درگیر شدن در یک جنگ با ایران، هزینههای سنگینی برای آن به همراه خواهد داشت. شاید محتملترین سناریو، ادامه وضعیت فعلی با شدت بیشتر باشد: فشار اقتصادی، تحریمها، تهدیدات نظامی و جنگ روانی، اما بدون درگیری مستقیم. این وضعیت، اگرچه برای مردم ایران بسیار دشوار است، اما همچنان محتملترین گزینه به نظر میرسد.