آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
دومین دور مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا، امروز سهشنبه ۲۸ بهمن ۱۴۰۴ در سفارت عمان در ژنو، پس از سه ساعت و نیم رایزنی فشرده به پایان رسید. سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، بلافاصله پس از پایان مذاکرات در جمع خبرنگاران حاضر شد و ارزیابی خود را از این نشست مهم ارائه داد. عراقچی با لحنی نسبتاً خوشبینانه گفت: «در این دور نسبت به دور گذشته بحثهای کاملا جدی مطرح شد و فضای سازندهتری وجود داشت.» او همچنین از دیدار فنی خود با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، در آستانه مذاکرات یاد کرد و آن را مفید و مؤثر خواند. مهمترین دستاورد این دور از مذاکرات، به گفته عراقچی، توافق بر سر «یک سری اصول راهنما» بود. او تأکید کرد: «نهایتاً ما بر یکسری اصول راهنما توانستیم یک موافقت کلی پیدا کنیم که از این به بعد براساس آن اصول حرکت خواهیم کرد و وارد متن یک توافق احتمالی خواهیم شد.» وزیر خارجه ایران با احتیاط و واقعبینی، درباره سرعت پیشرفت مذاکرات هشدار داد و گفت: «این بدان معنا نیست که به سرعت میتوانیم به توافق برسیم ولی حداقل مسیر شروع شده است. آمادگی داریم برای آن وقت کافی بگذاریم ولی وقتی به تدوین متن میرسد کار یک مقدار مشکلتر و ریزتر میشود.»
به گفته عراقچی، در این دور زمان مشخصی برای ادامه مذاکرات تعیین نشده و قرار است دو طرف روی متنهای یک توافق احتمالی کار کنند و سپس آنها را تبادل نمایند. پس از آن، تاریخ دور سوم مذاکرات مشخص خواهد شد. در حالی که عراقچی از فضای سازنده سخن میگفت، شبکه الحدث گزارشی منتشر کرد که حاکی از مواضع اصولی و قاطع هیأت ایرانی در مذاکرات بود. خبرنگار این شبکه اعلام کرد که ایرانیها از گفتوگو درباره قدرت موشکی و اصل غنیسازی امتناع کردهاند . با این حساب، خطوط قرمز ایران که پیش از این نیز بارها اعلام شده بود، در عمل نیز در میز مذاکره حفظ شد. تختروانچی، معاون سیاسی وزارت خارجه، پیش از مذاکرات در گفتوگو با بیبیسی تأکید کرده بود که «موشکها بخشی از توانمندیهای دفاعی ما هستند و ما در مورد توانمندیهای دفاعی خود مصالحه نمیکنیم» .
فضای مذاکرات و دستاوردهای آن
اظهارات عراقچی پس از مذاکرات، نشاندهنده یک فضای نسبتاً مثبت و سازنده است. استفاده از عباراتی مانند «فضای سازندهتر»، «پیشرفت خوب» و «تصویر روشنتر» نشان میدهد که دو طرف توانستهاند گامی به جلو بردارند و بر سر چارچوب کلی برای ادامه مذاکرات به تفاهم برسند. توافق بر سر «اصول راهنما» یک دستاورد مهم است. این اصول، نقشه راهی را ترسیم میکند که دو طرف بر اساس آن وارد متن یک توافق احتمالی خواهند شد. این یعنی مذاکرات از مرحله کلیات و اصول به مرحله جزئیات و متن نزدیک شده است. با این حال، عراقچی با احتیاط از این پیشرفت صحبت کرد و تأکید نمود که این به معنای نزدیک بودن توافق نیست. ورود به مرحله تدوین متن، خود چالشهای جدیدی ایجاد میکند که نیازمند صرف وقت و دقت فراوان است.
خطوط قرمز ایران و پایبندی به آنها
گزارش شبکه الحدث مبنی بر امتناع هیأت ایرانی از مذاکره درباره قدرت موشکی و اصل غنیسازی، تأییدی بر پایبندی ایران به خطوط قرمز اعلامشده خود است. ایران از همان ابتدا تأکید کرده بود که موضوع مذاکره صرفاً هستهای است و مسائل دفاعی و موشکی جایی در آن ندارند. این موضع، برگرفته از اجماع داخلی و درک این نکته است که توان دفاعی ایران خط قرمز محسوب میشود و قابل مذاکره نیست. تختروانچی پیش از مذاکرات با قاطعیت تمام این موضوع را بیان کرده بود. پایبندی به این خطوط قرمز، نشاندهنده قدرت و انسجام تیم مذاکرهکننده ایرانی است. آنها توانستهاند بدون عقبنشینی از مواضع اصولی، مذاکرات را به پیش ببرند.
نقش آژانس و دیدار عراقچی با گروسی
دیدار عراقچی با گروسی پیش از آغاز مذاکرات، یک اقدام هوشمندانه و راهبردی بود. این دیدار، هم به روشن شدن مسائل فنی بین ایران و آژانس کمک کرد و هم زمینه را برای نقش آژانس به عنوان ناظر فنی در هر توافق احتمالی فراهم آورد. گروسی این دیدار را «مذاکرات فنی عمیقی» توصیف کرد . این نشان میدهد که طرفین جزئیات فنی مربوط به برنامه هستهای ایران را با دقت بررسی کردهاند. این هماهنگی میتواند در مراحل بعدی مذاکرات بسیار مفید باشد. نقش آژانس در هر توافق هستهای، حیاتی است. آژانس به عنوان تنها نهاد فنی ناظر بر اجرای پادمان، میتواند به اعتمادسازی و تضمین اجرای تعهدات کمک کند. دیدار عراقچی با گروسی، این نقش را تقویت کرد.
تحلیل زمانبندی ادامه مذاکرات و گامهای بعدی
عراقچی اعلام کرد که زمان مشخصی برای دور سوم تعیین نشده است. قرار است دو طرف روی متنهای یک توافق احتمالی کار کنند و سپس آنها را تبادل نمایند . این یعنی مذاکرات وارد مرحله جدیدی شده است که نیازمند کار کارشناسی و فشرده است. رویکرد، نشاندهنده جدیت دو طرف برای رسیدن به یک توافق جامع و بادوام است. آنها نمیخواهند با عجله وارد مذاکره شوند و به یک توافق سطحی و موقت بسنده کنند. با این حال، این فرآیند میتواند زمانبر باشد. مدت زمان کار بر روی متنها، به پیچیدگی مسائل و میزان اختلافات بستگی دارد. پس از تبادل متنها، دور سوم مذاکرات برای بحث و تبادل نظر در مورد آنها برگزار خواهد شد.
چشمانداز آینده مذاکرات و احتمال دستیابی به توافق
با توجه به اظهارات عراقچی و گزارشهای منتشرشده، به نظر میرسد که مذاکرات در مسیر مثبتی قرار گرفته است. توافق بر سر اصول راهنما و ورود به مرحله تدوین متن، نشانههای امیدوارکنندهای هستند. با این حال، نباید از چالشهای پیش رو غافل شد. اختلافات اساسی بین دو طرف وجود دارد که باید در متن یک توافق حل و فصل شود. موضوع غنیسازی، رفع تحریمها و نحوه راستیآزمایی، از جمله این اختلافات هستند. موفقیت نهایی مذاکرات به اراده سیاسی دو طرف و توانایی آنها در عبور از این اختلافات بستگی دارد. ایران با حسن نیت و جدیت وارد مذاکره شده، اما برای هر سناریویی آماده است.