آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
ساعاتی پس از آنکه دونالد ترامپ از لغو سفر هیات آمریکایی به اسلامآباد خبر داد، تصور میرفت که مذاکرات ایران و آمریکا به بنبست کامل رسیده است. اما منابع پاکستانی امروز خبر جدیدی را به رویترز اعلام کردند: مذاکرات غیرحضوری همچنان در جریان است. این بار نه با حضور فیزیکی دیپلماتها، بلکه از راه دور. پاکستان که نقش میانجی را در بحران اخیر بر عهده دارد، اعلام کرده که طرفین در حال مذاکره بر روی یک «پیشنویس توافق» هستند. این پیشنویس از راه دور (از طریق تماسهای ویدئویی و تبادل اسناد) بررسی خواهد شد تا زمانی که مواضع به اندازه کافی به هم نزدیک شود. یک منبع پاکستانی به رویترز گفت: «پیشنویس توافق از راه دور مذاکره خواهد شد تا زمانی که به نوعی اجماع برسند.» این یعنی دیپلماسی کاملاً متوقف نشده، بلکه به یک «فاز فنی» وارد شده است.
مذاکرات بین ایران و آمریکا حالا وارد فاز معناداری شده است. هر دو طرف از شعارزدگی فراتر رفتهاند و در حال ارزیابی مواضع یکدیگر هستند. پیشنهادهای متعددی بهطور عمومی و خصوصی در حال رد و بدل شدن است. پاکستان به عنوان مرکز اصلی این میانجیگری ظهور کرده است. اسلامآباد همواره تلاش کرده است که نقش «پل ارتباطی» بین شرق و غرب را ایفا کند. حالا در بحرانی که جهان را تهدید میکند، پاکستان در حال اثبات این ادعا است. با این حال، مقامات پاکستانی نسبت به «عوامل خرابکار» هشدار دادهاند. عواملی که ممکن است بخواهند این مذاکرات را به شکست بکشانند. آنها تأکید کردهاند که برای رسیدن به راهحلی پایدار، باید زمان کافی به طرفین داده شود. نکته مهم دیگر، پرهیز از گمانهزنی و هیاهوی رسانهای است. در طول این مذاکرات پیچیده، انتشار اخبار نادرست یا شتابزده میتواند روند مذاکرات را مختل کند. اکنون همه نگاهها به پیشنویس توافقی است که از راه دور در حال مذاکره است. آیا این پیشنویس میتواند به توافقی پایدار منجر شود؟ یا اینکه بار دیگر اختلافات بر سر جزئیات، مذاکرات را به بنبست خواهد کشاند؟
چرا مذاکرات غیرحضوری ادامه دارد؟
لغو سفر هیات آمریکایی به اسلامآباد توسط ترامپ، یک مانور سیاسی بود. ترامپ میخواست به ایران بگوید: «اگر امتیاز ندهید، ما حتی به سراغتان نمیآییم.» اما واقعیت این است که واشنگتن نیز به اندازه تهران نیازمند توافق است. جنگ فرسایشی برای اقتصاد آمریکا نیز بسیار گران تمام شده است. بنابراین، مذاکرات غیرحضوری یک «تدبیر فرار به جلو» است. هر دو طرف میدانند که قطع کامل مذاکرات، به معنای از سرگیری جنگ است که برای هیچکدام مطلوب نیست. با ادامه مذاکرات غیرحضوری، هر دو طرف هم «آبروی خود را حفظ میکنند» و هم «امید به صلح» را زنده نگه میدارند. انتخاب پاکستان به عنوان مرکز این مذاکرات نیز یک ابتکار هوشمندانه است. پاکستان با هر دو کشور روابط خوبی دارد و همچنین یک کشور مسلمان و معتبر در جهان است. موفقیت این مذاکرات، جایگاه پاکستان را در نظام بینالملل ارتقا خواهد داد.
پیشنویس توافق چه میتواند باشد؟
نکته مهم این است که طرفین در حال مذاکره بر روی «پیشنویس توافق» هستند. این یعنی فراتر از گفتوگوهای عمومی، به متن مکتوب رسیدهاند. پیشنویس توافق احتمالاً شامل سه بخش است:
- مسائل هستهای (سطح غنیسازی، بازرسیها)
- مسائل موشکی (برد موشکها، توقف آزمایشها)
- تضمینهای اقتصادی (لغو تحریمها، آزادسازی داراییها).
با این حال، اختلافات عمده باقی است. آمریکا میخواهد تعلیق غنیسازی «نامحدود» باشد، در حالی که ایران بر «موقتی» بودن آن تأکید دارد. آمریکا میخواهد برنامه موشکی ایران محدود شود، در حالی که ایران موشکها را خط قرمز خود میداند. مذاکره بر روی متن، به دلیل پیچیدگی حقوقی و فنی، زمانبر است. به همین دلیل، طرفین تصمیم گرفتهاند تا رسیدن به اجماع اولیه، جلسه حضوری نگذارند. این یک رویکرد واقعبینانه و عاقلانه است.
پاکستان طرح ایران را به آمریکا منتقل کرد
خبرگزاری آسوشیتدپرس امروز دوشنبه به نقل از دو مقام منطقهای مدعی شده است که جمهوری اسلامی طرح جدید خود برای اتمام جنگ را از طریق پاکستان به آمریکا منتقل کرده است. طبق ادعای این رسانه آمریکایی جمهوری اسلامی ایران پیشنهاد داده است در صورت لغو محاصره همهجانبه ایالات متحده و پایان جنگ تنگه هرمز را بازگشایی خواهد کرد. همچنین طبق گزارش آسوشیتدپرس بر اساس این طرح، گفتگوهای حساس درباره برنامه هستهای ایران به زمان دیگری موکول خواهد شد.
نقش پاکستان و هشدار نسبت به عوامل خرابکار
پاکستان در حال بازی کردن با آتش است. از یک سو، ایالات متحده بزرگترین تأمینکننده تسلیحات پاکستان است. از سوی دیگر، همسایگی با ایران و منافع اقتصادی مشترک، پاکستان را به حفظ ثبات در منطقه ملزم میکند. کوچکترین لغزش در میانجیگری، میتواند پاکستان را در برابر یکی از دو طرف قرار دهد. عوامل خرابکار که منابع پاکستانی به آن ها اشاره کردهاند، چه کسانی میتوانند باشند؟ محتملترین گزینه، اسرائیل است. اسرائیل هرگونه توافق هستهای با ایران را برنمیتابد و از هر اهرمی برای خراب کردن این توافق استفاده خواهد کرد. همچنین برخی از کشورهای عربی منطقه نیز ممکن است از به سرانجام رسیدن توافق ناراضی باشند. برای مقابله با عوامل خرابکار، محرمانه نگه داشتن محتوای مذاکرات ضروری است. در ۴۸ ساعت گذشته، نه از تهران خبری درز کرده و نه از واشنگتن. این یعنی هر دو طرف به اصل محرمانگی احترام میگذارند.
گمانهزنی و هیاهو، دشمن مذاکرات
منابع پاکستانی به درستی خواستار «پرهیز از گمانهزنی و هیاهوی رسانهای» شدهاند. تجربه نشان داده که اظهارات نسنجیده مقامات یا افشای جزئیات مذاکرات توسط رسانهها، میتواند به یکباره کل روند را متوقف کند. رسانههای اسرائیلی و برخی رسانههای عربی، به شدت در حال دامن زدن به شایعات علیه مذاکرات هستند. آنها تلاش میکنند تا نشان دهند که مذاکرات به شکست انجامیده است. اما اظهارات امروز منابع پاکستانی، نشان میدهد که این شایعات بیاساس است. به نظر میرسد که رسانههای ایران و آمریکا نیز با احتیاط بیشتری عمل میکنند. در روزهای اخیر، خبر خاصی از جزئیات مذاکرات منتشر نشده است. این رویکرد، هوشمندانه است.
سناریوهای پیش روی مذاکرات
-
سناریوی نخست (خوشبینانه)
مذاکرات غیرحضوری ظرف دو هفته آینده به نتیجه میرسد و طرفین بر سر پیشنویس توافق به اجماع میرسند. سپس یک جلسه حضوری در سطح وزیران خارجه در اسلامآباد برگزار میشود و توافق امضا میگردد. آتشبس به صلح پایدار تبدیل میشود.
-
سناریوی دوم (واقعبینانه)
مذاکرات غیرحضوری تا پایان اردیبهشت ماه ادامه مییابد، اما اختلافات بر سر جزئیات حل نمیشود. طرفین به یک «توافق موقت» (مثلاً تمدید آتشبس به مدت یک ماه دیگر) رضایت میدهند و مذاکرات را به خرداد ماه موکول میکنند.
-
سناریوی سوم (بدبینانه)
مذاکرات به دلیل فضای سیاسی داخلی در آمریکا (نزدیک شدن به انتخابات میاندورهای) فرو میپاشد. ترامپ تحت فشار لابی اسرائیل، مذاکرات را به طور کامل متوقف میکند. در این صورت، احتمال از سرگیری جنگ بسیار بالا خواهد بود.