آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
در روزهای اخیر، اخبار ضدونقیضی درباره موضع سفارت چین در قبال حضور اتباع خود در ایران منتشر شده بود. برخی کانالهای خبری مدعی شدند که سفارت چین از شهروندان خود خواسته هرچه سریعتر خاک ایران را ترک کنند. این اخبار نگرانیهایی را در افکار عمومی ایجاد کرد، اما حالا سفارت چین با صدور اطلاعیهای این شایعات را تکذیب کرده است. سفارت جمهوری خلق چین در تهران روز پنجشنبه (۳ اردیبهشت) با صدور اطلاعیهای که با عنوان «یادآوری مجدد به شهروندان چین؛ فعلاً به ایران سفر نکنید» منتشر شده، تأکید کرد که توصیه آن به اتباع چینی، عدم سفر به ایران است، نه ترک کشور. سفارت چین در این اطلاعیه تصریح کرده است: «اگرچه در حال حاضر بخشی از حریم هوایی ایران باز است، اما وضعیت منطقهای همچنان بسیار نامشخص است.»
این اطلاعیه نشان میدهد که چین همچنان نگران وضعیت امنیتی در منطقه است و به شهروندان خود توصیه میکند که فعلاً به ایران سفر نکنند. با این حال، سفارت چین تأکید کرده است که به شهروندان چینی ساکن ایران دستوری برای ترک کشور نداده است. این موضع، متفاوت از موضع برخی کشورهای غربی در روزهای ابتدایی جنگ بود که سفارتهای خود را تعطیل و اتباع خود را فراخوانده بودند. نکته قابل توجه دیگر، بازگشایی تدریجی سفارت سوئیس در تهران است. شبکه العربیه گزارش داد که سفارت سوئیس اعلام کرده است به تدریج سفارت خود را در تهران بازگشایی خواهد کرد. سوئیس به عنوان حافظ منافع آمریکا در ایران، نقش مهمی در ارتباطات دیپلماتیک بین دو کشور دارد. بازگشایی سفارت سوئیس میتواند نشانهای از عادیشدن تدریجی روابط باشد.
بازگشایی سفارت سوئیس در حالی صورت میگیرد که بسیاری از کشورهای غربی پس از آغاز جنگ، سفارتهای خود را تعطیل یا فعالیت آنها را به حداقل رسانده بودند. این اقدام سوئیس، میتواند گامی مثبت در جهت کاهش تنشها و بازگشت به حالت عادی تلقی شود. با این حال، سفارت چین در اطلاعیه خود بار دیگر به شهروندان چینی تأکید کرده است که «هشدارهای امنیتی را جدی بگیرند». این نشان میدهد که چین همچنان منطقه را برای سفرهای غیرضروری امن نمیداند. چین به عنوان یکی از مهمترین شرکای تجاری ایران، همواره در طول سالهای گذشته روابط نزدیکی با ایران داشته است. موضع چین در قبال جنگ اخیر نیز همواره محتاطانه بوده است. این کشور در عین حال که از آتشبس و راهحل دیپلماتیک حمایت میکند، روابط تجاری خود با ایران را نیز حفظ کرده است. اطلاعیه اخیر سفارت چین نیز نشان میدهد که این کشور به دنبال حفظ تعادل میان ملاحظات امنیتی و منافع اقتصادی خود است. در مجموع، به نظر میرسد که با کاهش تنشها و برقراری آتشبس، شاهد بازگشت تدریجی سفارتهای خارجی به تهران باشیم. با این حال، نگرانیهای امنیتی همچنان پابرجاست و کشورها با احتیاط کامل عمل میکنند.
هشدار سفر یا فراخوان خروج؟ تفاوت دو مفهوم
یک جنگ اطلاعاتی همیشه با شایعات همراه است. در روزهای اخیر، برخی رسانهها و کانالهای خبری با هدف ایجاد بحران روانی، ادعا کردند که سفارت چین از اتباع خود خواسته ایران را ترک کنند. اما این ادعا با واقعیت فاصله داشت. سفارت چین صرفاً «هشدار سفر» صادر کرده است؛ یعنی سفارش به عدم سفر به ایران در مقطع فعلی. تفاوت «هشدار سفر» با «فراخوان خروج» در شدت اقدام است. هشدار سفر به معنای توصیه به افرادی است که قصد سفر دارند، در حالی که فراخوان خروج به معنای درخواست از اتباع مقیم برای ترک فوری کشور است. سفارت چین قویاً هرگونه درخواست برای خروج اتباع را تکذیب کرده است. این یعنی چین سیاست خود را تغییر نداده است. نکته مهم، اعتبار منبع خبر است. خبر «فراخوان خروج» توسط کانالهای خبری غیررسمی و وابسته به اپوزیسیون منتشر شد تا القا کند که چین به ایران پشت کرده است. اما اطلاعیه رسمی سفارت چین، توطئه رسانهای را خنثی کرد.
بازگشایی سفارت سوئیس و پیامدهای آن
سوئیس به عنوان حافظ منافع آمریکا در ایران، نقش کلیدی در تبادل پیامهای دیپلماتیک دارد. بازگشایی تدریجی سفارت سوئیس در تهران یک پیام سیاسی مهم دارد: «آمریکا نیز به دنبال عادیسازی روابط است.» اگرچه دو کشور رسماً تنش دارند، اما وجود یک واسطه قابل اعتماد برای مذاکرات حیاتی است. زمانبندی این بازگشایی نیز مهم است. این اتفاق همزمان با اعلام آمادگی واشنگتن برای مذاکره (اعزام ویتکاف و کوشنر به پاکستان) رخ میدهد. این یعنی غرب در حال ایجاد یک «جبهه دیپلماتیک» است. بازگشایی سفارت به معنای بازگشت تدریجی کارکنان دیپلماتیک و سپس عادیسازی رفتوآمدها است. نکته دیگر، انتخاب سوئیس است. این کشور بیطرف چندین دهه است که رابط ایران و آمریکا بوده است. بازگشایی سفارت سوئیس نشان میدهد که لابیهای دیپلماتیک پشت پرده به نتیجه رسیده و مذاکرات جدی است.
هزینه شایعات برای اقتصاد ایران
شایعه خروج اتباع چینی، بلافاصله بر بازار ارز و سکه تأثیر گذاشت. دلار در بازار آزاد نوسان صعودی پیدا کرد و قیمت سکه نیز جهش لحظهای داشت. اگرچه با تکذیب سفارت چین، بازار کمی آرام شد، اما این یک درس مهم است: شایعات اقتصادی میتواند به اندازه یک حمله نظامی به اقتصاد آسیب بزند. چین بزرگترین شریک تجاری ایران است و حضور هزاران بازرگان چینی در ایران برای اقتصاد کشور حیاتی است. هرگونه خبری مبنی بر خروج آنها، میتواند باعث فرار سرمایه و رکود شود. دشمنان ایران به خوبی از این نقطه آسیب میدانند و سعی در القای تنش در روابط تهران-پکن دارند. با این حال، واکنش سریع سفارت چین نشان داد که پکن به دنبال حفظ رواشناسی خوب خود با ایران است. بیانیه صادره نه تنها شایعه را تکذیب کرد، بلکه بر عزم چین برای ادامه همکاری با ایران در مقابله با بحران تأکید داشت.
موضع چین در برابر موضع غرب
موضع چین در قبال ایران کاملاً با موضع کشورهای اروپایی متفاوت است. روزهای اول جنگ، بسیاری از سفارتهای اروپایی (مانند فرانسه، آلمان و ایتالیا) مستقیماً از اتباع خود خواستند ایران را ترک کنند. اما چین چنین نکرد. چین فقط سفر را ممنوع اعلام کرد. این تفاوت ناشی از دو رویکرد است. چین به عنوان شریک اقتصادی جمهوری اسلامی، به دنبال حفظ ثبات و تعامل است. چین برای مهار آمریکا نیاز به اتحاد با ایران دارد و نمیخواهد این اهرم را از دست بدهد. آینده نشان خواهد داد که کدام رویکرد کارآمدتر است. اما در کوتاهمدت، تکذیب سفارت چین یک پیروزی دیپلماتیک برای جمهوری اسلامی محسوب میشود.
چشمانداز حضور دیپلماتهای خارجی در ایران
با باز شدن نسبی آسمان و برقراری آتشبس، انتظار میرود که سایر کشورها نیز به تدریج سفارتهای خود را بازگشایی کنند. کشورهای دوست و بیطرف مانند قطر، عمان و عراق احتمالاً اولین کشورهایی هستند که به حالت عادی بازمیگردند. کشورهای اروپایی اما با احتیاط بیشتری عمل خواهند کرد. بازگشایی سفارت سوئیس را میتوان «تست اولیه» دانست. اگر این عملیات بدون مشکل انجام شود و امنیت کارکنان دیپلماتیک تأمین شود، کشورهای دیگر نیز تشویق به بازگشت خواهند شد. اما اگر کوچکترین حادثه امنیتی رخ دهد، روند بازگشت به شدت کند خواهد شد. پیشبینی میشود تا پایان تابستان ۱۴۰۵، بیشتر سفارتهای خارجی به تهران بازگردند. البته این به شرط عدم از سرگیری درگیریهای نظامی است. پایان پایدار بحران، کلید بازگشت دیپلماتهاست.