آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) به مدیریت ایلان ماسک، بار دیگر در مرکز توجه رسانهها قرار گرفته است. این بار اما خبر از تهران میآید؛ جایی که تیک آبی مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران یکی پس از دیگری در حال حذف شدن است. علی لاریجانی، رئیس شورای عالی امنیت ملی، غلامرضا محسنی اژهای، رئیس قوه قضاییه و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، اولین مقاماتی بودند که تیک آبی حسابهای کاربری خود را از دست دادند. پیشبینی میشود این روند به سایر مسئولان کشور نیز تسری یابد. این اقدام در حالی صورت گرفته که برخی رسانههای بینالمللی نسبت به فروش اکانت پریمیوم به مقامات ایرانی اعتراض کرده بودند. این رسانهها مدعی بودند که این اقدام خلاف قوانین آمریکا است و باید متوقف شود. تیک آبی در شبکه اجتماعی ایکس، نشاندهنده احراز هویت حسابهای کاربری و معمولاً برای شخصیتهای شناختهشده، سازمانها و مقامات رسمی در نظر گرفته میشود. این نشان، اعتبار حساب را افزایش میدهد و از جعل هویت جلوگیری میکند.
پلتفرم ایکس تحت مدیریت ایلان ماسک، در ماههای اخیر تغییرات گستردهای را تجربه کرده است. یکی از این تغییرات، حذف تیک آبی رایگان و الزام کاربران به پرداخت هزینه برای دریافت آن بود. این تغییر، انتقادات زیادی را برانگیخت، اما همچنان ادامه دارد. حالا به نظر میرسد که این قاعده شامل حال مقامات ایرانی نیز شده است، آن هم نه به دلیل عدم پرداخت هزینه، که به دلیل فشارهای سیاسی و حقوقی. این موضوع میتواند پیامدهای مهمی برای حضور مقامات ایرانی در این پلتفرم داشته باشد. سوالی که اکنون مطرح میشود این است که آیا این اقدام، آغاز یک موج جدید از محدودیتها علیه کاربران ایرانی در شبکههای اجتماعی بینالمللی است؟ و آیا پلتفرمهای دیگر نیز از این روند پیروی خواهند کرد؟ در این گزارش، ابعاد مختلف این رویداد را بررسی میکنیم و به تحلیل پیامدهای آن برای دیپلماسی عمومی ایران میپردازیم.
تحلیل حقوقی و ارتباط با تحریمهای آمریکا
حذف تیک آبی مقامات ایرانی از پلتفرم ایکس، بیش از آنکه یک تصمیم فنی باشد، یک اقدام سیاسی-حقوقی است. دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (OFAC) هرگونه تعامل تجاری با اشخاص و نهادهای تحت تحریم را ممنوع کرده است. ارائه خدمات پریمیوم به مقامات ایرانی، میتواند مصداق نقض این تحریمها تلقی شود. شرکتهای فناوری آمریکایی مانند ایکس، برای ادامه فعالیت خود ناچار به رعایت قوانین این کشور هستند. هرگونه بیتوجهی به تحریمها میتواند جریمههای سنگین و حتی مجازاتهای قانونی برای آنها به همراه داشته باشد. بنابراین، حذف تیک آبی مقامات ایرانی، اقدامی پیشگیرانه از سوی این پلتفرم است. با این حال، نکته قابل توجه این است که تا پیش از این، مقامات ایرانی از جمله رئیس جمهور و وزیر خارجه، بدون مشکل از این پلتفرم استفاده میکردند. تغییر رویکرد ایکس، میتواند ناشی از فشارهای جدید یا تغییر در تفسیر قوانین تحریم باشد. این موضوع نیازمند بررسی دقیقتری است.
پیامدهای ارتباطی و دیپلماسی عمومی
حضور مقامات ایرانی در شبکههای اجتماعی بینالمللی، به ویژه ایکس، بخش مهمی از دیپلماسی عمومی کشور را تشکیل میدهد. این پلتفرم به آنها امکان میدهد تا مستقیماً با افکار عمومی جهان ارتباط برقرار کنند و دیدگاههای ایران را بدون واسطه منتقل نمایند. حذف تیک آبی، میتواند این ارتباطات را با مشکل مواجه کند. حسابهای کاربری بدون تیک آبی، در معرض خطر جعل هویت قرار دارند و مخاطبان نیز نسبت به اصالت آنها تردید خواهند کرد. این موضوع، اثربخشی دیپلماسی عمومی ایران را کاهش میدهد. علاوه بر این، این اقدام میتواند به عنوان یک «سانسور دیجیتال» علیه ایران تفسیر شود و به محدودیت بیشتر فضای مجازی برای ایرانیان بیانجامد. این نگرانی وجود دارد که سایر پلتفرمها نیز از این روند پیروی کنند و دسترسی ایرانیان به خدمات خود را محدود نمایند.
واکنش مقامات ایرانی
تاکنون واکنش رسمی مقامات ایرانی به این رویداد محدود بوده است. انتظار میرود که وزارت امور خارجه یا سازمان فناوری اطلاعات ایران، بیانیهای در این خصوص صادر کنند. محتوای این بیانیه میتواند از اعتراض رسمی تا توصیه به استفاده از پلتفرمهای داخلی متغیر باشد. برخی مقامات ممکن است این اقدام را مصداق «نقض آزادی بیان» و «سانسور» توسط پلتفرمهای غربی تلقی کنند و خواستار تقویت شبکههای اجتماعی داخلی شوند. این دیدگاه، همواره در میان برخی جریانهای سیاسی در ایران وجود داشته است. در مقابل، برخی دیگر ممکن است بر ضرورت حفظ حضور در پلتفرمهای بینالمللی و ادامه دیپلماسی عمومی تأکید کنند. آنها احتمالاً پیشنهاد خواهند داد که مقامات ایرانی بدون تیک آبی نیز به فعالیت خود ادامه دهند و از روشهای دیگر برای احراز هویت استفاده کنند.
آینده حضور ایرانیان در شبکههای اجتماعی بینالمللی
اقدام ایکس میتواند آغازگر یک روند جدید در برخورد پلتفرمهای بینالمللی با کاربران ایرانی باشد. متا (شرکت مادر فیسبوک و اینستاگرام)، گوگل (مالک یوتیوب) و سایر شرکتهای آمریکایی نیز ممکن است تحت فشار قرار گیرند تا خدمات خود را به ایرانیان محدود کنند. اگر این روند ادامه یابد، کاربران عادی ایرانی نیز ممکن است با محدودیتهایی مواجه شوند. این موضوع میتواند به انزوای دیجیتال ایران و کاهش دسترسی ایرانیان به اطلاعات و ارتباطات بینالمللی منجر شود.
ابعاد حقوقی و حاکمیتی موضوع
حذف تیک آبی مقامات ایرانی، پرسشهای جدی درباره حاکمیت ملی بر فضای مجازی ایجاد میکند. وابستگی به پلتفرمهای خارجی، کشورها را در برابر تصمیمات یکجانبه این شرکتها آسیبپذیر میکند. این وابستگی، نوعی «حاکمیت محدود» در فضای دیجیتال را به همراه دارد. کشورهای مختلف در سالهای اخیر تلاش کردهاند با وضع قوانین داخلی، حاکمیت خود بر فضای مجازی را تقویت کنند. اتحادیه اروپا با تصویب قانون خدمات دیجیتال (DSA) و قانون بازارهای دیجیتال (DMA)، گامهای مهمی در این زمینه برداشته است. ایران نیز باید به فکر تقویت چارچوبهای حقوقی خود در این حوزه باشد. در نهایت، این رویداد نشاندهنده ضرورت تدوین یک «راهبرد کلان ملی» برای حضور در فضای مجازی است. این راهبرد باید شامل توسعه زیرساختهای بومی، تقویت پلتفرمهای داخلی، دیپلماسی فعال برای کاهش وابستگی و آموزش سواد رسانهای به شهروندان باشد.