بحران اینترنت در ایران؛ محدودیت IPv6 و قطعی‌های گسترده

آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:

اینترنت ایران این روزها روزهای خوبی را سپری نمی‌کند. از یک سو، داده‌های شرکت کلودفلر نشان می‌دهد که پروتکل IPv6 در کشور به حالت پایدار بازنگشته و سهم آن به تنها دو درصد رسیده است. این در حالی است که قبل از ۱۸ دی، این رقم حدود ۱۵ درصد بود. IPv6 نسل جدید پروتکل اینترنت است که به همه دستگاه‌ها اجازه می‌دهد به طور مستقیم و بدون واسطه به اینترنت متصل شوند. کاهش شدید سهم آن، به معنای افزایش محدودیت‌ها و فیلترینگ هوشمند است که مستقیماً بر سرعت و کیفیت اینترنت تأثیر می‌گذارد. اما ماجرا به همین جا ختم نمی‌شود. گزارش‌های پراکنده از نقاط مختلف کشور حکایت از قطعی‌های گسترده و بی‌سابقه اینترنت دارد. از آبدانان و اهواز گرفته تا منطقه پنج تهران، قزوین و همدان، کاربران از قطع اینترنت خود خبر می‌دهند.

در تهران، اینترنت وایرلس ایرانسل (مودم با سیم‌کارت) در منطقه پنج قطع شده است. در قزوین، اینترنت خط همراه اول از صبح قطع است و حتی گوگل هم بالا نمی‌آید. در همدان، بیش از ده روز است که اینترنت وای فای مخابرات قطع شده و پاسخ تلفن گویا، قطع به دستور شورای امنیت را اعلام می‌کند. این قطعی‌ها در حالی رخ می‌دهد که تنش‌های سیاسی پس از مذاکرات ایران و آمریکا همچنان ادامه دارد. کارشناسان معتقدند که کشور در وضعیت آماده‌باش اینترنتی قرار دارد و احتمال قطع یا محدودیت‌های گسترده اینترنت در آینده نزدیک وجود دارد. این وضعیت می‌تواند پیامدهای جدی برای کسب‌وکارهای آنلاین، ارتباطات بین‌المللی و زندگی روزمره مردم داشته باشد. از اختلال ناگهانی و افت شدید دسترسی به اینترنت بین‌الملل گرفته تا قطع ارتباط دیتاسنترها و حتی در حالت شدیدتر، قطع کامل اینترنت یا بازگشت به اینترنت ملی.

تحلیل کاهش سهم IPv6 و پیامدهای آن

پروتکل IPv6، نسل جدید آدرس‌های اینترنتی است که برای رفع مشکل کمبود آدرس در IPv4 طراحی شده است. اما مهم‌تر از آن، IPv6 امکان اتصال مستقیم و بدون واسطه (NAT) را برای دستگاه‌ها فراهم می‌کند. کاهش شدید سهم IPv6 در ایران (از ۱۵ به ۲ درصد) نشان‌دهنده افزایش استفاده از فیلترینگ هوشمند و محدودیت‌های اینترنتی است. در این روش، ترافیک کاربران به جای اتصال مستقیم، از طریق پروکسی‌ها و فیلترها عبور می‌کند که باعث کاهش سرعت و کیفیت اینترنت می‌شود. این یعنی کاربران ایرانی برای دسترسی به بسیاری از سایت‌ها و سرویس‌های خارجی، با کندی و اختلال مواجه می‌شوند. این موضوع برای کسب‌وکارهای آنلاین و افرادی که به ارتباطات بین‌المللی نیاز دارند، بسیار مشکل‌ساز است.

قطعی‌های پراکنده اینترنت

گزارش‌های قطعی اینترنت در نقاط مختلف کشور، یک الگوی نگران‌کننده را نشان می‌دهد. این قطعی‌ها به نظر نمی‌رسد که ناشی از مشکلات فنی ساده باشد. پاسخ تلفن گویا در همدان که قطع به دستور شورای امنیت را تأیید می‌کند، نشان‌دهنده ماهیت امنیتی این قطعی‌هاست. قطع اینترنت وایرلس ایرانسل در منطقه پنج تهران و قطع اینترنت همراه اول در قزوین نیز از دیگر نشانه‌هاست. این قطعی‌ها به صورت پراکنده و در نقاط مختلف رخ می‌دهد و می‌تواند مقدمه‌ای برای محدودیت‌های گسترده‌تر باشد. برای کسب‌وکارها و کاربران عادی، این قطعی‌ها به معنای اختلال در کار، از دست رفتن ارتباطات و ناتوانی در دسترسی به اطلاعات است.

وضعیت آماده‌باش اینترنتی

کارشناسان معتقدند که ایران در وضعیت آماده‌باش اینترنتی برای تنش‌های احتمالی آینده قرار دارد. این آماده‌باش به معنای احتمال قطع یا محدودیت‌های گسترده اینترنت در صورت افزایش تنش‌هاست. این وضعیت می‌تواند پیامدهای مختلفی داشته باشد: اختلال ناگهانی، افت شدید دسترسی به اینترنت بین‌الملل، قطع ارتباط دیتاسنترها و حتی در حالت شدیدتر، قطع کامل اینترنت یا بازگشت به اینترنت ملی. تجربه قطعی اینترنت در سال‌های گذشته نشان داده که چنین اقدامی می‌تواند خسارات سنگینی به اقتصاد، آموزش، ارتباطات و زندگی روزمره مردم وارد کند.

پیامدهای قطع اینترنت برای کسب‌وکارها و مردم

قطع یا محدودیت اینترنت، پیامدهای فاجعه‌باری برای کسب‌وکارهای آنلاین دارد. فروشگاه‌های اینترنتی، استارت‌آپ‌ها، فریلنسرها و شرکت‌های دانش‌بنیان که به اینترنت وابسته هستند، در این شرایط فلج می‌شوند. برای مردم عادی نیز، قطع اینترنت به معنای ناتوانی در انجام کارهای روزمره مانند پرداخت قبض، خرید آنلاین، ارتباط با دوستان و خانواده، دسترسی به اطلاعات و استفاده از شبکه‌های اجتماعی است. آموزش آنلاین که در سال‌های اخیر گسترش یافته، نیز به شدت تحت تأثیر قرار می‌گیرد. دانش‌آموزان و دانشجویان از دسترسی به محتوای آموزشی محروم می‌شوند.

راهکارهای پیشنهادی برای کاربران و کسب‌وکارها

در این شرایط، کاربران و کسب‌وکارها باید برای هر احتمالی آماده باشند. برخی از راهکارهای پیشنهادی عبارتند از:

• استفاده از اینترنت پشتیبان

  کسب‌وکارها می‌توانند از چندین اینترنت پشتیبان (مانند اینترنت ثابت و همراه) استفاده کنند تا در صورت قطع یکی، دیگری در دسترس باشد.

• استفاده از VPN و پروکسی

  اگرچه این ابزارها با محدودیت‌هایی مواجه هستند، اما در شرایط اختلال، می‌توانند به دسترسی به برخی سایت‌ها کمک کنند.

• ذخیره اطلاعات مهم

  کاربران باید اطلاعات مهم خود را به صورت آفلاین ذخیره کنند تا در صورت قطع اینترنت، به آن دسترسی داشته باشند.

• پیگیری اخبار از منابع معتبر

  کاربران باید اخبار مربوط به قطعی اینترنت را از منابع معتبر و رسمی پیگیری کنند و از شایعات دوری کنند.