آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
بازار ارز روز چهارشنبه نهم اردیبهشت ۱۴۰۵ یکی از پرنوسانترین روزهای تاریخ خود را تجربه کرد؛ روزی که دلار در ابتدای معاملات با جهش بیسابقه ۱۴ هزار تومانی در کانال ۱۷۹ هزار تومانی بازگشایی شد و تا آستانه ۱۸۲ هزار تومان نیز پیش رفت. این جهش تاریخی در حالی رقم خورد که تنها دو روز قبل (سهشنبه) دلار در محدوده ۱۶۵ تا ۱۶۶ هزار تومان معامله میشد. یعنی در بازه زمانی کمتر از ۴۸ ساعت، دلار بیش از ۲۳ هزار تومان (حدود ۱۴ درصد) افزایش یافت. حساسیت ماجرا وقتی بیشتر میشود که بدانیم دلار در ساعتهای پایانی روز چهارشنبه مسیر نزولی در پیش گرفت و پس از لمس کانال ۱۸۲ هزار تومانی، در نهایت روی رقم ۱۷۵ هزار تومانی بسته شد. تحلیلگران اقتصادی این نوسان وحشیانه را نتیجه ترکیبی از چند عامل میدانند: بلاتکلیفی سیاسی، محاصره دریایی تنگه هرمز، افزایش افسارگسیخته قیمت در بازارهای موازی (بهویژه خودرو و طلا) و رشد انتظارات تورمی.
در میانه این التهاب، شایعاتی مبنی بر حمله نیروی انتظامی به دلالان ارز در میدان فردوسی و دستگیری صرافان در سطح شهر منتشر شد، اما پیگیریهای میدانی نشان داد این ادعاها کاملاً بیاساس و شایعهسازی برای ملتهبتر کردن فضاست. نکته جالب توجه، هماهنگی تقریباً کامل بین رشد دلار و طلا در این روز بود. طلای ۱۸ عیار با رشد ۵ درصدی به محدوده ۱۹ میلیون و ۶۳۰ هزار تومانی رسید و دلار نیز در اوج حدود ۵.۵ درصد رشد کرد. برخی تحلیلگران این جهش را نه ناشی از ترس و تنش، که «فرآیند کشف قیمت دوباره» میدانند. به باور آنها، دلار در دوران جنگ فشرده شده و حالا در حال عقبماندگی خود با بازارهای دیگر است. در این گزارش، جزئیات کامل نوسانات روز چهارشنبه، تحلیل عوامل پشت پرده، بررسی شایعات و پیشبینی مسیر دلار در روزهای آینده را مرور میکنیم.
روایت دقیق نوسانات روز چهارشنبه؛ از ۱۶۵ تا ۱۸۲ و بازگشت به ۱۷۵
دلار روز سهشنبه هشتم اردیبهشت در محدوده نسبتاً با ثبات ۱۶۵ تا ۱۶۶ هزار تومان معامله میشد. اما با شروع معاملات روز چهارشنبه، بازار با یک شوک قیمتی روبرو شد. دلار ناگهان با رشدی در حدود ۱۴ هزار تومانی، در کانال ۱۷۹ هزار تومانی بازگشایی شد. این جهش اولیه، معاملهگران و فعالان اقتصادی را شوکه کرد. اما اوج هیجان در ساعات میانی روز رقم خورد. دلار برای اولین بار در تاریخ خود، کریدور ۱۸۰ هزار تومانی را لمس کرد و تا رقم ۱۸۱ هزار و ۹۲۰ تومانی (برخی منابع ۱۸۱ هزار و ۱۰۰ تومانی) پیش رفت. این بالاترین نرخ تاریخ برای دلار در بازار آزاد بود. با این حال، جالب توجه است که در این قیمتهای آسمانی، تقاضای مؤثری وجود نداشت و معاملات چندانی صورت نگرفت. از عصر چهارشنبه، روند نزولی آغاز شد. دلار به تدریج عقبنشینی کرد و در نهایت معاملات را در محدوده ۱۷۵ هزار تومانی (حدود ۱۷۴ تا ۱۷۵ هزار تومان) به پایان رساند. به عبارت دیگر، دلار تقریباً ۷ هزار تومان از اوج روزانه خود عقبنشست. این عقبنشینی، به اعتقاد معاملهگران، نشان میدهد که بازار قدرت خرید در قیمتهای بالای ۱۷۸ هزار تومان را ندارد.
تحلیل علل جهش؛ تنش سیاسی یا عقبماندگی از تورم؟
دو روایت غالب برای توجیه جهش دلار روز چهارشنبه وجود دارد. روایت اول که سادهترین توضیح است، «تنشهای سیاسی و نظامی» را عامل جهش میداند. بر اساس این روایت، ترس از وقوع دوباره جنگ (پس از حملات ۹ اسفند)، محاصره دریایی تنگه هرمز و بنبست مذاکرات، سرمایهگذاران را به سمت خرید ارز سوق داده است. این روایت مورد علاقه رسانههایی است که تأثیر عوامل بروناقتصادی را پررنگ میکنند. اما روایت دوم که فنیتر و از نظر دادهها قابل دفاعتر است، «عقبماندگی دلار از تورم» را عامل جهش میداند. طرفداران این نظریه به دادههای عینی اشاره میکنند: طلای ۱۸ عیار از ابتدای سال حدود ۵ درصد رشد کرده و به ۱۹.۶ میلیون تومان رسیده، خودرو به طور میانگین ۲۰ درصد گران شده، اما دلار تا روز سهشنبه فقط ۳ درصد افزایش یافته بود. در اقتصاد تورمی ایران، دلار نمیتواند برای مدت طولانی از سایر داراییها عقب بماند. قویترین مدرک برای روایت دوم، هماهنگی رشد دلار و طلا در روز چهارشنبه است. طلا ۴.۹۹ درصد و دلار ۵.۴۹ درصد رشد کرد. این دو بازار موازی که ذاتاً با هم هماهنگ عمل میکنند، با درصدی تقریباً مشابه بالا رفتند. اگر علت جهش صرفاً ترس از جنگ بود، انتظار میرفت رشد دلار بسیار بیشتر از طلا باشد، چون طلا همیشه پناهگاه امنتری در بحرانهای سیاسی است. در حالی که چنین اتفاقی نیفتاد.
شایعات رسانهای و نقش آن در تشدید التهاب
در میانه نوسانات شدید روز چهارشنبه، موجی از شایعات در فضای مجازی منتشر شد. ادعا میشد نیروی انتظامی به دلالان ارز در میدان فردوسی حمله کرده، صرافیهای متعددی پلمپ شده و تعدادی از صرافان دستگیر شدهاند. هدف از انتشار این شایعات، ایجاد این تصور بود که «بازار ارز در هرج و مرج کامل به سر میبرد» و «دیگر خبری از عرضه ارز نیست». خبرنگاران تجارتنیوز و فرارو با مراجعه به میدان فردوسی و تماس با چندین صرافی معتبر، این شایعات را تکذیب کردند. در روز چهارشنبه هیچ حمله یا دستگیری خلاف معمول رخ نداده بود و بازار ارز با وجود نوسانات قیمتی، از نظر فیزیکی آرام بود. به نظر میرسد برخی سوداگران حرفهای، با انتشار این شایعات قصد داشتند وحشت بیشتری ایجاد کرده و قیمتها را بالاتر ببرند. این رفتار، الگوی تکراری در بازار ارز ایران است. هر بار که قیمتها جهش میکند، بلافاصله شایعاتی درباره «برخورد شدید با دلالان» یا «بازداشت چند صراف بزرگ» منتشر میشود تا جو روانی را ملتهبتر کند. وظیفه خبرگزاریها و فعالان اقتصادی، صحتسنجی این شایعات پیش از بازنشر است. متأسفانه برخی رسانهها بدون بررسی، این اخبار را منتشر کردند و سهم خود را در تشدید التهاب بازار ایفا نمودند.
همدستی طلا و دلار؛ پیامی که بازار طلا به دلار فرستاد
تحلیل تطبیقی قیمت طلا و دلار در روز چهارشنبه، اطلاعات مهمی را در اختیار ما قرار میدهد. طلای ۱۸ عیار که روز سهشنبه ۱۸ میلیون و ۶۹۹ هزار تومان بود، روز چهارشنبه به ۱۹ میلیون و ۶۳۲ هزار تومان رسید؛ رشدی ۴.۹۹ درصدی. دلار نیز از ۱۶۵,۸۹۰ به ۱۷۵,۰۰۰ تومان رسید؛ رشدی ۵.۴۹ درصدی. این هماهنگی تقریباً کامل، قویترین مدرک برای رد فرضیه «شوک سیاسی محض» است. در اقتصاد ایران، طلا و دلار دو بازوی یک پدیده واحد هستند: انتظارات تورمی. وقتی تورم در بخش کالاها و خدمات بالا میرود، سرمایهگذاران به سمت داراییهای امن (طلا و ارز) میروند. در ماههای اخیر، تورم نقطه به نقطه به ۷۳.۵ درصد رسیده و تورم خوراکیها به ۱۱۵ درصد جهش کرده است. در چنین شرایطی، طلا زودتر از دلار به این سیگنال واکنش نشان داد و رشد کرد. دلار اما به دلایل متعددی (از جمله قفل بودن بازارها در دوران جنگ و مداخله سنگین بانک مرکزی) نتوانسته بود همپای طلا رشد کند. روز چهارشنبه، دلار تلاش کرد خود را به طلا برساند. این همان چیزی است که تحلیلگران آن را «جبران عقبماندگی» مینامند. اوج گرفتن دلار تا ۱۸۲ هزار تومان و سپس عقبنشینی به ۱۷۵ هزار، نشان میدهد که دلار در حال پیدا کردن محدوده تعادلی جدید خود است.
پیشبینی قیمت دلار در روزهای آینده؛ سناریوهای محتمل
چهار سناریو برای روزهای آینده قابل ترسیم است:
- سناریوی نخست (با احتمال متوسط)، تثبیت در محدوده ۱۷۳ تا ۱۷۸ هزار تومان است. در این سناریو، دلار پس از جهش چهارشنبه، به کف جدید خود تکیه میزند و در این دامنه نوسان میکند. این سناریو در صورتی محقق میشود که اخبار سیاسی جدیدی منتشر نشود و بازار طلا نیز آرام بگیرد.
- سناریوی دوم (با احتمال کم)، صعود دوباره به کانال ۱۸۰ هزار تومان است. اگر شایعات سیاسی تشدید شود، یا تنشهای تنگه هرمز به درگیری مستقیم منجر شود، دلار بار دیگر کریدور ۱۸۰ هزار تومانی را لمس خواهد کرد. اما تجربه روز چهارشنبه نشان داد که در این قیمتها تقاضای مؤثری وجود ندارد، بنابراین احتمال تثبیت در این سطح بسیار پایین است.
- سناریوی سوم (با احتمال متوسط)، بازگشت تدریجی به کانال ۱۶۵ تا ۱۷۰ هزار تومان است. برخی تکنیکالیستها معتقدند اگر در روزهای ابتدایی هفته آینده عرضه ارز افزایش یابد یا تقاضای هیجانی فروکش کند، دلار میتواند به کانال ۱۷۰ هزار تومانی بازگردد. این سناریو نیازمند مداخله جدی بانک مرکزی و تزریق ارز به بازار است.
- سناریوی چهارم (با احتمال بالا)، ادامه نوسانات شدید در هر دو جهت است. واقعیت این است که بازار ارز وارد فاز حساسی شده و مهار آن تنها با ابزارهای اقتصادی ممکن نیست. به اعتقاد تحلیلگران فرارو، «تا وقتی متغیرهای کلان اقتصادی در مسیر فعلی حرکت میکنند، دلار تمایل دارد خود را با تورم کالایی هماهنگ کند. بنابراین حتی اگر اوضاع سیاسی آرام بگیرد، فشار تورم بر قیمت ارز حفظ خواهد شد.»