ترامپ سفر هیات آمریکایی به پاکستان را لغو کرد/ عراقچی اسلام‌آباد را ترک کرد

آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:

دیپلماسی ایران و آمریکا در پایتخت پاکستان با یک مانع بزرگ روبرو شد. ساعاتی پس از آنکه سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، اسلام‌آباد را ترک کرد، دونالد ترامپ در مصاحبه‌ای تلویزیونی از لغو سفر هیات آمریکایی به این کشور خبر داد. این اقدام یکجانبه، عملاً مذاکرات غیرمستقیم را وارد فاز جدیدی از ابهام کرده است. ترامپ در گفت‌وگو با شبکه فاکس نیوز، ضمن اشاره به آماده بودن تیمش برای سفر، گفت که به آنها گفته «پرواز ۱۸ ساعته برای رفتن به آنجا» انجام ندهند. این اظهارات نشان می‌دهد که کاخ سفید یا از ادامه مسیر مذاکرات ناامید شده، یا قصد دارد با یک «اولتیماتوم» فشار را بر تهران افزایش دهد. نکته قابل توجه، زمان‌بندی این اظهارات است. عراقچی دقیقاً دقایقی پیش از اظهارات ترامپ وارد تهران شده بود. به نظر می‌رسد که واشنگتن منتظر شنیدن پاسخ «کتبی» ایران به پیشنهادات صلح بود، اما یا پاسخ را کافی نمی‌دانسته، و یا اصلاً چنین پاسخی نرسیده است.

ترامپ با لحنی مغرورانه گفت: «ما همه کارت‌ها را داریم. آن ها (طرف ایرانی) می‌توانند هر زمان که بخواهند با ما تماس بگیرند.» این جمله را می‌توان به دو صورت تفسیر کرد: یا یک «دعوت به عقب‌نشینی» از سوی آمریکا برای از سرگیری مذاکرات است، یا یک «پشت کردن کامل» به میز مذاکره. شبکه CNN به نقل از منابع آگاه گزارش داد که این اقدام ناگهانی، مذاکرات در اسلام‌آباد را عملاً بینتیجه گذاشته است. عراقچی در سفر خود با مقامات ارشد پاکستان، از جمله معاون نخست‌وزیر و فرمانده ارتش دیدار کرد، اما ظاهراً این رایزنی‌ها به توافقی نینجامید. واکنش پاکستان نیز قابل توجه است. اسلام‌آباد که نقش میزبان و میانجی را بر عهده داشت، تا این لحظه واکنش رسمی به اظهارات ترامپ نشان نداده است. این سکوت شاید از آن جهت است که پاکستان نمی‌خواهد جایگاه خود را به عنوان یک میانجی بی‌طرف از دست بدهد. در تهران، هنوز واکنشی به اظهارات ترامپ منتشر نشده است. اما انتظار می‌رود که وزارت امور خارجه ایران یا در قالب یک بیانیه، یا از طریق مصاحبه عراقچی، موضع خود را در قبال «لغو سفر از سوی آمریکا» اعلام کند. این تحولات در حالی رخ می‌دهد که آتش‌بس میان دو طرف همچنان برقرار است، اما هر لحظه احتمال شکستن آن وجود دارد. بدون وجود یک کانال دیپلماتیک فعال، منطقه یک بار دیگر در آستانه یک جهش جدید تنش نظامی قرار می‌گیرد.

چرا ترامپ سفر را لغو کرد؟

لغو سفر هیات آمریکایی به پاکستان یک تصمیم یکجانبه بود، بدون هماهنگی با طرف ایرانی. سه سناریو برای این تصمیم قابل تصور است:

1. سناریوی اول: «ناامیدی از پاسخ ایران»

   ایران پاسخ کتبی خود را ارائه کرده بود، اما آمریکا آن را «ناکافی» ارزیابی کرد و تصمیم گرفت به عنوان سیگنال منفی، سفر را لغو کند.

2. سناریوی دوم: «بازی روانی برای افزایش فشار»

   ترامپ با اعلام این خبر، به ایران می‌گوید: «اگر امتیاز ندهید، ما حتی به سراغتان نمی‌آییم». این یک تاکتیک کلاسیک «چماق و هویج» است که در آن «هویج» (سفر هیات عالی‌رتبه) برداشته می‌شود.

3. سناریوی سوم: «اختلاف داخلی در تیم ترامپ»

   گزارش شده که برخی از مشاوران ترامپ، مانند مارکو روبیو، مخالف مذاکره با ایران بودند. شاید ترامپ تحت تأثیر این لابی‌ها، تصمیم به عقب‌نشینی گرفته است.

نقش پاکستان به عنوان میانجی چه بود؟

پاکستان در سفر عراقچی سنگ تمام گذاشت. از استقبال در سطح نخست‌وزیر و فرمانده ارتش گرفته تا تسهیل ارتباطات. اسلام‌آباد به دنبال این بود که نقش «میانجی بزرگ» منطقه را برای خود تثبیت کند. با لغو سفر آمریکا، این نقش به شدت تضعیف می‌شود. سوال این است: آیا آمریکا از قبل این تصمیم را به پاکستان اطلاع داده بود؟ ظاهراً خیر. اگر اطلاع داده بودند، پاکستان احتمالاً به عراقچی اطلاع می‌داد. این یعنی آمریکا پاکستان را نیز شریک تصمیم خود نکرده و عملاً «غافلگیرش کرده است». پاکستان اکنون در موقعیت شرم‌آوری قرار گرفته است: از یک سو، به عنوان میانجی پذیرای هیات ایرانی بوده، و از سوی دیگر، آمریکایی‌ها پشت سر او تصمیم گرفته‌اند. این موضوع به اعتبار بین‌المللی پاکستان لطمه می‌زند.

همزمانی خروج عراقچی و اظهارات ترامپ

هیچ‌چیز در دیپلماسی تصادفی نیست. عراقچی پس از دو روز رایزنی فشرده، اسلام‌آباد را ترک کرد. کمتر از یک ساعت بعد، ترامپ در تلویزیون آمریکا حاضر شد و سفر را لغو کرد. این همزمانی نشان می‌دهد که طرفین در یک «ضرب‌الاجل زمانی» قرار داشتند. به نظر می‌رسد ایران پاسخ خود را ارائه کرده بود. اما ترامپ با تمسخر گفت: «شما نمی‌توانید یک پرواز ۱۸ ساعته انجام دهید.» این یعنی او منتظر یک پاسخ «بی‌واسطه» (مثلاً تماس تلفنی مستقیم) بود، نه پاسخ کتبی. بنابراین، اختلاف بر سر «قالب مذاکره» نیز وجود دارد. ایران می‌خواهد مذاکرات غیرمستقیم با واسطه ادامه یابد، در حالی که ترامپ به دنبال گفت‌وگوی مستقیم و پرسرعت است. این اختلاف متدولوژیک، مانعی جدی بر سر راه توافق است.

«همه کارت‌ها را داریم» به چه معناست؟

ترامپ جمله «ما همه کارت‌ها را داریم» را تکرار کرد. این جمله از زبان یک رئیس‌جمهور آمریکا، ارجاع به «برتری نظامی و اقتصادی» است. او می‌گوید که اگر ایران به میز مذاکره برنگردد، توان حمله نظامی یا تشدید تحریم‌ها را دارد. اما واقعیت میدانی چیز دیگری می‌گوید. آتش‌بس نشان داد که آمریکا نمی‌تواند به راحتی ایران را تسلیم کند. محاصره دریایی شکست خورده و قیمت نفت افزایش یافته است. «همه کارت‌ها» به معنای «همه کارت‌های برنده» نیست. تحلیلگران معتقدند که ترامپ فکر می‌کند با لغو مذاکرات، ایران به زانو درمی‌آید. اما تجربه تاریخی نشان داده که ایران در برابر «دیپلماسی تهدید» مقاومت می‌کند.

سناریوهای پیش روی بحران

• سناریوی نخست (خوش‌بینانه)

  این یک تاکتیک مذاکره از سوی ترامپ است. او می‌خواهد ایران را وارد فاز جدیدی از مذاکرات مستقیم کند. ظرف یک هفته، ویتکاف و کوشنر دوباره به منطقه سفر خواهند کرد و مذاکرات در سطح بالاتر از سر گرفته می‌شود.

• سناریوی دوم (واقع‌بینانه)

  قطع مذاکرات تا پایان آتش‌بس. دو طرف تا ۱۵ اردیبهشت (پایان آتش‌بس) هیچ تماسی نخواهند داشت. پس از آن، بسته به تحولات نظامی، ممکن است مذاکرات یا جنگ از سر گرفته شود.

• سناریوی سوم (بدبینانه)

  مرگ کامل دیپلماسی. آمریکا به این نتیجه رسیده که مذاکره با ایران فایده ندارد. ترامپ دستور تشدید محاصره دریایی و احتمالاً حملات محدود را صادر می‌کند. ایران نیز با بستن کامل تنگه هرمز پاسخ می‌دهد. این سناریو فاجعه‌بارترین حالت است.