آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
ژنو، روز پنجشنبه شاهد آغاز دور سوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا با حضور یک چهره ویژه است. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در این دور از مذاکرات حضور یافته تا بر روند فنی گفتوگوها نظارت داشته باشد. این حضور نشاندهنده اهمیت فنی موضوعات مطرحشده در این دور است. در همین حال، خبرگزاری رویترز از ارائه پیشنهادات جدید و مهم ایران خبر داده است. بر اساس این گزارش، ایران آمادگی خود را برای ارسال نیمی از اورانیوم غنیشدهترین خود به خارج از کشور، رقیقسازی بقیه و مشارکت در ایجاد کنسرسیوم غنیسازی منطقهای اعلام کرده است. این پیشنهادات در ازای به رسمیت شناختن حق ایران برای «غنیسازی هستهای به روشهای صلحآمیز» توسط آمریکا ارائه شده است. همچنین ایران خواستار رفع تحریمهای اقتصادی در چارچوب یک توافق جامع است.
رویترز همچنین ادعا کرده که ایران پیشنهادهایی برای مشارکت شرکتهای آمریکایی به عنوان پیمانکار در صنایع بزرگ نفت و گاز ایران ارائه کرده است. این پیشنهاد اگر عملی شود، میتواند تحولی بزرگ در روابط اقتصادی دو کشور ایجاد کند. در سوی دیگر، تنشهای نظامی نیز به اوج خود رسیده است. ناو هواپیمابر جرالد آر فورد به بندر حیفای اسرائیل رسید و بسیاری از کارشناسان این رویداد را آغازی بر جنگ میدانند. همزمان، نتانیاهو جلسهای فوری با فرمانده نیروی هوایی اسرائیل و رئیس موساد برگزار کرده است. نیویورکتایمز نیز در گزارشی فاش کرده که رهبر ایران تدابیر ویژهای برای جانشینی در صورت ترور اندیشیده است. بر اساس این گزارش، چهار لایه جانشینی برای مقامات ارشد سیاسی و فرماندهان عالی نظامی تعریف شده و علی لاریجانی به عنوان جانشین رهبری برای اداره کشور در صورت ترور انتخاب شده است. در این میان، عراقچی با لحنی قاطع و مطمئن میگوید: «اصلا از ورود نیروها و تجهیزات آمریکایی به منطقه ترسی نداریم چون به توافق نزدیکیم و پیشنویسش را هم نوشتیم.» او تأکید کرده که به هیچ وجه غنیسازی صفر را قبول نمیکنیم و فقط بر روی مسئله هستهای مذاکره میکنیم.
پیشنهادات جدید ایران و پیامدهای آن
پیشنهادات جدید ایران که رویترز از آن خبر داده، یک گام بزرگ به سوی مصالحه است. ارسال نیمی از اورانیوم غنیشدهترین به خارج و رقیقسازی بقیه، میتواند نگرانیهای آمریکا و آژانس را درباره فعالیتهای هستهای ایران کاهش دهد. مشارکت در کنسرسیوم غنیسازی منطقهای نیز یک ایده نوآورانه است که میتواند به یک راهحل دائمی و مورد قبول همه طرفها تبدیل شود. این کنسرسیوم میتواند تحت نظارت آژانس فعالیت کند و به همه کشورهای منطقه خدمات ارائه دهد. در مقابل، ایران خواستار به رسمیت شناختن حق غنیسازی و رفع تحریمهاست. این یک معامله برد-برد است اگر آمریکا آن را بپذیرد.
حضور گروسی در مذاکرات و اهمیت آن
حضور رافائل گروسی در دور سوم مذاکرات، یک تحول مهم است. آژانس بینالمللی انرژی اتمی به عنوان ناظر فنی و بیطرف، میتواند به اعتمادسازی بین دو طرف کمک کند. گروسی میتواند با ارائه ارزیابیهای فنی دقیق، به طرفین کمک کند تا بر سر جزئیات توافق به تفاهم برسند. حضور او همچنین میتواند تضمین کند که هر توافقی از نظر فنی قابل اجرا و راستیآزمایی است. این حضور، نشاندهنده جدیت طرفین برای رسیدن به یک تواق فنی و قابل اجراست.
تنشهای نظامی و همزمانی با مذاکرات
رسیدن ناو هواپیمابر جرالد آر فورد به بندر حیفا و برگزاری جلسه فوری نتانیاهو با فرماندهان نظامی، همزمان با دور سوم مذاکرات، تصویری از یک بازی دوگانه را ترسیم میکند. از یک سو، دیپلماسی در جریان است و از سوی دیگر، گزینه نظامی به شدت روی میز قرار دارد. این همزمانی میتواند یک تاکتیک فشار از سوی آمریکا و اسرائیل باشد تا ایران را به پذیرش سریعتر خواستهها وادار کنند. اما میتواند نتیجه عکس نیز داشته باشد و ایران را به موضعگیری سختتر وادارد. کارشناسان معتقدند رسیدن ناو فورد به اسرائیل میتواند آغازگر جنگ باشد، اما با توجه به پیشرفت مذاکرات، احتمالاً این یک نمایش قدرت برای افزایش فشار است.
تحلیل تدابیر جانشینی رهبری جمهوری اسلامی
گزارش نیویورکتایمز درباره تدابیر ویژه رهبر ایران برای جانشینی در صورت ترور، نشاندهنده آمادگی کامل ایران برای بدترین سناریوهاست. تعیین چهار لایه جانشینی برای مقامات ارشد سیاسی و نظامی، تضمین میکند که حتی در صورت حذف فیزیکی برخی از آنها، خلأ قدرت ایجاد نشود. انتخاب علی لاریجانی به عنوان جانشین رهبری برای اداره کشور در صورت ترور، یک انتخاب هوشمندانه است. لاریجانی از تجربه سیاسی بالا و شناخت کافی از مسائل داخلی و بینالمللی برخوردار است. این تدابیر، پیامی قدرتمند به دشمنان است: حتی اگر شما برخی از ما را بکشید، نظام همچنان به کار خود ادامه خواهد داد.
چشمانداز مذاکرات و سناریوهای پیش رو
با توجه به پیشنهادات جدید ایران و حضور گروسی، به نظر میرسد که مذاکرات در مسیر مثبتی قرار گرفته است. اگر آمریکا نیز انعطاف لازم را نشان دهد و به رسمیت شناختن حق غنیسازی ایران را بپذیرد، میتوان به یک توافق جامع امیدوار بود. با این حال، تنشهای نظامی و فشارهای اسرائیل، سایه سنگینی بر مذاکرات انداخته است. نتانیاهو به خوبی میداند که هر توافقی با ایران، قدرت بازدارندگی اسرائیل را کاهش میدهد و به همین دلیل، تمام تلاش خود را برای به شکست کشاندن مذاکرات به کار خواهد بست. در نهایت، سرنوشت مذاکرات به اراده سیاسی دو طرف و توانایی آنها در مقاومت در برابر فشارهای داخلی و خارجی بستگی دارد.