آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
ژنو، پایتخت دیپلماسی جهان، امروز شاهد یکی از حساسترین و تعیینکنندهترین مذاکرات سالهای اخیر بود. سومین دور مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا از صبح امروز در یکی از هتلهای این شهر آغاز شد و تا پاسی از شب ادامه یافت. ساعتی پیش، در حالی که عقربههای ساعت ۱۰:۴۵ شب را نشان میداد، مذاکرات به پایان رسید و هیاتها هتل محل برگزاری را ترک کردند. این دور از مذاکرات با تفاوتهای قابل توجهی نسبت به دورههای قبلی همراه بود. برای نخستین بار، گفتوگوها دو مرحلهای شد و به شب کشیده شد. حضور رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در محل مذاکرات، اهمیت فنی این گفتوگوها را دوچندان کرد. در ساعات پایانی نیز کیریل دمیتریف، فرستاده ویژه پوتین، وارد هتل محل برگزاری شد تا با هیات آمریکایی دیدار کند. در طول روز، اخبار متناقضی از جزئیات مذاکرات منتشر شد. والاستریت ژورنال با انتشار گزارشی مدعی شد که آمریکا از ایران خواسته است هر سه سایت هستهای خود را تخریب کند و اورانیوم غنیشده خود را به آمریکا تحویل دهد. این خبر بلافاصله با واکنش منابع ایرانی مواجه شد. یک مقام ارشد ایرانی به الجزیره گفت: «اصل توقف دائمی غنیسازی، برچیدن تأسیسات هستهای و انتقال ذخایر اورانیوم از سوی ایران رد شده است.»
اما شاید مهمترین تحول، انتشار بیانیه وزیر خارجه عمان بود. بدرالبوسعیدی لحظاتی پیش اعلام کرد: «ما یک روز پس از پیشرفت قابل توجه در مذاکرات بین ایالات متحده و ایران، مذاکرات را به پایان رساندیم. به زودی پس از مشورت در پایتختهای مربوطه، مذاکرات را از سر خواهیم گرفت. مذاکرات در سطح فنی هفته آینده در وین برگزار خواهد شد.» این بیانیه نشان میدهد که حداقل ساختار مذاکرات برای ادامه مسیر حفظ شده است. با این حال، منابع خبری از ناامیدی هیات آمریکایی خبر دادند. اکسیوس به نقل از منابع خود مدعی شد که استیو ویتکاف و جارد کوشنر پس از جلسه مذاکره صبح، پیشنهاد ایران را «ناکافی» دانسته و «ناامید» شدهاند. همزمان، المیادین گزارش داد که طرف آمریکایی تا این لحظه با لغو کامل تحریمهای اعمال شده علیه ایران موافقت نکرده است، در حالی که ایران در موضوع غنیسازی انعطاف زیادی از خود نشان میدهد.
نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین از ۲ تا ۴ مارس، و سفر مارکو روبیو به اسرائیل در اوایل هفته آینده، از جمله تحولاتی است که میتواند بر روند مذاکرات تأثیر بگذارد. همچنین قرار است مجلس نمایندگان آمریکا روز چهارشنبه درباره قطعنامه اختیارات جنگ علیه ایران رأیگیری کند. این نشان میدهد که فشارهای داخلی در آمریکا برای اتخاذ موضعی سختگیرانه در قبال ایران ادامه دارد. همزمان با این تحولات، دونالد ترامپ نشست محرمانهای با دستگاههای اطلاعاتی درباره ایران برگزار کرد. منابع خبری میگویند ترامپ فردا تصمیم میگیرد که مذاکرات با ایران ادامه یابد یا نه. این تصمیم میتواند سرنوشت مذاکرات را برای همیشه تغییر دهد. بلومبرگ نیز از آمادهباش واحد پهپادهای انتحاری آمریکا خبر داده است، در صورتی که تصمیم به حمله به ایران گرفته شود. در این میان، یدیعوت آحارونوت به نقل از یک منبع اسرائیلی از نگرانی این رژیم از احتمال ورود حزبالله به جنگ علیه اسرائیل در صورت حمله به ایران خبر داد. این نشان میدهد که ابعاد منطقهای این مذاکرات فراتر از یک توافق دوجانبه است و میتواند کل خاورمیانه را تحت تأثیر قرار دهد. همه نگاهها به هفته آینده و مذاکرات فنی وین دوخته شده است.
تقابل خواستههای آمریکا و خط قرمزهای ایران
بر اساس گزارشهای منتشرشده از منابع مختلف، خواستههای کلیدی آمریکا در این دور از مذاکرات شامل موارد زیر بوده است: توافق دائمی و نامحدود (بدون بند غروب)، توقف کامل غنیسازی، تخریب سه سایت هستهای ایران، انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده به خارج (حدود ۱۰ هزار کیلوگرم)، و لغو تدریجی و محدود تحریمها. این خواستهها با خط قرمزهای ایران در تضاد کامل است. یک مقام ارشد ایرانی در گفتوگو با الجزیره تأکید کرده است: «اصل توقف دائمی غنیسازی، برچیدن تأسیسات هستهای و انتقال ذخایر اورانیوم از سوی ایران رد شده است.» ایران پیشنهاد داده که کاهش سطح ذخایر اورانیوم به درجات پایینتر غنیسازی را تحت نظارت آژانس بپذیرد و شفافیت کامل در برنامه هستهای خود ایجاد کند. اما حفظ حق غنیسازی و تأسیسات هستهای برای تهران خط قرمز است. اختلاف اصلی بر سر ماهیت توافق است. آمریکا به دنبال توافقی دائمی و نامحدود است، در حالی که ایران تعلیق موقت غنیسازی برای دورهای محدود را مطرح کرده است. همچنین آمریکا خواهان تخریب تأسیسات هستهای ایران است، اما تهران تنها کاهش سطح ذخایر را میپذیرد. این شکاف عمیق، رسیدن به توافق را دشوار کرده است.
تحلیل فرآیندی؛ نقش عمان و آژانس در مذاکرات
نقش عمان به عنوان میانجی در این مذاکرات بسیار حیاتی و تعیینکننده بوده است. وزیر خارجه عمان با انتشار بیانیهای رسمی از پیشرفت قابل توجه خبر داد و اعلام کرد مذاکرات فنی هفته آینده در وین ادامه خواهد یافت. این بیانیه نشان میدهد که عمان موفق شده است ساختار مذاکرات را حفظ کند و دو طرف را به ادامه مسیر ترغیب نماید. حضور رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در محل مذاکرات نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است. گروسی به عنوان ناظر فنی میتواند تضمینهای لازم درباره پایبندی ایران به تعهداتش را ارائه دهد. یک مقام ایرانی به الجزیره گفته است که «تمرکز اصلی پیشنهاد بر شفافیت کامل تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار دارد». نکته جالب توجه، حضور کیریل دمیتریف، فرستاده ویژه پوتین، در محل مذاکرات بود. روسیه به عنوان یکی از اعضای ۱+۵ و کشوری که روابط نزدیکی با ایران دارد، میتواند نقش مهمی در پیشبرد مذاکرات ایفا کند. این حضور نشان میدهد که مسکو تحولات ژنو را از نزدیک رصد میکند.
پیامدهای منطقهای مذاکرات
مذاکرات ژنو فراتر از روابط دوجانبه ایران و آمریکا، پیامدهای منطقهای گستردهای دارد. یدیعوت آحارونوت به نقل از یک منبع اسرائیلی از نگرانی این رژیم از احتمال ورود حزبالله به جنگ علیه اسرائیل در صورت حمله به ایران خبر داد. این نشان میدهد که تنشهای منطقهای به شدت به نتیجه مذاکرات وابسته است. کشورهای عربی منطقه نیز با نگرانی تحولات ژنو را دنبال میکنند. برخی از این کشورها که روابط نزدیکی با آمریکا دارند، خواستار توافقی هستند که ثبات منطقه را تضمین کند، در حالی که برخی دیگر از نفوذ فزاینده ایران در منطقه نگران هستند. واکنش بازار نفت به اخبار مذاکرات نیز نشاندهنده اهمیت اقتصادی این موضوع است. در این میان، اسرائیل به شدت با هرگونه توافقی که به ایران اجازه حفظ توانمندی هستهای بدهد، مخالف است. این رژیم در هفتههای اخیر تهدیدهای مکرری علیه ایران مطرح کرده است. سفر قریبالوقوع مارکو روبیو به اسرائیل میتواند در هماهنگی مواضع دو طرف مؤثر باشد.
واکنش بازارها به تحولات ژنو
بازارهای جهانی به تحولات مذاکرات ژنو واکنش سریعی نشان دادند. رویترز گزارش داد که قیمت نفت برنت و نفت خام آمریکا پس از اظهار نظر وزیر امور خارجه عمان مبنی بر پیشرفت در مذاکرات آمریکا-ایران کاهش یافت. این کاهش قیمت نشاندهنده امیدواری بازار به کاهش تنشها و افزایش عرضه نفت ایران است. در صورت دستیابی به توافق و لغو تدریجی تحریمها، ایران میتواند صادرات نفت خود را افزایش داده و به بازارهای جهانی بازگردد. این موضوع میتواند به کاهش قیمت نفت و ثبات بیشتر بازار کمک کند. با این حال، عدم قطعیت در مورد نتیجه مذاکرات، نوساناتی را در بازار ایجاد کرده است. بازارهای مالی ایران نیز به شدت تحت تأثیر تحولات مذاکرات هستند. هرگونه پیشرفت در مذاکرات میتواند به کاهش نرخ ارز و ثبات اقتصادی کمک کند، در حالی که شکست مذاکرات میتواند به افزایش نرخ ارز و تشدید فشارهای اقتصادی منجر شود.
سناریوهای پیش رو
با پایان یافتن سومین دور مذاکرات و اعلام ادامه مذاکرات فنی در وین، چند سناریو برای آینده قابل تصور است.
- سناریوی نخست، ادامه مذاکرات و دستیابی به یک توافق موقت است. در این سناریو، دو طرف ممکن است بر سر یک توافق موقت (مثلاً ۳ تا ۵ ساله) به توافق برسند که بر اساس آن ایران سطح غنیسازی را کاهش میدهد و در ازای آن بخشی از تحریمها لغو میشود.
- سناریوی دوم، شکست مذاکرات و بازگشت به وضعیت تنش است. اگر ترامپ پس از مشورت با پایتختها تصمیم به توقف مذاکرات بگیرد، ممکن است شاهد تشدید تنشها و حتی رویارویی نظامی باشیم. آمادهباش واحد پهپادهای انتحاری آمریکا و رأیگیری درباره قطعنامه اختیارات جنگ در مجلس نمایندگان، نشانههایی از این سناریو است.
- سناریوی سوم، تمدید مذاکرات بدون نتیجه قطعی است. با توجه به پیچیدگی مسائل و اختلافات عمیق، ممکن است مذاکرات به دورههای بعدی موکول شود و تنشها در سطح فعلی باقی بماند. نشست شورای حکام آژانس در وین و سفر روبیو به اسرائیل، میتواند بر روند آینده تأثیر بگذارد.