آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
خبر خوش برای دهکهای پایین درآمدی؛ دولت تصمیم گرفته است رقم کالابرگ را افزایش دهد. یعقوب اندایش، معاون رفاه و امور اقتصادی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اعلام کرد که این افزایش در اردیبهشت یا خرداد ماه اعمال خواهد شد. هدف از این اقدام، جبران بخشی از تورم ناشی از افزایش نرخ ارز و حفظ قدرت خرید اقشار آسیبپذیر است. از زمان حذف ارز ترجیحی، نرخ دلار از ۱۱۲ هزار تومان به حدود ۱۳۹ هزار تومان رسیده است. این افزایش نرخ ارز، قیمت کالاهای اساسی را به شدت بالا برده و سفره مردم را کوچکتر کرده است. به همین دلیل، دولت تصمیم گرفته است مبلغ کالابرگ را متناسب با این افزایش اصلاح کند. کالابرگ یکی از مهمترین ابزارهای حمایتی دولت از اقشار کمدرآمد است. با استفاده از کالابرگ، مردم میتوانند کالاهای اساسی را با قیمت یارانهای خریداری کنند. افزایش مبلغ کالابرگ، میتواند به حفظ قدرت خرید مردم و کاهش فشار تورم کمک کند.
با این حال، نحوه اجرای این طرح و میزان افزایش مبلغ کالابرگ، هنوز مشخص نیست. این موضوع به کمیسیونهای تخصصی دولت ارجاع شده تا روی آن بحث کارشناسی صورت گیرد. کمیسیونها باید بر اساس منابع و بودجهای که دولت در اختیار دارد، رقم جدیدی را تصویب کنند. نکته قابل توجه، زمان اجرای این طرح است. معاون وزیر رفاه اعلام کرده است که تمام سعی دولت و وزارت رفاه این است که افزایش مبلغ کالابرگ به اردیبهشت ماه برسد و اگر نشد حتماً در خرداد اعمال خواهد شد. این یعنی مردم باید تا دو ماه آینده منتظر بمانند تا این افزایش را در حساب خود ببینند.
افزایش مبلغ کالابرگ، اگرچه خبر خوبی است، اما نمیتواند به تنهایی مشکل تورم و گرانی را حل کند. تورم یک پدیده چندعاملی است و حل آن نیازمند اقدامات ساختاری در حوزه تولید، تجارت و سیاستهای پولی است. با این حال، این اقدام میتواند یک مسکن موقتی برای اقشار آسیبپذیر باشد. برخی از کارشناسان معتقدند که افزایش مبلغ کالابرگ، بدون افزایش تولید کالاهای اساسی، میتواند به افزایش بیشتر قیمتها دامن بزند. به عبارت دیگر، اگر عرضه کالاها افزایش نیابد، افزایش تقاضا (ناشی از افزایش قدرت خرید مردم) میتواند منجر به افزایش قیمت شود. در مجموع، افزایش مبلغ کالابرگ یک اقدام مثبت و ضروری در شرایط فعلی است. با این حال، دولت باید به اقدامات تکمیلی مانند افزایش تولید کالاهای اساسی، کنترل بازار و مبارزه با احتکار نیز توجه کند. تنها در این صورت است که میتوان به بهبود معیشت مردم امیدوار بود.
نرخ ارز، تورم و میزان افزایش کالابرگ
افزایش نرخ دلار از ۱۱۲ هزار تومان به ۱۳۹ هزار تومان، یعنی حدود ۲۴ درصد رشد. اگر قرار باشد مبلغ کالابرگ متناسب با این افزایش اصلاح شود، باید انتظار افزایش حدود ۲۴ درصدی را داشته باشیم. با این حال، این فقط یک محاسبه ساده است و عوامل دیگری نیز در تعیین رقم جدید مؤثر هستند. دولت باید بر اساس منابع و بودجهای که در اختیار دارد، رقم جدید را تصویب کند. در شرایطی که کسری بودجه دولت بالاست، افزایش مبلغ کالابرگ میتواند فشار مالی مضاعفی بر بودجه وارد کند. به همین دلیل، احتمال دارد که نرخ افزایش کالابرگ کمتر از نرخ تورم باشد. نکته قابل توجه دیگر، توزیع کالابرگ است. آیا همه دهکهای پایین درآمدی به یک میزان از این افزایش بهرهمند میشوند؟ یا دهکهای پایینتر، افزایش بیشتری دریافت میکنند؟ پاسخ به این سوالات، تأثیر این طرح بر کاهش نابرابری را مشخص میکند.
هدفمندی یارانهها و نقش کالابرگ
طرح کالابرگ، ادامهدهنده سیاست هدفمندی یارانهها است. هدف از این سیاست، پرداخت یارانه به اقشار واقعاً نیازمند و جلوگیری از هدررفت منابع است. با استفاده از کالابرگ، دولت میتواند اطمینان حاصل کند که یارانه صرفاً برای خرید کالاهای اساسی استفاده میشود و نه برای سایر موارد. با این حال، کالابرگ نیز مانند هر طرح دیگری، نقاط ضعفی دارد. یکی از مهمترین انتقادات به کالابرگ، محدودیت فروشگاههای طرف قرارداد است. بسیاری از مردم در مناطق محروم، به فروشگاههای طرف قرارداد دسترسی ندارند و مجبورند کالاهای خود را از بازار آزاد و با قیمت بالاتر تهیه کنند. نکته دیگر، تنوع کالاهای مشمول کالابرگ است. در حال حاضر، کالابرگ فقط شامل تعداد محدودی کالای اساسی (مانند نان، برنج، روغن، مرغ و...) میشود. اما سبد مصرفی خانوارها بسیار متنوعتر از این اقلام است. گسترش دامنه کالاهای مشمول کالابرگ، میتواند به افزایش اثربخشی این طرح کمک کند.
چرا افزایش کالابرگ به تعویق افتاده است؟
دولت از ابتدای سال وعده افزایش کالابرگ را داده بود، اما اجرای آن به تعویق افتاده است. دلایل متعددی برای این تعویق وجود دارد:
- اولین دلیل، نیاز به تأمین منابع مالی است. دولت باید در بودجه سالانه، اعتبار کافی برای این منظور در نظر بگیرد.
- دومین دلیل، فرآیند کارشناسی و تصمیمگیری است. افزایش مبلغ کالابرگ، نیازمند تصویب در کمیسیونهای تخصصی دولت و سپس هیئت وزیران است. این فرآیند زمانبر است و نمیتوان در کوتاهمدت آن را انجام داد.
- سومین دلیل، هماهنگی با فروشگاههای طرف قرارداد است. افزایش مبلغ کالابرگ، نیازمند تغییر در سامانههای فروش و آموزش فروشندگان است. این کار نیز زمانبر است و نمیتوان یک شبه آن را انجام داد.
تأثیر افزایش کالابرگ بر معیشت مردم
افزایش مبلغ کالابرگ، تأثیر مثبتی بر معیشت اقشار کمدرآمد خواهد داشت. با افزایش قدرت خرید مردم، آنها میتوانند کالاهای اساسی بیشتری تهیه کنند و فشار تورم بر زندگیشان کاهش یابد. این موضوع، به ویژه برای خانوادههای پرجمعیت و کمدرآمد که بخش عمده درآمد خود را صرف تأمین خوراک میکنند، بسیار حائز اهمیت است. با این حال، تأثیر این افزایش بر کاهش فقر و نابرابری، به میزان افزایش و نحوه توزیع آن بستگی دارد. اگر افزایش مبلغ ناچیز باشد و یا فقط شامل دهکهای خاصی شود، تأثیر آن بر کاهش فقر محدود خواهد بود. علاوه بر این، افزایش مبلغ کالابرگ به تنهایی نمیتواند مشکل فقر را حل کند. فقر یک پدیده چندوجهی است و ریشه در عواملی مانند بیکاری، کمبود مسکن، عدم دسترسی به خدمات بهداشتی و آموزشی و... دارد. برای ریشهکن کردن فقر، نیاز به یک رویکرد جامع و چندبعدی است.
چشمانداز کالابرگ در ایران
با توجه به تجربههای گذشته و شرایط فعلی، به نظر میرسد که طرح کالابرگ در آینده نیز ادامه خواهد یافت. دولت به دنبال هدفمندتر کردن یارانهها است و کالابرگ یکی از ابزارهای اصلی برای این منظور محسوب میشود. در آینده، احتمالاً شاهد گسترش دامنه کالاهای مشمول کالابرگ و افزایش مبلغ آن خواهیم بود. با این حال، کالابرگ نمیتواند جایگزین سیاستهای ساختاری برای کاهش فقر و نابرابری شود. دولت باید به دنبال ایجاد اشتغال پایدار، افزایش تولید و کنترل تورم باشد. تنها در این صورت است که میتوان به بهبود مستمر معیشت مردم امیدوار بود. در بلندمدت، ممکن است کالابرگ با طرحهای دیگری مانند «درآمد پایه همگانی» جایگزین شود. در این طرح، به همه شهروندان بدون توجه به درآمدشان، مبلغ مشخصی پرداخت میشود. با این حال، اجرای این طرح نیازمند منابع مالی بسیار زیادی است و در شرایط فعلی امکانپذیر نیست.