آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
بر اساس پیشنویسهای مطرحشده، ایران غنیسازی اورانیوم را به مدت ۷ سال تعلیق خواهد کرد، در حالی که واشنگتن به دنبال تعهدی دهساله است. اختلاف عمده دیگر مربوط به ذخایر چند صد کیلوگرمی اورانیوم غنیشده است؛ تهران از انتقال این مواد به خارج از کشور خودداری میکند و تنها با رقیقسازی آن موافق است. گاردین نیز از قول مقامات ایرانی نوشته که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، غنیسازی زیر ۵ درصد را پذیرفته اما هیچ اشارهای به لغو تحریمها نکرده است. همزمان با این تحولات، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در اظهاراتی مدعی شد که ایران حاضر به مذاکره بر سر موشکهای بالستیک نیست و این مشکل بزرگی است. وی همچنین گفت ایران برای داشتن انرژی هستهای نیازی به غنیسازی ندارد و میتواند مانند سایر کشورها سوخت را وارد کند. در سوی دیگر، سیانان از نگرانی ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، نسبت به پیامدهای حمله نظامی به ایران خبر داد. ساعت ۱۹:۳۰ امشب، ترامپ پس از بریفینگ امنیتی، تصمیم نهایی خود را اعلام خواهد کرد. ژنو این روزها مرکز ثقل دیپلماسی جهانی شده است. در یکی از ساختمانهای متعلق به سفارت عمان، مذاکرهکنندگان ایرانی و آمریکایی پشت درهای بسته به دنبال یافتن راهی برای خروج از بنبست هستهای هستند. ساعتی پیش، خبرگزاری دولت ایران اعلام کرد که مذاکرات هستهای ایران و ایالات متحده ساعت ۱۰ صبح به وقت محلی آغاز شده است. این سومین دور از مذاکرات غیرمستقیم است که با میانجیگری عمان انجام میشود. اما آنچه این دور از مذاکرات را از دورههای قبلی متمایز میکند، انتشار خبری درباره پیشنهاد مشخص ایران است. کان نیوز به نقل از یک دیپلمات عرب که با بندهای کلیدی یکی از پیشنویسهای پیشنهاد ایران آشناست، گزارش داد که تهران آمادگی دارد سطح غنیسازی اورانیوم خود را از ۶۰ درصد به حدود ۳.۶ درصد کاهش دهد. این دقیقاً همان سطحی است که در توافق هستهای سال ۲۰۱۵ (برجام) مورد توافق قرار گرفته بود.
نیویورک تایمز نیز با انتشار گزارشی، جزئیات بیشتری از این پیشنهاد را فاش کرد. بر اساس این گزارش، ایران پیشنهاد تعلیق فعالیتهای هستهای و غنیسازی اورانیوم را به مدت ۳ تا ۵ سال ارائه خواهد داد. پس از آن، ایران به یک کنسرسیوم هستهای منطقهای خواهد پیوست. در عین حال، تهران سطح غنیسازی ۱.۵ درصدی را برای تحقیقات پزشکی حفظ خواهد کرد. این پیشنهاد از طریق بدرالبوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، به طرف آمریکایی منتقل شده است. با این حال، اختلافات همچنان پابرجاست. بر اساس پیشنویسهای مطرحشده، ایران غنیسازی اورانیوم را به مدت ۷ سال تعلیق خواهد کرد، در حالی که واشنگتن به دنبال تعهدی دهساله است. اختلاف عمده دیگر مربوط به ذخایر چند صد کیلوگرمی اورانیوم غنیشده است. تهران از انتقال این مواد به خارج از کشور خودداری میکند و تنها با رقیقسازی آن موافق است. در همین حال، گاردین به نقل از مقامات ایرانی نوشت که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، غنیسازی زیر ۵ درصد را پذیرفته است. این روزنامه انگلیسی تأکید کرد که ایرانیها معتقدند پذیرش غنیسازی اورانیوم در داخل کشور را از نماینده آمریکا گرفتهاند. اما نکته مهم این است که ویتکاف هیچ اشارهای به لغو تحریمها نکرده است.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در اظهاراتی تند مدعی شد که ایران حاضر به مذاکره بر سر موشکهای بالستیک نیست و این مشکل بزرگی است. وی گفت: "ایران شمار زیادی موشکهای بالستیک کوتاهبرد در اختیار دارد که ما را تهدید میکند. اگر واقعاً میخواهید یک برنامه هستهای صلحآمیز داشته باشید، میتوانید مانند بسیاری از کشورهای جهان عمل کنید." این اظهارات نشان میدهد که واشنگتن همچنان بر موضع سختگیرانه خود پافشاری میکند. در سوی دیگر میدان، سیانان از نگرانیهای جدی در پنتاگون خبر داد. بر اساس این گزارش، ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، در نشستهای متعدد نسبت به پیامدهای احتمالی یک عملیات نظامی گسترده علیه ایران ابراز نگرانی کرده است. وی تأکید داشته که ابعاد چنین حملهای بزرگ و پیچیده خواهد بود و احتمال تلفات نیروهای آمریکایی وجود دارد. ساعت ۱۹:۳۰ امشب، لحظه سرنوشتسازی خواهد بود. بنابر تقویم فعالیتهای روزانه ترامپ در کاخ سفید، وی ساعت ۱۱ صبح به وقت شرقی آمریکا (۱۹:۳۰ به وقت تهران) بریفینگ امنیتی خود را دریافت خواهد کرد. به ادعای برخی رسانهها، ترامپ پس از این بریفینگ که طی آن در جریان نتیجه مذاکرات با ایران نیز قرار خواهد گرفت، احتمالاً تصمیم نهایی خود را اتخاذ خواهد کرد. تمام جهان در انتظار این تصمیم است.
پیشنهاد ایران؛ بازگشت به برجام یا فراتر از آن؟
پیشنهاد ایران برای کاهش سطح غنیسازی از ۶۰ درصد به ۳.۶ درصد، یک گام اساسی به سمت بازگشت به تعهدات برجامی است. این سطح دقیقاً همان محدودیتی است که در توافق سال ۲۰۱۵ برای ایران تعیین شده بود. اما نکته مهم، پیشنهاد پیوستن به "کنسرسیوم هستهای منطقهای" پس از ۳ تا ۵ سال است که میتواند یک ابتکار جدید و فراتر از برجام تلقی شود. با این حال، اختلافات جدی باقی مانده است. ایران خواستار تعلیق ۷ ساله است، در حالی که آمریکا به دنبال تعهدی ۱۰ ساله میگردد. این تفاوت ۳ ساله میتواند محل چانهزنی سنگینی باشد. نکته مهمتر، سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده ایران است. تهران با انتقال مواد به خارج مخالف است و تنها رقیقسازی را میپذیرد. این موضع میتواند با خواست آمریکا برای خروج کامل این مواد از ایران در تضاد باشد. نگهداری سطحی از غنیسازی برای تحقیقات پزشکی (۱.۵ درصد) نیز یک خواست منطقی است که ایران در برجام نیز از آن برخوردار بود. این موضوع احتمالاً محل اختلاف جدی نخواهد بود، اما میتواند به عنوان اهرم فشار در مذاکرات استفاده شود.
موضع آمریکا؛ دوگانگی در میدان دیپلماسی
موضع آمریکا در این مذاکرات با دوگانگی قابل توجهی همراه است. از یک سو، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، ظاهراً غنیسازی زیر ۵ درصد را پذیرفته است. این میتواند نشانهای از انعطافپذیری باشد. از سوی دیگر، مارکو روبیو با لحنی تند از عدم تمایل ایران به مذاکره بر سر موشکهای بالستیک انتقاد میکند. اظهارات روبیو نشان میدهد که دولت ترامپ به دنبال گنجاندن مسائل موشکی و منطقهای در مذاکرات هستهای است. او با طرح این سوال که "چرا غنیسازی باید در تأسیسات عمیق زیرزمینی انجام شود؟" عملاً به دنبال ایجاد تردید درباره صلحآمیز بودن برنامه هستهای ایران است. این موضع میتواند مانعی جدی در مسیر توافق باشد. نکته دیگر، اصرار آمریکا بر انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده ایران به خارج است. این خواست که در برجام نیز وجود داشت، برای ایران حساسیتبرانگیز است. تهران احتمالاً با توجه به تجربه بدعهدی آمریکا در دوره قبل، تمایلی به خروج این مواد از کشور ندارد.
تحلیل نقش عمان و میانجیگری مؤثر
نقش عمان به عنوان میانجی در این مذاکرات، بسیار کلیدی و تعیینکننده بوده است. بدرالبوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، با مهارت بالا در حال انتقال پیامها و پیشنهادات بین دو طرف است. بیانیه او پس از دیدار با نمایندگان آمریکا، لحن مثبتی داشت: "تلاشها با جدیت و در روحیهای سازنده ادامه دارد، و با باز بودن فضای مذاکرهکنندگان برای ایدهها و راهکارهای نو." حضور رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در این دور از مذاکرات نیز بسیار مهم است. گروسی به عنوان ناظر فنی میتواند تضمینهای لازم درباره پایبندی ایران به تعهداتش را ارائه دهد. این حضور میتواند به ایجاد اعتماد بین دو طرف کمک کند. تجربه نشان داده که میانجیگری عمان در گذشته نیز مؤثر بوده است. این کشور با حفظ روابط متوازن با هر دو طرف، توانسته است نقش پل ارتباطی را ایفا کند. ادامه این روند میتواند به پیشرفت مذاکرات کمک کند.
تهدید نظامی؛ نگرانیهای پنتاگون
گزارش سیانان درباره نگرانی ژنرال دن کین از پیامدهای حمله نظامی به ایران، بسیار مهم است. رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا که به عنوان یک فرمانده میدانی باتجربه شناخته میشود، ابعاد چنین حملهای را "بزرگ و پیچیده" توصیف کرده و به احتمال تلفات نیروهای آمریکایی اشاره کرده است. این نگرانیها نشان میدهد که پنتاگون به خوبی از پیامدهای فاجعهبار یک جنگ تمامعیار با ایران آگاه است. تجربه جنگهای عراق و افغانستان هنوز در ذهن فرماندهان نظامی آمریکا زنده است. این نگرانیها میتواند یک عامل بازدارنده برای ترامپ باشد و او را به سمت گزینه دیپلماسی سوق دهد. همزمان، ترامپ در اظهاراتی گفته که ایران "به زودی" موشکهایی خواهد داشت که میتوانند به ایالات متحده حمله کنند. اما یک گزارش اطلاعاتی آمریکا مربوط به سال ۲۰۲۵ میگوید که این کار ۱۰ سال طول خواهد کشید. این تناقض نشاندهنده اختلاف نظر در دستگاه امنیتی-اطلاعاتی آمریکا درباره ایران است.
سناریوهای پیش رو
با توجه به تحولات جاری، چند سناریو برای آینده قابل تصور است.
- سناریوی نخست، "توافق موقت" است. در این سناریو، دو طرف بر سر یک توافق موقت ۳ تا ۵ ساله به توافق میرسند که بر اساس آن ایران غنیسازی را کاهش میدهد و در ازای آن بخشی از تحریمها لغو میشود. این سناریو محتملترین گزینه به نظر میرسد.
- سناریوی دوم، "بازگشت به برجام" است. اگر اختلافات بر سر مدتزمان و ذخایر حل شود، ممکن است شاهد بازگشت به توافق ۲۰۱۵ با تغییراتی جزئی باشیم. این سناریو نیازمند اراده سیاسی قوی از سوی هر دو طرف است.
- سناریوی سوم، "شکست مذاکرات و تشدید تنش" است. اگر ترامپ پس از بریفینگ امنیتی تصمیم به عدم پذیرش پیشنهاد ایران بگیرد، احتمال تشدید تنش و حتی رویارویی نظامی وجود دارد. با این حال، نگرانیهای پنتاگون میتواند مانعی بر سر این سناریو باشد.
ساعت ۱۹:۳۰ امشب، جهان در انتظار تصمیم ترامپ است. آیا او دیپلماسی را انتخاب خواهد کرد یا مسیر تقابل؟ پاسخ این سؤال، نه فقط سرنوشت مذاکرات، که آینده خاورمیانه را برای سالهای آینده تعیین خواهد کرد.