آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
ژنو امروز سهشنبه ۲۸ بهمن ۱۴۰۴، میزبان دور دوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا است. این مذاکرات که در سفارت عمان برگزار میشود، ادامهدهنده روندی است که از مسقط آغاز شد و عباس عراقچی آن را «شروعی خوب» توصیف کرده بود. عراقچی صبح دوشنبه با انتشار پیامی در ایکس، با قاطعیت از موضع ایران پرده برداشت: «با ابتکارات واقعی برای دستیابی به توافقی عادلانه و متوازن به ژنو آمدهام. آنچه مطلقاً در دستور کار نیست: تسلیم در برابر تهدیدها» . این پیام، نشاندهنده اراده ایران برای رسیدن به توافق، اما نه به بهای پذیرش زورگویی است. هیأت ایرانی با ترکیبی کامل در این مذاکرات حضور یافته است. مجید تختروانچی (معاون سیاسی)، کاظم غریبآبادی (معاون حقوقی)، حمید قنبری (معاون دیپلماسی اقتصادی) و اسماعیل بقائی (سخنگو) عراقچی را همراهی میکنند . این ترکیب نشان میدهد که ایران برای بررسی ابعاد مختلف یک تفاهم احتمالی، با آمادگی کامل پای میز مذاکره نشسته است. پیش از آغاز مذاکرات، عراقچی با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، دیداری فنی و مهم داشت. گروسی پس از این دیدار در ایکس نوشت: «مذاکرات فنی عمیقی را با وزیر امور خارجه ایران در راستای آمادهسازی برای مذاکرات مهمی که قرار است فردا در ژنو برگزار شود، به پایان رساندم» . این دیدار، نقش آژانس را به عنوان نهاد فنی ناظر در روند مذاکرات برجسته میکند.
خط قرمزهای ایران در این مذاکرات به وضوح ترسیم شده است. تختروانچی در گفتوگو با بیبیسی تأکید کرد که موضوع مذاکره صرفاً هستهای است و مسائل موشکی و دفاعی جایی در آن ندارند . بقائی نیز تأکید کرد که رفع تحریمها برای ایران «جزء لاینفک» هر توافقی است . در سوی مقابل، استیو ویتکاف، نماینده ویژه دونالد ترامپ، ریاست تیم آمریکا را بر عهده دارد. یک دیپلمات فرانسوی پیشبینی کرده که احتمالاً توافقی جدید با لباسی متفاوت اما شبیه به برجام حاصل شود . با این حال، سخنگوی وزارت خارجه ایران با اشاره به عدم التزام طرف مقابل به بدیهیات دیپلماتیک، نسبت به «دیپلماسی نمایشی» هشدار داده است .
ترکیب و آمادگی هیأت ایرانی
حضور معاونان سیاسی، حقوقی، اقتصادی و سخنگوی وزارت خارجه در کنار وزیر، نشاندهنده یک رویکرد جامع و چندوجهی به مذاکرات است. ایران با این ترکیب، آمادگی خود را برای بحث در مورد تمامی ابعاد فنی، حقوقی و اقتصادی یک توافق احتمالی اعلام کرده است. مجید تختروانچی به عنوان یک دیپلمات باسابقه در مذاکرات هستهای، تجربه ارزشمندی را به تیم مذاکرهکننده اضافه میکند. حضور کاظم غریبآبادی به عنوان معاون حقوقی، برای بررسی دقیق تعهدات پادمانی و حقوقی ضروری است. حمید قنبری، معاون دیپلماسی اقتصادی، نیز بر روی موضوع حیاتی رفع تحریمها و انتفاع اقتصادی ایران تمرکز خواهد کرد. این ترکیب نشان میدهد که ایران به دنبال یک توافق جامع و پایدار است که تمامی جوانب را پوشش دهد و تنها به یک تفاهم موقت و محدود بسنده نکند.
تحلیل دیدار عراقچی با گروسی و نقش آژانس
دیدار عراقچی با گروسی پیش از آغاز مذاکرات با آمریکا، یک حرکت هوشمندانه و راهبردی بود. این دیدار دو هدف اصلی را دنبال میکرد:
- اول، روشن شدن وضعیت فنی همکاریهای ایران و آژانس و رفع ابهامات احتمالی؛
- دوم، آمادهسازی زمینه برای نقش آژانس به عنوان ناظر فنی در هر توافق احتمالی.
گروسی پس از این دیدار از «مذاکرات فنی عمیق» سخن گفت . این نشان میدهد که طرفین جزئیات فنی مربوط به برنامه هستهای ایران را با دقت بررسی کردهاند. این موضوع میتواند به ایجاد اعتماد متقابل و تسهیل مذاکرات اصلی کمک کند. آژانس بینالمللی انرژی اتمی به عنوان تنها نهاد فنی ناظر بر اجرای پادمان، نقشی کلیدی در هر توافق هستهای ایفا خواهد کرد. هماهنگی با این نهاد، برای اطمینان از اجرای دقیق تعهدات و جلوگیری از تفسیرهای سیاسی، ضروری است.
تحلیل خطوط قرمز و مواضع ایران
به اعتقاد عراقچی، مواضع ایران در این مذاکرات بسیار شفاف و اصولی است. تأکید بر «حق غنیسازی» و «رفع تحریمها» دو رکن اصلی موضع ایران را تشکیل میدهند. عراقچی با عبارت «آنچه مطلقاً در دستور کار نیست: تسلیم در برابر تهدیدها» ، به وضوح نشان داد که ایران تحت فشار و تهدید مذاکره نخواهد کرد. تختروانچی نیز با قاطعیت هرگونه مذاکره درباره توانمندیهای موشکی و دفاعی را رد کرد . این موضع، برگرفته از اجماع داخلی و درک این نکته است که توان دفاعی ایران خط قرمز محسوب میشود و قابل مذاکره نیست. بقائی با اشاره به مفهوم «moving the goalpost» (تغییر مداوم مطالبات) و «دیپلماسی نمایشی» ، نگرانی خود را از عدم التزام طرف مقابل به یک روند دیپلماتیک شفاف و باثبات ابراز کرد. این هشدار، نشاندهنده تجربه ایران از رفتارهای گذشته طرف غربی است.
فضای مذاکرات و پیشبینیها
بر اساس گزارشهای اولیه و پس از مذاکرات مسقط، به نظر میرسد که فضای مذاکرات نسبتاً مثبت بوده و طرفین به دنبال یافتن راهی برای حل و فصل اختلافات هستند. عراقچی مذاکرات دور اول را «شروعی خوب» توصیف کرده بود. اظهارات یک دیپلمات فرانسوی مبنی بر احتمال دستیابی به توافقی شبیه برجام، نشاندهنده خوشبینی محتاطانه در محافل دیپلماتیک غربی است . با این حال، بقائی تأکید کرد که هنوز به جزئیاتی مانند سطح غنیسازی و تعداد سانتریفیوژها نرسیدهایم. نتیجه مذاکرات ژنو، نه تنها به اراده طرفین، بلکه به توانایی آنها در عبور از موانع فنی و سیاسی بستگی دارد. ایران با حسن نیت و جدیت وارد مذاکره شده، اما برای هر سناریویی آماده است.
تحلیل نقش منطقهای و پیامدهای مذاکرات
ورود ایران به مذاکره با آمریکا، پس از رایزنیهای متعدد با کشورهای منطقه و تأکید آنها بر نقش گفتوگو صورت گرفته است . این نشان میدهد که ایران در تصمیم خود برای کاهش تنشها، ملاحظات منطقهای را نیز در نظر داشته است. یک توافق موفق میتواند به کاهش تنشها در سراسر منطقه کمک کند و فضای همکاری و ثبات را تقویت نماید. از سوی دیگر، شکست مذاکرات میتواند به بیثباتی بیشتر دامن بزند. به همین دلیل، بسیاری از بازیگران منطقهای و بینالمللی به نتیجه این مذاکرات چشم دوختهاند. در نهایت، آنچه در ژنو میگذرد، میتواند سرنوشت برنامه هستهای ایران و آینده روابط این کشور با غرب را برای سالهای آینده رقم بزند. همه در انتظار شنیدن خبرهای خوش از پایتخت دیپلماسی جهان هستند.