آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ در امور مذاکرات با جمهوری اسلامی ایران، در مصاحبهای با شبکه فاکسنیوز از دیدار خود با رضا پهلوی به دستور مستقیم رئیسجمهور آمریکا خبر داد. این افشاگری در شرایطی صورت میگیرد که مذاکرات غیرمستقیم واشنگتن و تهران همچنان ادامه دارد. ویتکاف در این گفتوگو تصریح کرد: «به دستور مستقیم رئیسجمهور ترامپ با رضا پهلوی دیدار کردم. او فرد قدرتمندی است که به کشورش اهمیت میدهد.» با این حال، او تأکید کرد که موضوع ایران به سیاستهای ترامپ مربوط است و به رضا پهلوی ربطی ندارد، اما ترامپ نظر همه را میشنود.
فرستاده ویژه ترامپ در ادامه به ارزیابی سیاست فشار حداکثری پرداخت و گفت که رئیسجمهور آمریکا «کنجکاو» است بداند چرا با وجود انواع فشارها و حضور گسترده نظامی آمریکا در منطقه، تهران هنوز اعلام نکرده که از پیگیری سلاح هستهای صرفنظر میکند. ویتکاف تأکید کرد که نمیخواهد از لفظ ناامید استفاده کند، زیرا ترامپ گزینههای زیادی دارد، اما این سوال برایش مطرح است که چرا ایران خواستههای آمریکا را نپذیرفته است. این اظهارات نشان میدهد که کاخ سفید در حال ارزیابی نتایج فشارهای خود بر تهران است. او همچنین از انتقال نیروهای نظامی آمریکا به منطقه خبر داد و گفت ایالات متحده برای «کاری که آماده انجام آن است» در حال جابهجایی نیروهاست. این انتقال را «دشوار» توصیف کرد، اما جزئیاتی درباره ماهیت مأموریت ارائه نداد. دیدار ویتکاف با رضا پهلوی، که در تاریخ ۱۸ فوریه (۳۰ بهمن) در واشنگتن انجام شد، واکنشهای سیاسی مختلفی در پی داشته است. این دیدار در حالی صورت گرفته که مذاکرات هستهای میان ایران و آمریکا در جریان است!
تحلیل دیدار ویتکاف با رضا پهلوی و پیامدهای آن
دیدار یک مقام ارشد آمریکایی با یکی از چهرههای مخالف جمهوری اسلامی، آن هم در شرایط حساس مذاکرات هستهای، یک اقدام بیسابقه و پرپیام است. این دیدار را میتوان از چند منظر تحلیل کرد.
- نخست، این دیدار میتواند به عنوان یک اهرم فشار روانی علیه تهران تلقی شود. آمریکا با این کار، به ایران پیام میدهد که گزینههای دیگری نیز روی میز دارد.
- دوم، این دیدار میتواند برای مصرف داخلی آمریکا باشد. دولت ترامپ با نشان دادن اینکه با همه طرفها در ارتباط است، به دنبال نمایش یک دیپلماسی جامع و فراگیر است.
- سوم، این دیدار میتواند به معنای حمایت ضمنی آمریکا از رضا پهلوی و جریانهای مخالف ایران باشد. با این حال، ویتکاف تأکید کرده که این دیدار به معنای تغییر سیاست آمریکا نیست.
کنجکاوی ترامپ از عدم تسلیم جمهوری اسلامی
اظهارات ویتکاف درباره «کنجکاوی» ترامپ از عدم تسلیم جمهوری اسلامی، نشاندهنده یک واقعیت مهم است: سیاست فشار حداکثری به نتیجه مطلوب نرسیده است. حکومت ایران علیرغم تحریمها و تهدیدات، کوتاه نیامده و به مسیر خود ادامه داده است. این کنجکاوی میتواند به دو دلیل باشد.
- نخست، ارزیابی کارآمدی ابزارهای فشار. آمریکا میخواهد بداند که چرا این ابزارها جواب نداده است.
- دوم، یافتن راههای جدید برای اعمال فشار.
این اظهارات نشان میدهد که دولت ترامپ در حال بازنگری در سیاستهای خود است و ممکن است به دنبال راههای دیگری برای تعامل با ایران باشد.
انتقال نیروهای نظامی به منطقه
اعلام انتقال نیروهای نظامی آمریکا به منطقه، یک اقدام هماهنگ با فضای روانی و رسانهای فعلی است. این اقدام میتواند چند هدف را دنبال کند.
- نخست، بازدارندگی. آمریکا میخواهد به ایران نشان دهد که گزینه نظامی روی میز است و برای بدترین سناریو آماده میشود.
- دوم، تقویت متحدان منطقهای. با افزایش حضور نظامی، آمریکا به متحدان خود مانند اسرائیل و عربستان اطمینان میدهد که در کنار آنهاست.
- سوم، افزایش فشار روانی بر ایران. حضور بیشتر نیروهای نظامی، میتواند بر روحیه مردم و مسئولان تأثیر منفی بگذارد.
دوگانگی فشار و مذاکره در سیاست آمریکا
اظهارات ویتکاف، تصویری از یک سیاست دوگانه را ترسیم میکند. از یک سو، فشار حداکثری و تهدید نظامی، و از سوی دیگر، مذاکره و دیپلماسی. این دوگانگی، یک استراتژی کلاسیک در سیاست خارجی آمریکاست. آنها با این کار، ایران را در موقعیتی قرار میدهند که یا باید تسلیم شود یا با گزینه نظامی مواجه گردد. با این حال، این استراتژی تاکنون موفق نبوده است. ایران نه تسلیم شده و نه از مذاکره کنار کشیده است.
آینده مذاکرات و سناریوهای پیش رو
با توجه به اظهارات ویتکاف و تحولات اخیر، چند سناریو برای آینده قابل تصور است.
- سناریوی نخست، ادامه فشار و تشدید تحریمها. اگر ایران به خواستههای آمریکا تن ندهد، ممکن است شاهد تشدید تحریمها و افزایش فشارها باشیم.
- سناریوی دوم، توافق محدود. ممکن است دو طرف به یک توافق محدود و موقت دست یابند که شامل توقف بخشی از فعالیتهای هستهای در ازای رفع بخشی از تحریمها باشد.
- سناریوی سوم، رویارویی نظامی. اگر مذاکرات به شکست کامل منجر شود، احتمال رویارویی نظامی وجود دارد.
با توجه به پیچیدگی مسائل و منافع متضاد طرفین، پیشبینی دقیق آینده دشوار است.