آسیانیوز ایران؛ سرویس افغانستان:
سازمان ملل متحد زنگ خطر را برای افغانستان به صدا درآورده است. برنامه اسکان بشر سازمان ملل متحد (UN-Habitat) با انتشار گزارشی هشداردهنده اعلام کرد که در سال جاری میلادی، ۴.۲ میلیون نفر در افغانستان به سرپناه اضطراری و اقلام غیرغذایی نیاز دارند. این آمار تکاندهنده، ابعاد فاجعهبار بحران انسانی در این کشور را نمایان میکند. این نهاد بینالمللی تأکید کرده است که اقدام برای رسیدگی به این موضوع نمیتواند به تعویق بیفتد. هر روز تأخیر در ارائه کمکهای بشردوستانه، بر رنج میلیونها انسان بیسرپناه در افغانستان میافزاید و زندگی آنها را بیش از پیش در معرض خطر قرار میدهد. دو عامل اصلی این بحران را تشدید کردهاند: بازگشت گسترده مهاجران افغان از کشورهای همسایه و بلایای طبیعی، از جمله زلزله. بر اساس آمار سازمان ملل، تنها در سال ۲۰۲۵ میلادی، ۲.۹ میلیون مهاجر به افغانستان بازگشتهاند. این بازگشتهای گسترده، فشار مضاعفی بر زیرساختهای شکننده افغانستان وارد کرده است.
از اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون، حدود ۵.۴ میلیون مهاجر از ایران و پاکستان به کشور بازگشتهاند. این آمار نشاندهنده موج عظیم بازگشت مهاجران افغان از دو کشور همسایه است. این بازگشتها که اغلب به دلایل مختلف از جمله فشارهای اقتصادی و تغییرات سیاسی صورت میگیرد، اکنون به یک بحران انسانی تمامعیار تبدیل شده است. بلایای طبیعی، به ویژه زلزله، نیز بر شدت این بحران افزوده است. افغانستان در سالهای اخیر شاهد زلزلههای مخربی بوده که هزاران خانه را ویران کرده و شمار بیخانمانها را افزایش داده است. ترکیب این دو عامل، وضعیتی بحرانی را رقم زده است. برنامه اسکان بشر سازمان ملل خواستار اقدام فوری جامعه بینالمللی برای رسیدگی به این بحران شده است. تأمین سرپناه اضطراری، اقلام غیرغذایی مانند پتو، چادر و مواد بهداشتی، و همچنین کمکهای بلندمدت برای بازسازی خانههای تخریبشده، از جمله نیازهای فوری مردم افغانستان است. این گزارش در حالی منتشر میشود که افغانستان با چالشهای متعدد دیگری از جمله بحران اقتصادی، خشکسالی و ناامنی غذایی نیز دست و پنجه نرم میکند. ترکیب این بحرانها، زندگی میلیونها افغان را در آستانه فروپاشی قرار داده است.
ابعاد بحران بیسرپناهی در افغانستان
آمار ۴.۲ میلیون نفر نیازمند سرپناه اضطراری، یک فاجعه انسانی در ابعاد گسترده است. این عدد معادل حدود ۱۰ درصد از جمعیت افغانستان است. یعنی از هر ده افغان، یک نفر در شرایطی زندگی میکند که به سرپناه اولیه دسترسی ندارد. این وضعیت، به ویژه با توجه به زمستانهای سرد و سخت افغانستان، بسیار نگرانکننده است. نیاز به «اقلام غیرغذایی» نیز نشاندهنده عمق این بحران است. پتو، چادر، مواد بهداشتی، ظروف پخت و پز و سایر اقلام ضروری، برای بقای این میلیونها انسان ضروری هستند. فقدان این اقلام، زندگی آنها را در معرض خطرات جدی قرار میدهد. برنامه اسکان بشر سازمان ملل با هشدار درباره عدم امکان تعویق اقدام، بر فوریت این بحران تأکید کرده است. هر روز تأخیر، به معنای افزایش رنج و مرگ و میر احتمالی در میان این جمعیت آسیبپذیر است.
نقش بازگشت مهاجران در تشدید بحران
آمار ۲.۹ میلیون بازگشت مهاجر تنها در سال ۲۰۲۵ و ۵.۴ میلیون نفر از اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون، نشاندهنده موج عظیم بازگشت به افغانستان است. این موج بازگشت، دلایل متعددی دارد که از جمله آنها میتوان به فشارهای اقتصادی در کشورهای میزبان، تغییرات سیاسی و امنیتی، و سیاستهای مهاجرتی جدید اشاره کرد. این بازگشتهای گسترده، فشار عظیمی بر زیرساختهای شکننده افغانستان وارد کرده است. بسیاری از این بازگشتکنندگان، خانه و کاشانه خود را از دست دادهاند و با بازگشت به کشوری که خود درگیر بحران است، با مشکل بیسرپناهی مواجه میشوند. بازگشتکنندگان اغلب با کمبود شدید منابع مواجه هستند. آنها برای اسکان، اشتغال و تأمین نیازهای اولیه خود به کمک نیاز دارند. عدم توانایی در پاسخگویی به این نیازها، آنها را به جمعیت آسیبپذیر و بیسرپناه میافزاید.
نقش بلایای طبیعی در بحران
افغانستان یکی از کشورهای بلاخیز جهان است. زلزله، سیل، خشکسالی و سایر بلایای طبیعی به طور مکرر این کشور را هدف قرار میدهند. در سالهای اخیر، زلزلههای مخربی در افغانستان رخ داده که هزاران خانه را ویران و شمار بیخانمانها را افزایش داده است. زلزله، به ویژه در مناطق روستایی که خانهها اغلب از خشت و گل ساخته میشوند، میتواند خسارات جانی و مالی گستردهای به همراه داشته باشد. بازماندگان این زلزلهها، اغلب همه چیز خود را از دست میدهند و به سرپناه اضطراری و کمکهای بشردوستانه نیاز پیدا میکنند. تغییرات اقلیمی نیز بر شدت و فراوانی این بلایا افزوده است. خشکسالیهای پیدرپی، منابع آبی و کشاورزی را تخریب کرده و باعث مهاجرت روستاییان به شهرها شده است. این مهاجرتهای داخلی نیز به نوبه خود بر بحران مسکن افزوده است.
نقش ایران و پاکستان در بازگشت مهاجران
ایران و پاکستان به عنوان دو کشور همسایه افغانستان، میزبان میلیونها مهاجر افغان بودهاند. بر اساس آمار سازمان ملل، از اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون، حدود ۵.۴ میلیون مهاجر از این دو کشور به افغانستان بازگشتهاند. این بازگشتها، تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله شرایط اقتصادی در ایران و پاکستان و همچنین سیاستهای مهاجرتی این کشورها صورت گرفته است. ایران در سالهای اخیر با مشکلات اقتصادی متعددی دست و پنجه نرم کرده است. این مشکلات، زندگی مهاجران افغان را در ایران دشوارتر کرده و برخی از آنها را به بازگشت ترغیب کرده است. همچنین، سیاستهای جدید در زمینه اشتغال و اقامت مهاجران نیز بر تصمیم آنها برای بازگشت تأثیر گذاشته است. پاکستان نیز در سالهای اخیر شاهد افزایش فشارها بر مهاجران افغان بوده است. حملات امنیتی و فشار افکار عمومی، دولت پاکستان را به اتخاذ سیاستهای سختگیرانهتری در قبال مهاجران افغان واداشته است. این موضوع نیز به بازگشت گسترده آنها به افغانستان دامن زده است.
ضرورت واکنش بینالمللی و راهکارهای پیشنهادی
بحران بیسرپناهی در افغانستان، یک بحران جهانی است و نیازمند واکنش هماهنگ جامعه بینالمللی است. سازمانهای بینالمللی، کشورهای حامی و نهادهای بشردوستانه باید هر چه سریعتر برای تأمین منابع مالی و لجستیک لازم برای کمک به این میلیونها انسان وارد عمل شوند. راهکارهای پیشنهادی برای مقابله با این بحران عبارتند از: تأمین سرپناه اضطراری (چادر، کانکس و ...) برای آسیبدیدگان، توزیع اقلام غیرغذایی ضروری (پتو، مواد بهداشتی، ظروف و ...)، ارائه کمکهای نقدی به خانوادههای نیازمند، بازسازی خانههای تخریبشده و ایجاد زیرساختهای پایدار برای اسکان. علاوه بر این، جامعه بینالمللی باید به دنبال راهحلهای بلندمدت برای بحران افغانستان باشد. کمک به بازسازی اقتصاد افغانستان، ایجاد فرصتهای شغلی، تقویت زیرساختها و بهبود سیستم آموزشی و بهداشتی، میتواند به کاهش فشار بر این کشور و جلوگیری از مهاجرتهای بیشتر کمک کند.