آسیانیوز ایران؛ سرویس فرهنگی هنری:
ماه رمضان در کشورهای عربی به عرصه رقابت رسانهای تبدیل شده است، اما گاهی این رقابت از مرز سرگرمی فراتر رفته و به مناقشات هویتی و مذهبی بدل میشود. سریال «حمدیه» که از شبکه MBC عراق پخش میشود، نمونهای جدید از این دست تولیدات است که با واکنشهای تند و انتقادات گستردهای در عراق و ایران مواجه شده است. داستان سریال درباره دختری یتیم و سنیمذهب از جنوب عراق است که به منطقه کاظمین بغداد (با اکثریت شیعه) آواره میشود. او در آنجا با شخصیتی به نام «جوان ایرانی» آشنا شده و وارد رابطهای نامشروع میگردد که حاصل آن تولد فرزندی به نام «مهدی» است. نکته بسیار تأملبرانگیز آنکه این فرزند در ادامه داستان به گروه تروریستی داعش میپیوندد. این پیوند روایی، آشکارا به دنبال القای سهگانه «تشیع - ایرانیگری - داعش» به مثابه یک زنجیره دروغین علّی و معلولی است.
فیلمنامه با استفاده از کلیشههای تفرقهافکن، نه تنها دوگانههای سنی-شیعه و عرب-عجم را تقویت میکند، بلکه با پیوند زدن ایرانیان به فساد اخلاقی و سپس افراطگرایی، تلاشی هدفمند برای بازنویسی روایتهای اجتماعی رایج در منطقه انجام میدهد. واکنشها به این سریال سریع و قاطع بود. پارلمان عراق از کمیسیون ارتباطات و رسانه خواسته است مسئولان شبکه MBC عراق را برای ارائه توضیحات رسمی احضار کنند. بسیاری از فعالان رسانهای و سیاسی در عراق این سریال را مصداق بارز تفرقهافکنی و تحریک احساسات مذهبی خواندهاند. این ماجرا بار دیگر نشان میدهد که چگونه رسانهها میتوانند به ابزاری برای ایجاد شکاف و تفرقه در جوامع اسلامی تبدیل شوند. انتظار میرود که شبکه MBC عراق یا پخش سریال را متوقف کند یا توضیحات لازم را در این باره ارائه دهد.
پیامهای نهفته در فیلمنامه سریال
فیلمنامه سریال «حمدیه» با دقت و هدفمندی خاصی طراحی شده است تا چندین پیام تفرقهافکن را به طور همزمان منتقل کند. انتخاب یک شخصیت زن سنیمذهب از جنوب عراق که به منطقه شیعهنشین کاظمین آواره میشود، نخستین گام برای ایجاد دوگانه سنی-شیعه است. وارد شدن این زن در رابطه با یک «جوان ایرانی»، ابعاد قومی-ملیتی نیز به ماجرا میبخشد. نامگذاری فرزند حاصل از این رابطه با نام «مهدی» که برای شیعیان تقدس خاصی دارد، یک نشانهگذاری هدفمند است. نهایتاً، پیوستن این فرزند به داعش، حلقه نهایی زنجیره را کامل میکند. این روایت، ایرانیان را به فساد اخلاقی و سپس به افراطگرایی مرتبط میکند و سهگانه «تشیع - ایرانیگری - داعش» را شکل میدهد.
واکنش پارلمان عراق و نهادهای رسمی
واکنش سریع پارلمان عراق به این ماجرا، نشاندهنده حساسیت بالای این کشور نسبت به موضوعات تفرقهافکن است. عراق پس از سالها جنگ و ناامنی، به شدت نیازمند وحدت و انسجام داخلی است. درخواست احضار مسئولان شبکه MBC عراق برای توضیح، نشان میدهد که نهادهای رسمی عراق قصد دارند با چنین اقداماتی برخورد جدی کنند. انتظار میرود که کمیسیون ارتباطات و رسانه عراق نیز اقدامات نظارتی خود را تشدید کند. این واکنش، پیام روشنی به سایر رسانههاست که از تولید محتوای تفرقهافکن خودداری کنند.
نقش شبکه MBC و رسانههای منطقهای
شبکه MBC یکی از بزرگترین و تأثیرگذارترین شبکههای ماهوارهای در منطقه خاورمیانه است. پخش چنین سریالی از این شبکه، نشاندهنده وجود یک جریان فکری خاص در رسانههای منطقه است که به دنبال ایجاد شکاف میان مسلمانان منطقه است. این اقدام میتواند بخشی از یک پروژه بزرگتر برای تخریب وجهه تشیع و ایجاد اختلاف بین تسنن و تشیع در منطقه باشد.
تأثیر این سریال بر روابط ایران و عراق
ایران و عراق به عنوان دو کشور همسایه با اشتراکات عمیق فرهنگی و مذهبی، روابط نزدیکی دارند. تولید چنین سریالی میتواند به این روابط آسیب بزند و سوءتفاهمهایی ایجاد کند. با این حال، واکنش پارلمان عراق نشان میدهد که مسئولان این کشور به دنبال حفظ این روابط هستند و اجازه نمیدهند برخی رسانهها با اقدامات خود، به این روابط خدشه وارد کنند.
راهکارهای مقابله با جریان تفرقهافکن رسانهای
برای مقابله با چنین اقدامات تفرقهافکنی، راهکارهای متعددی وجود دارد:
- نخست، تولید محتوای رسانهای قوی و جذاب از سوی ایران و کشورهای منطقه برای معرفی چهره واقعی ایران است.
- دوم، همکاریهای رسانهای میان ایران و عراق برای تولید برنامههای مشترک که به تقویت روابط کمک کند.
- سوم، رایزنیهای دیپلماتیک با کشورهای منطقه برای جلوگیری از پخش چنین محتوای تفرقه انگیزی و اعمال فشار بر شبکههای متخلف.
- چهارم، فعالسازی ظرفیتهای قانونی در سطح بینالمللی برای مقابله با محتوای تفرقهافکن.