آسیانیوز ایران؛ سرویس افغانستان:
سخنگوی والی طالبان در ولایت غزنی روز گذشته از کشف و ضبط بیش از هزار کیلوگرم انواع مواد مخدر در این ولایت خبر داد. این آمار که شامل مواد مخدری چون شیشه، هروئین، چرس و تریاک میشود، نشان از حجم بالای فعالیت قاچاقچیان در این منطقه دارد. ولایت غزنی که در جنوب شرقی افغانستان واقع شده، از دیرباز به عنوان یکی از مسیرهای اصلی قاچاق مواد مخدر به کشورهای همسایه شناخته میشود. نکته قابل توجه در این آمار، کشف ۲۵ هزار قرص نشئهآور در مدت مشابه است. قرصهای روانگردان در سالهای اخیر به یکی از معضلات جدی در افغانستان و کشورهای همسایه تبدیل شدهاند. این مواد به دلیل قیمت پایینتر و دسترسی آسانتر، به ویژه در میان جوانان مصرف بالایی دارند و مقابله با آن نیازمند عزم جدی و همکاریهای گسترده است.
مقامات محلی طالبان در غزنی تأکید کردهاند که مبارزه با قاچاق مواد مخدر را با جدیت ادامه خواهند داد. با این حال، چالشهای پیش روی آنها بسیار زیاد است. افغانستان همچنان به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان و قاچاقچیان مواد مخدر در جهان شناخته میشود و اقتصاد بسیاری از مناطق به این تجارت غیرقانونی وابسته است. حکومت طالبان پس از به قدرت رسیدن در سال ۲۰۲۱، وعده مبارزه جدی با مواد مخدر را داده بود. در آن زمان، این گروه اعلام کرد که کشت خشخاش را ممنوع کرده و با قاچاقچیان برخورد خواهد کرد. اما گزارشهای بینالمللی حاکی از آن است که تولید مواد مخدر در افغانستان نه تنها کاهش نیافته، بلکه در برخی مناطق افزایش نیز یافته است. ولایت غزنی به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص خود، همواره یکی از نقاط حساس در مسیر قاچاق مواد مخدر بوده است. این ولایت در مسیر ارتباطی میان ولایات جنوبی (که مرکز اصلی تولید خشخاش هستند) و پایتخت، کابل، قرار دارد. به همین دلیل، قاچاقچیان از این مسیر برای انتقال مواد مخدر به سایر نقاط افغانستان و فراتر از مرزها استفاده میکنند.
نهادهای بینالمللی بارها نسبت به افزایش تولید و قاچاق مواد مخدر در افغانستان هشدار دادهاند. آنها معتقدند که بحران اقتصادی و سیاسی در این کشور، زمینه را برای رشد تجارت غیرقانونی مواد مخدر فراهم کرده است. بسیاری از کشاورزان که راههای دیگری برای امرار معاش ندارند، به کشت خشخاش روی آوردهاند. کشورهای همسایه افغانستان، از جمله ایران و پاکستان، سالهاست که با پیامدهای قاچاق مواد مخدر از افغانستان دست و پنجه نرم میکنند. این کشورها هزینههای سنگینی برای مقابله با قاچاق، درمان معتادان و کنترل مرزها متحمل میشوند. با این حال، بدون همکاری مؤثر حکومت مرکزی در کابل، این تلاشها به تنهایی کافی نیست. در چنین شرایطی، گزارش کشف بیش از یک تن مواد مخدر در یک ولایت، نشان میدهد که مقابله با این پدیده پیچیده نیازمند رویکردی جامع و بینالمللی است. طالبان برای موفقیت در این مبارزه، علاوه بر اقدامات قهری، باید به فکر ایجاد جایگزینهای اقتصادی برای کشاورزان و معتادان باشد. تا آن زمان، آمارهای مشابه همچنان تکرار خواهد شد.
جایگاه غزنی در نقشه قاچاق مواد مخدر افغانستان
کشف بیش از هزار کیلوگرم مواد مخدر در یک سال در ولایت غزنی، نشاندهنده حجم بالای فعالیت قاچاقچیان در این منطقه است. این رقم در مقایسه با ولایات جنوبی مانند هلمند و قندهار که مرکز اصلی تولید هستند، شاید چندان بزرگ نباشد. اما با توجه به موقعیت ترانزیتی غزنی، این آمار اهمیت ویژهای پیدا میکند. این ولایت دروازه ورودی به کابل و سپس به کشورهای همسایه است. ۲۵ هزار قرص نشئهآور کشفشده نیز رقم قابل توجهی است. قرصهای روانگردان که در سالهای اخیر رواج یافتهاند، معمولاً در کارگاههای مخفی تولید میشوند. کشف این تعداد قرص در یک ولایت، نشان میدهد که این مواد نه فقط از خارج وارد میشوند، بلکه در داخل افغانستان نیز تولید میگردند. این موضوع، زنگ خطری برای نهادهای مبارزه با مواد مخدر است. نکته دیگر، تنوع مواد مخدر کشفشده است. از شیشه و هروئین (مواد صنعتی و نیمهصنعتی) تا چرس و تریاک (مواد سنتی). این تنوع نشان میدهد که قاچاقچیان در غزنی به انواع مختلف مواد دسترسی دارند و بازار مصرف در این منطقه نیز متنوع است.
وعدههای طالبان در برابر واقعیتهای میدانی
حکومت طالبان در سپتامبر ۲۰۲۱، یعنی اندکی پس از به قدرت رسیدن، کشت خشخاش را ممنوع اعلام کرد. این تصمیم که با استقبال جامعه بینالمللی مواجه شد، قرار بود گامی بزرگ در جهت کاهش تولید مواد مخدر در افغانستان باشد. با این حال، گزارشهای میدانی و آمارهای ارائهشده توسط خود مقامات طالبان، نشان میدهد که این ممنوعیت به طور کامل اجرا نشده است. دلایل متعددی برای این ناکامی وجود دارد. اولین و مهمترین دلیل، وابستگی اقتصادی بسیاری از کشاورزان به کشت خشخاش است. در غیاب جایگزینهای اقتصادی پایدار، کشاورزان مجبور به ادامه این فعالیت غیرقانونی هستند. دومین دلیل، فساد اداری و همدستی برخی از مقامات محلی با قاچاقچیان است. سومین دلیل، نفوذ گروههای مسلح و قاچاقچیان قدرتمند است که زیرساختهای تولید و ترانزیت را در اختیار دارند. مقامات طالبان برای اثبات عزم خود در مبارزه با مواد مخدر، آمارهایی از کشفیات و دستگیریها منتشر میکنند. اما این آمارها اغلب برای افکار عمومی داخلی و بینالمللی طراحی شدهاند. در عمل، تولید مواد مخدر در افغانستان همچنان در سطح بالایی قرار دارد و این کشور بزرگترین تأمینکننده هروئین جهان باقی مانده است.
پیامدهای قاچاق مواد مخدر برای امنیت منطقه
قاچاق مواد مخدر از افغانستان، تأثیرات امنیتی عمیقی بر کشورهای همسایه، به ویژه ایران و پاکستان، دارد. این کشورها سالهاست که با معضل ورود مواد مخدر از مرزهای شرقی خود مواجه هستند. هزینههای مبارزه با قاچاق، درمان معتادان و کنترل مرزها، فشار سنگینی را بر بودجه این کشورها وارد کرده است. علاوه بر این، قاچاق مواد مخدر معمولاً با سایر جرایم سازمانیافته مانند قاچاق اسلحه، پولشویی و تروریسم نیز همراه است. درآمد حاصل از فروش مواد مخدر، بخشی از بودجه گروههای تروریستی و شبهنظامیان را تأمین میکند. بنابراین، مقابله با قاچاق مواد مخدر، یک اقدام امنیتی چندبعدی است. افغانستان برای کاهش این تهدیدات، نیازمند همکاری جدی با کشورهای همسایه و جامعه بینالمللی است. کنترل مرزها، تبادل اطلاعات و اقدامات مشترک پلیسی، از جمله اقداماتی است که میتواند به کاهش قاچاق کمک کند. با این حال، تا زمانی که تولید در داخل افغانستان کنترل نشود، این اقدامات صرفاً جنبه مدیریت بحران خواهند داشت.
وابستگی اقتصاد افغانستان به مواد مخدر
اقتصاد افغانستان در دهههای اخیر به شدت به تولید و قاچاق مواد مخدر وابسته شده است. بر اساس برخی برآوردها، ارزش صادرات غیرقانونی مواد مخدر افغانستان سالانه به میلیاردها دلار میرسد. این درآمد، بخش قابل توجهی از نقدینگی کشور و معیشت میلیونها نفر را تأمین میکند. در ولایت غزنی نیز که اقتصادی عمدتاً کشاورزی و دامداری دارد، برخی از ساکنان به طور مستقیم یا غیرمستقیم از تجارت مواد مخدر سود میبرند. کشاورزان، باربران، رانندگان و حتی برخی از مقامات محلی، حلقههای زنجیره تولید و توزیع را تشکیل میدهند. به همین دلیل، مبارزه با مواد مخدر نه فقط یک اقدام امنیتی، که یک اقدام اقتصادی نیز هست. حکومت طالبان برای موفقیت در این مبارزه، باید به فکر ارائه جایگزینهای اقتصادی پایدار برای کشاورزان و جوامع محلی باشد. ایجاد مشاغل جدید، توسعه زیرساختها و حمایت از کشت محصولات جایگزین، از جمله اقداماتی است که میتواند به کاهش وابستگی به مواد مخدر کمک کند. بدون این اقدامات، هرگونه مبارزه قهری محکوم به شکست است.
چشمانداز مبارزه با مواد مخدر در افغانستان
با توجه به پیچیدگیهای اقتصادی، سیاسی و اجتماعی، پیشبینی آینده مبارزه با مواد مخدر در افغانستان دشوار است.
- در خوشبینانهترین سناریو، اگر حکومت طالبان بتواند امنیت را برقرار کند، جایگزینهای اقتصادی ایجاد نماید و همکاریهای بینالمللی را جلب کند، ممکن است در بلندمدت شاهد کاهش تولید و قاچاق مواد مخدر باشیم. این سناریو مستلزم زمان و سرمایهگذاری بسیار زیاد است.
- در سناریوی واقعبینانهتر، تولید و قاچاق مواد مخدر در سطح بالایی ادامه خواهد یافت. طالبان ممکن است برای کسب مشروعیت بینالمللی، با قاچاقچیان مقابله کند، اما به دلیل وابستگی اقتصادی به این تجارت، نمیتواند به طور کامل آن را ریشهکن کند. در این سناریو، آمار کشفیات و دستگیریها همچنان منتشر خواهد شد، اما تأثیر چندانی بر حجم واقعی قاچاق نخواهد داشت.
- در بدبینانهترین سناریو، افغانستان ممکن است به یک دولت ناکارآمد و هرجومرجزده تبدیل شود که در آن، قاچاقچیان و گروههای مسلح حرف اول را میزنند. در این صورت، تولید و قاچاق مواد مخدر افزایش خواهد یافت و امنیت منطقه بیش از پیش تهدید خواهد شد. کشورهای همسایه باید خود را برای این سناریوی احتمالی آماده کنند.