آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
گروه صنعتی ایران خودرو امروز از آغاز فروش فوری و فوقالعاده محصولات خود از روز سهشنبه هفته جاری خبر داد. این طرح فروش در سه قالب مجزا به متقاضیان عرضه خواهد شد. بر اساس اعلام ایران خودرو، این دوره از عرضه محصولات در قالب «طرح جوانی جمعیت»، «طرح خودروهای فرسوده» و «طرح عادی» به متقاضیان ارائه میشود. ثبتنام برای متقاضیان طرح جوانی جمعیت و خودروهای فرسوده از روز سهشنبه ۱۵ اردیبهشت ماه ساعت ۹ صبح آغاز میشود. ثبتنام طرح عادی نیز از روز چهارشنبه ۱۶ اردیبهشت ماه ساعت ۹ صبح شروع خواهد شد. این فروش فوری در حالی انجام میشود که بازار خودرو در هفتههای اخیر با جهش قیمتی بیسابقهای مواجه شده است. پژو ۲۰۷ اتوماتیک به حدود ۳ میلیارد تومان و دنا پلاس اتوماتیک به حدود ۲.۸ میلیارد تومان رسیده است.
ایران خودرو امیدوار است با این عرضه، بخشی از تقاضای انباشته شده در بازار را پاسخ دهد و از افزایش بیشتر قیمتها جلوگیری کند. اما منتقدان میگویند عرضه قطرهچکانی ایران خودرو (که معمولاً در این طرحها رخ میدهد) تأثیر چندانی بر قیمت بازار آزاد نخواهد داشت. جزئیات دقیق محصولات عرضه شده، قیمتها و تعداد خودروهای قابل ثبتنام هنوز اعلام نشده است. ایران خودرو وعده داده است که اطلاعات تکمیلی را طی روزهای آینده (قبل از شروع ثبتنام) در سایت فروش اینترنتی خود منتشر کند. متقاضیان باید توجه داشته باشند که ثبتنام فقط از طریق سایت فروش اینترنتی ایران خودرو به آدرس ikcosales.ir انجام میشود و هیچ گونه ثبتنام حضوری یا از طریق نمایندگیها صورت نخواهد گرفت. در این گزارش، جزئیات سه طرح فروش ایران خودرو، شرایط ثبتنام، مدارک مورد نیاز و نکات مهم برای متقاضیان را مرور میکنیم.
جزئیات سه طرح فروش ایران خودرو
- طرح نخست، «طرح جوانی جمعیت» است. این طرح با هدف حمایت از خانوادههای دارای فرزند (یا در شرف فرزندآوری) طراحی شده است. معمولاً اولویت تحویل خودرو در این طرح با افرادی است که دارای دو فرزند و بیشتر هستند (تا سقف سه فرزند). البته جزئیات دقیق این طرح (تعداد فرزندان مشمول، تخفیف ویژه و اولویت تحویل) هنوز توسط ایران خودرو اعلام نشده است.
- طرح دوم، «طرح خودروهای فرسوده» است. متقاضیانی که خودروی فرسوده (با عمر بیش از ۱۵ سال) دارند، میتوانند در این طرح ثبتنام کرده و خودروی خود را اسقاط کنند. در قبال اسقاط، اولویت دریافت خودروی جدید (و گاهی تخفیف) به آنها تعلق میگیرد. تعداد خودروهای فرسوده در کشور حدود ۵ میلیون دستگاه است و این طرح به نوسازی ناوگان حمل و نقل کمک میکند.
- طرح سوم، «طرح عادی» است. این طرح برای متقاضیانی است که نه مشمول طرح جوانی جمعیت هستند و نه خودروی فرسوده دارند. در این طرح، خودروها با قیمت کارخانه (و نه قیمت بازار آزاد) عرضه میشوند. اما به دلیل محدود بودن تعداد خودروها (معمولاً چند هزار دستگاه در هر مرحله)، شانس برنده شدن در قرعهکشی بسیار پایین است (کمتر از ۱ درصد).
قیمتها؛ فاصله عجیب کارخانه تا بازار آزاد
همیشه مهمترین سوال متقاضیان در این طرحهای فروش، «قیمت خودروها» است. ایران خودرو هنوز قیمتها را اعلام نکرده، اما بر اساس قیمتهای قبلی (در اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵) میتوان حدس زد. به عنوان مثال، قیمت کارخانه دنا پلاس اتوماتیک حدود ۱.۷ تا ۱.۸ میلیارد تومان، پژو ۲۰۷ اتوماتیک حدود ۱.۴ میلیارد تومان، و تارا اتوماتیک حدود ۱.۶ میلیارد تومان است. این در حالی است که قیمت بازار آزاد همان خودروها به ترتیب ۲.۸ میلیارد، ۳ میلیارد و ۲.۷ میلیارد تومان است. یعنی اختلاف قیمت کارخانه و بازار آزاد بین ۱ تا ۱.۵ میلیارد تومان است! این اختلاف به اندازه قیمت یک خودروی اقتصادی (مانند کوییک) است و نشان میدهد که چرا رانتخواری و دلالی در بازار خودرو رواج دارد. افرادی که در قرعهکشی برنده میشوند و خودرو را با قیمت کارخانه میخرند، بلافاصله پس از تحویل (حتی در همان روز) میتوانند آن را با قیمت بازار آزاد بفروشند و حدود یک میلیارد تومان سود کنند. این سود کلان، خود یک انگیزه برای سفتهبازی و نه مصرف واقعی است. انتقاد اصلی به این طرحها این است که به جای آنکه خودرو به دست مصرفکنندگان واقعی برسد، به دست دلالان میافتد.
نحوه ثبتنام و شانس برنده شدن
برای ثبتنام در این طرح، متقاضیان باید به سایت فروش اینترنتی ایران خودرو به آدرس ikcosales.ir مراجعه کنند. ثبتنام فقط به صورت اینترنتی است و هیچ نمایندگی یا بانکی مسئول ثبتنام حضوری نیست. مراحل ثبتنام شامل مراحل زیر است:
۱. وارد کردن کد ملی و شماره شبا.
۲. انتخاب طرح (جوانی جمعیت، فرسوده یا عادی).
۳. انتخاب خودرو (حداکثر ۳ اولویت).
۴. واریز وجه علیالحساب (معمولاً ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان که پس از عدم برنده شدن برگشت داده میشود).
۵. دریافت کد رهگیری.
شانس برنده شدن در این قرعهکشیها معمولاً بسیار پایین است (کمتر از ۱ درصد). دلیل آن، تعداد محدود خودروهای عرضه شده (شاید ۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ دستگاه) در مقابل حجم عظیم متقاضیان (چند میلیون نفر) است. بسیاری از متقاضیان سالهاست که در این قرعهکشیها شرکت میکنند و هنوز موفق نشدهاند. برخی کارشناسان معتقدند که ایران خودرو باید روش فروش را تغییر دهد و به جای قرعهکشی، از روش «صف ثبتنام» (first come, first served) استفاده کند.
مدارک مورد نیاز و شرایط اختصاصی هر طرح
مدارک عمومی برای هر سه طرح عبارتند از: «کد ملی و شماره شبا به نام متقاضی»، «گواهینامه رانندگی معتبر (برای متقاضی یا همسرش)»، «تکمیل فرم اطلاعات شخصی در سایت»، «واریز وجه علیالحساب» (حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان بسته به خودرو). شرایط اختصاصی برای «طرح جوانی جمعیت»: ارائه شناسنامه فرزندان (حداقل ۲ فرزند) و تکمیل فرم تعهد مبنی بر عدم انصراف از فرزندآوری. اولویت با خانوادههای دارای ۳ فرزند و بیشتر است. شرایط اختصاصی برای «طرح خودروهای فرسوده»: ارائه مدرک اسقاط خودرو (کارت سبز یا برگه اسقاط رسمی از مراکز مجاز). خودرو فرسوده باید حداقل ۱۵ سال از تولید آن گذشته باشد. متقاضی باید تعهد دهد که خودروی جدید را حداقل ۲ سال نگهداری کند (تا از فروش آن به بازار آزاد جلوگیری شود). شایان ذکر است که متقاضیانی که در گذشته برنده قرعهکشی ایران خودرو شدهاند (حتی اگر خودرو را تحویل نگرفته باشند)، معمولاً به مدت ۲ سال از شرکت در قرعهکشیهای جدید محروم هستند. این قانون برای جلوگیری از انحصار و ایجاد فرصت برای دیگران است.
انتقادات به طرح فروش ایران خودرو
با وجود استقبال گسترده متقاضیان، این طرحهای فروش با انتقادات جدی کارشناسان و رسانهها روبرو شده است:
- نخستین انتقاد، «تعداد ناچیز خودروهای عرضه شده» است. ایران خودرو در هر مرحله فقط چند هزار دستگاه خودرو عرضه میکند در حالی که تقاضای واقعی در بازار خودرو چند میلیون دستگاه است. این عرضه قطرهچکانی نه تنها کمکی به تنظیم بازار نمیکند، بلکه باعث ایجاد رانت و فساد میشود.
- دومین انتقاد، «شفاف نبودن فرآیند قرعهکشی» است. سامانه قرعهکشی ایران خودرو بارها توسط نهادهای نظارتی متهم به دستکاری و جانبداری از افراد خاص شده است. اگرچه ایران خودرو این اتهامات را رد میکند، اما وجود سامانههای بازرسی مستقل میتواند اعتماد را افزایش دهد.
- سومین انتقاد، «عدم تعلق خودروها به مصرفکنندگان واقعی» است. بسیاری از برندگان قرعهکشی، به جای استفاده شخصی، خودرو را بلافاصله با سود چند صد میلیون تومانی به بازار آزاد میفروشند. این یعنی یارانه چند صد میلیونی دولت و ایران خودرو در نهایت به جیب دلالان میرود، نه مردم عادی. برای حل این مشکل، کارشناسان پیشنهاد میکنند خودروهای فروخته شده حداقل ۳ سال «کد پلاک ممنوعیت فروش» داشته باشند. تا زمانی که این مشکل حل نشود، این طرحها هرگز به هدف اصلی خود یعنی تنظیم بازار نخواهند رسید.