آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
ساعاتی پیش، یک برنامه زنده تلویزیونی از شبکههای صداوسیما با اظهارنظری عجیب و جنجالبرانگیز از سوی یکی از کارشناسان خودرو، به سوژه داغ شبکههای اجتماعی تبدیل شد. این کارشناس که برای تحلیل وضعیت بازار خودرو به برنامه دعوت شده بود، ناگهان با ادعایی بزرگ، همه را شوکه کرد: "خودروهای وارداتی کنترل کیفیت ندارند!" او بدون ارائه هیچ سند یا مدرکی، این جمله را چندین بار تکرار کرد و مدعی شد که خودروهای خارجی بدون گذراندن تستهای استاندارد وارد کشور میشوند. این اظهارات چنان غیرمنتظره و عجیب بود که مجری برنامه نیز ظاهراً نتوانست واکنش مناسبی نشان دهد و به سرعت به موضوع دیگری پرداخت. اما در فضای مجازی، ماجرا تازه شروع شده بود. کاربران توییتر (ایکس)، اینستاگرام و تلگرام با سرعت این جمله را منتشر کردند و با هشتگهایی مانند #خودروهای_وارداتی و #کنترل_کیفیت، به بحث و تبادل نظر پرداختند. بسیاری از کاربران این ادعا را "مسخره" و "غیرعلمی" خواندند و به قوانین موجود برای واردات خودرو اشاره کردند. بر اساس قوانین جمهوری اسلامی ایران، هر خودروی وارداتی موظف است پیش از ترخیص از گمرک، تأییدیههای لازم را از سازمان ملی استاندارد دریافت کند. این تأییدیهها شامل تستهای فنی متعدد، بررسی آلایندگی، ایمنی و تطابق با استانداردهای مصوب کشور است.
علاوه بر این، پلیس راهور نیز خودروها را از نظر تطابق با مقررات راهنمایی و رانندگی بررسی میکند. همچنین نمایندگیهای مجاز خودروسازان خارجی در ایران موظف به ارائه خدمات پس از فروش و تأمین قطعات هستند که خود نشاندهنده وجود یک سیستم نظارتی نسبتاً دقیق بر خودروهای وارداتی است. برخی کاربران نیز با کنایه به این کارشناس نوشتند: "شما لطفاً اول بروید تحقیق کنید که سازمان ملی استاندارد چه فرآیندی برای واردات خودرو دارد، بعد بیایید تلویزیون حرف بزنید!" و برخی دیگر پرسیدند: "اگر کنترل کیفیت نیست، پس اینهمه خودروی چینی و ژاپنی و کرهای که توی خیابانها میبینیم چطور تأییدیه گرفتهاند؟" در میان کاربران، برخی نیز این اظهارات را به حساب "بیتوجهی صداوسیما به انتخاب کارشناسان" گذاشتند. آنها معتقدند که صداوسیما باید در دعوت از کارشناسان دقت بیشتری کند و اجازه ندهد افراد بدون دانش کافی درباره موضوعات تخصصی اظهارنظر کنند. این انتقاد به ویژه پس از موارد متعدد حضور کارشناسان غیرمتخصص در برنامههای مختلف تلویزیون، شدت گرفته است.
فعالان صنعت خودرو نیز به این ادعا واکنش نشان دادند. یکی از فعالان حوزه واردات خودرو در گفتوگو با یک خبرگزاری (که خواست نامش فاش نشود) گفت: "این ادعا کاملاً بیاساس است. هر خودرویی که وارد کشور میشود، حداقل ۲۰ تا ۳۰ تست فنی و استاندارد را پشت سر میگذارد. حتی خودروهای داخلی هم گاه از این تستها عبور نمیکنند، چه برسد به وارداتی!" او تأکید کرد که اظهارات این کارشناس "بیسوادی محض" است و به صنعت خودرو آسیب میزند. با گذشت چند ساعت از این ماجرا، هنوز هیچیک از نهادهای مسئول واکنش رسمی نشان ندادهاند. اما به نظر میرسد که این ادعای عجیب، بیپاسخ نخواهد ماند. احتمال دارد سازمان ملی استاندارد یا وزارت صنعت با صدور اطلاعیهای، به این اظهارات واکنش نشان دهند و فرآیندهای کنترل کیفیت خودروهای وارداتی را برای افکار عمومی شفافسازی کنند. تا آن زمان، این ماجرا همچنان سوژه داغ شبکههای اجتماعی باقی خواهد ماند.
استانداردهای اجباری خودروهای وارداتی
بر اساس قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران، تمامی خودروهای وارداتی موظف به رعایت استانداردهای اجباری مصوب سازمان ملی استاندارد هستند. این استانداردها شامل ۵۱ بند مختلف در حوزههای ایمنی فعال و غیرفعال، آلایندگی، مصرف سوخت، و تجهیزات است. خودروهای وارداتی باید پیش از ترخیص از گمرک، گواهی تطابق با این استانداردها را از آزمایشگاههای مورد تأیید سازمان ملی استاندارد دریافت کنند. فرآیند تأیید استاندارد خودروهای وارداتی چند مرحلهای است. ابتدا خودرو در مبدأ (کشور سازنده) توسط شرکت بازرسی مورد تأیید سازمان ملی استاندارد ایران بررسی میشود. سپس پس از ورود به کشور، نمونهبرداری تصادفی از خودروها انجام و در آزمایشگاههای داخلی تست میشود. در صورت تأیید، مجوز ترخیص صادر میشود. این فرآیند توسط ناظران گمرک و سازمان استاندارد کنترل میشود. نکته مهم دیگر، مسئولیت حقوقی واردکنندگان در قبال کیفیت خودروهای وارداتی است. بر اساس قانون، واردکنندگان موظف به ارائه خدمات پس از فروش و تأمین قطعات یدکی برای حداقل ۱۰ سال هستند. این تعهدات در قراردادهای نمایندگی با خودروسازان خارجی لحاظ میشود و تخلف از آن میتواند به لغو مجوز واردات و پیگرد قانونی منجر شود. بنابراین، ادعای "عدم کنترل کیفیت" نه تنها با قوانین موجود در تضاد است، بلکه واقعیتهای اجرایی را نیز نادیده میگیرد.
مراحل کنترل کیفیت خودروهای وارداتی
فرآیند کنترل کیفیت خودروهای وارداتی بسیار پیچیده و تخصصی است.
- نخستین مرحله، "تأیید نوع" یا Type Approval است که پیش از ورود هر مدل خودرو به کشور انجام میشود. در این مرحله، مدارک فنی خودرو، نتایج تستهای بینالمللی (مانند یورو انسیایپی) و گواهیهای استاندارد کشور سازنده بررسی میشود. این مرحله ممکن است ماهها طول بکشد.
- مرحله دوم، "بازرسی محموله" است. هر محموله وارداتی توسط شرکتهای بازرسی مستقل مورد بررسی قرار میگیرد. این بازرسیها شامل بررسی ظاهری، تطابق با مدارک، و تستهای تصادفی است. در صورت مشاهده هرگونه مغایرت، کل محموله متوقف و مراحل بعدی متوقف میشود. شرکتهای بازرسی موظف به گزارش دقیق به سازمان ملی استاندارد هستند.
- مرحله سوم، "تستهای آزمایشگاهی" است. نمونههای تصادفی از خودروها به آزمایشگاههای همکار سازمان ملی استاندارد ارسال میشود. این آزمایشگاهها تستهای مختلفی از جمله تست آلایندگی، مصرف سوخت، تست ترمز، تست ایمنی در برابر تصادف و تستهای الکترونیکی را انجام میدهند. نتایج این تستها باید با استانداردهای مصوب تطابق کامل داشته باشد.
- مرحله نهایی، "صدور گواهی استاندارد" است. پس از تأیید تمامی مراحل، گواهی استاندارد برای خودروها صادر میشود و گمرک مجاز به ترخیص آنها خواهد بود. این گواهی شامل تمام مشخصات خودرو و نتایج تستهاست و در سامانههای الکترونیکی قابل پیگیری است. بنابراین، ادعای "نبود کنترل کیفیت" کاملاً بیاساس و نادرست است.
نقش صداوسیما در انتشار اطلاعات نادرست
صداوسیما به عنوان مهمترین رسانه ملی، مسئولیت خطیری در قبال انتشار اطلاعات صحیح و مستند دارد. اظهارات کارشناسی که بدون پشتوانه علمی و مستندات قانونی در یک برنامه زنده مطرح میشود، میتواند افکار عمومی را به اشتباه بیندازد و به اعتماد عمومی آسیب بزند. در این مورد خاص، ادعای "نبود کنترل کیفیت خودروهای وارداتی" میتواند پیامدهای اقتصادی و اجتماعی جدی داشته باشد. این پیامدها شامل کاهش اعتماد مردم به خودروهای وارداتی، آسیب به کسبوکار نمایندگیهای مجاز و واردکنندگان قانونی، و ایجاد نگرانی برای دارندگان فعلی این خودروهاست. همچنین این ادعا میتواند به کاهش رقابت در بازار خودرو و تضعیف صنعت داخلی منجر شود، زیرا خودروهای داخلی برای بهبود کیفیت نیازمند رقابت با رقبای خارجی هستند. صداوسیما باید در دعوت از کارشناسان و طرح موضوعات تخصصی، دقت بیشتری به خرج دهد. بهتر است پیش از پخش برنامههای زنده با موضوعات حساس، اطلاعات اولیه درباره مهمانان و سوابق آنها بررسی شود. همچنین در صورت طرح ادعاهای بدون سند، مجری یا کارشناس دیگر برنامه باید بلافاصله واکنش نشان دهد و از تعمیم اطلاعات نادرست جلوگیری کند.
تأثیر این ادعا بر بازار خودرو
بازار خودروی ایران یکی از حساسترین و پرنوسانترین بازارهای کشور است. هرگونه خبر یا ادعا، حتی اگر بیاساس باشد، میتواند تأثیر قابل توجهی بر قیمتها و رفتار خریداران داشته باشد. ادعای "نبود کنترل کیفیت خودروهای وارداتی" در شرایطی مطرح میشود که واردات خودرو پس از سالها ممنوعیت، تازه از سر گرفته شده و بازار در حال تنظیم خود با این شرایط جدید است. واردات خودرو به دلایل متعددی برای اقتصاد ایران اهمیت دارد: افزایش رقابت در بازار خودرو، بهبود کیفیت خودروهای داخلی، کاهش قیمتها، ایجاد اشتغال در بخش خدمات پس از فروش، و تأمین نیاز اقشار مختلف جامعه. ادعاهای بیاساس میتواند این فرآیند مثبت را با چالش مواجه کرده و اعتماد عمومی به خودروهای وارداتی را کاهش دهد. واردکنندگان و نمایندگیهای مجاز خودروهای خارجی نیز از این ادعا متضرر خواهند شد. آنها سرمایهگذاری هنگفتی برای اخذ مجوز، ایجاد نمایندگی، تأمین قطعات و ارائه خدمات انجام دادهاند. ادعای "نبود کنترل کیفیت" عملاً این سرمایهگذاریها را زیر سوال میبرد و میتواند به کاهش فروش و زیان اقتصادی آنها منجر شود.
ضرورت شفافسازی و پاسخگویی نهادهای مسئول
با توجه به جنجال ایجاد شده، ضروری است که نهادهای مسئول از جمله سازمان ملی استاندارد، وزارت صنعت، معدن و تجارت و گمرک جمهوری اسلامی ایران به این ادعا واکنش نشان دهند. این واکنش باید شامل شفافسازی درباره فرآیندهای کنترل کیفیت خودروهای وارداتی، ارائه آمار و ارقام مربوط به بازرسیها، و در صورت لزوم، پاسخگویی به اتهامات مطرحشده باشد. سازمان ملی استاندارد میتواند با انتشار گزارشی مفصل، تمام مراحل کنترل کیفیت خودروهای وارداتی را تشریح کند. این گزارش میتواند شامل آمار خودروهای مردودی در تستهای استاندارد، نمونههایی از موارد تخلف و برخورد با متخلفان، و معرفی آزمایشگاههای همکار باشد. چنین شفافسازی میتواند اعتماد عمومی را بازگرداند. همچنین، بهتر است صداوسیما نیز با دعوت مجدد از کارشناسان متخصص و مسئولان مربوطه، برنامهای برای پاسخگویی به این ادعا و شفافسازی موضوع ترتیب دهد. این برنامه میتواند فرصتی برای آموزش عمومی درباره فرآیندهای کنترل کیفیت و استاندارد خودروها باشد. پرهیز از برخوردهای احساسی و تمرکز بر اطلاعات مستند و علمی، بهترین راه برای خروج از این ماجراست.