آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
ساعاتی پیش، آتشسوزی مهیبی در پاساژ ارغوان واقع در فاز ۴ شهر اندیشه (استان تهران) رخ داد. دود غلیظ ناشی از این حریق در مناطق وسیعی از غرب تهران و حوالی کرج قابل مشاهده است. به گزارش منابع محلی، این آتشسوزی حوالی ساعت ۱۴:۳۰ امروز سهشنبه ۱۵ اردیبهشت آغاز شد و به سرعت طبقات مختلف مجتمع تجاری را در بر گرفت. علت دقیق حادثه در دست بررسی است. مدیرعامل آتشنشانی اندیشه با اشاره به اینکه «خوشبختانه این حادثه تلفات جانی نداشته است»، گفت: «بررسیهای اولیه نشان میدهد با توجه به کامپوزیتی بودن نمای مجتمع، آتش از طبقات پایین به طبقات بالا سرایت کرده است.» وی افزود: «نمای کامپوزیتی (ترکیبی از آلومینیوم و مواد پلیمری) بسیار سریع آتش میگیرد و شعلهها را به طبقات بالا منتقل میکند. این یکی از خطرات بزرگی است که بارها در مورد ساختمانهای با نمای کامپوزیتی هشدار داده شده بود.»
با توجه به گستردگی آتش، چندین ایستگاه آتشنشانی از شهرهای اندیشه، شهریار، ملارد و حتی تهران به محل حادثه اعزام شدند. نیروهای امدادی تلاش کردند ابتدا از سرایت آتش به ساختمانهای مجاور جلوگیری کنند. این حریق تا حد زیادی مهار شده و هماکنون نیروهای امدادی و آتشنشانی در حال اطفای کامل آتش هستند. عملیات لکهگیری (خاموش کردن نقاط باقیمانده) احتمالاً تا ساعاتی دیگر ادامه خواهد داشت. پاساژ ارغوان یکی از مجتمعهای تجاری پررفتوآمد در فاز ۴ اندیشه است که دارای واحدهای صنفی متعدد (پوشاک، لوازم آرایشی، کیف و کفش، لوازم خانگی و...) میباشد. میزان خسارت مالی هنوز برآورد نشده است. در این گزارش، ضمن مرور جزئیات حادثه، به تحلیل علل احتمالی، خطرات نمای کامپوزیتی و توصیههای ایمنی برای ساختمانهای مشابه میپردازیم.
جزئیات حادثه و عملیات اطفا
بر اساس گزارشهای اولیه، آتشسوزی حوالی ساعت ۱۴:۳۰ از یک واحد صنفی در طبقه همکف یا اول (هنوز قطعی نیست) شروع شده و سپس به دلیل وجود مصالح قابل اشتعال، به سرعت به طبقات بالاتر سرایت کرده است. شاهدان عینی میگویند که شعلهها در عرض چند دقیقه نما را در برگرفت و دود سیاه و غلیظی تا کیلومترها دورتر قابل مشاهده بود. مدیرعامل آتشنشانی اندیشه در مصاحبه با خبرنگاران گفت: «نمای کامپوزیتی نقش کلیدی در گسترش سریع آتش داشت. این نماها از لایههای آلومینیوم و یک هسته پلیمری (معمولاً پلی اتیلن) ساخته شدهاند که بسیار قابل اشتعال است و هنگام آتشسوزی، شعله را به صورت عمودی (بالا) منتقل میکند.» وی افزود که آتشنشانان ابتدا تلاش کردند جلوی سرایت آتش به ساختمانهای مجاور را بگیرند و سپس بر اطفای حریق اصلی تمرکز کردند. تا لحظه تنظیم این گزارش، آتش تا حد زیادی مهار شده است و تیمهای امدادی مشغول «لکهگیری» (خاموش کردن نقاط باقیمانده) هستند. حدود ۱۰ دستگاه خودروی آتشنشانی، ۲ دستگاه بالابر (برای طبقات بالا)، و یک فروند خودروی حامل مواد فوم (برای خاموش کردن آتشهای نفتی و پلاستیکی) در محل حادثه حضور دارند. عملیات کامل اطفا احتمالاً تا چند ساعت دیگر به پایان میرسد.
خطرات نمای کامپوزیتی؛ هشداری که بارها تکرار شد
نمای کامپوزیتی یا «پنلهای آلومینیوم کامپوزیت» (ACP) از سالها قبل در ایران و جهان مورد انتقاد شدید کارشناسان ایمنی قرار گرفته است. مهمترین خطر این نماها: «اشتعال پذیری بالا»، «انتشار سریع شعله»، «تولید گازهای سمی (سیانید، کلرید هیدروژن) در هنگام سوختن» و «ریزش قطعات داغ به پایین» (که باعث گسترش آتش به طبقات پایینتر و خطر برای عابران میشود). در آتشسوزی برج «گرنفل» در لندن (۲۰۱۷) که ۷۲ نفر کشته شدند، نمای کامپوزیتی یکی از عوامل اصلی فاجعه بود. پس از آن حادثه، بسیاری از کشورها (از جمله انگلستان، فرانسه، آلمان و حتی دبی) استفاده از نمای کامپوزیتی با هسته پلیمری را در ساختمانهای بلند ممنوع اعلام کردند. در ایران نیز بارها توسط سازمان آتشنشانی و نظام مهندسی هشدار داده شده بود، اما متأسفانه هنوز در بسیاری از ساختمانها (به ویژه مجتمعهای تجاری و اداری) از این نماها استفاده میشود. پس از این حادثه، انتظار میرود که شهرداریها و سازمان نظام مهندسی ساختمان اقدام جدیتری برای جمعآوری یا جایگزینی نمای کامپوزیتی در ساختمانهای پرخطر (از نظر ارتفاع و جمعیت) انجام دهند. همچنین صاحبان واحدهای صنفی در مجتمعهای تجاری باید با نصب سیستمهای اعلام و اطفای حریق (اسپرینکلر، کپسول) و انجام تمرینات منظم تخلیه، آمادگی خود را افزایش دهند.
دستور بازداشت سازنده ساختمان و عامل اولیه آتشسوزی صادر شد
اولین دستور قضایی پیرامون آتشسوزی ساختمان ارغوان از سوی دادستان شهریار، صادر شد. مهدی محمدی، دادستان شهریار که بلافاصله در محل آتشسوزی حاضر شده بود، در اولین اقدام قضایی؛ دستور دستگیری سازنده ساختمان ارغوان و عامل اصلی آتشسوزی را، در محل صادر نمود. سخنگوی اورژانس تهران اعلام کرد در پی این حادثه ۹ دستگاه آمبولانس، یک اتوبوس آمبولانس و خودروهای فرماندهی و دیزسترباکس به محل اعزام شدند. حریق در مجتمع تجاری ارغوان اندیشه تاکنون 36 نفر مصدوم برجای گذاشته است. 35 نفر در محل خدمات درمانی دریافت کردند و یک نفر به بیمارستان منتقل شد.در مجموع ۸ فوتی و ۳۶ مصدوم در حادثه آتشسوزی مجتمع ارغوان اندیشه، تلفات جانی این حادثه هستند.
واکنش مردم و کاربران فضای مجازی؛ از شوک تا انتقاد
همزمان با پخش خبر آتشسوزی، دود غلیظ ناشی از آن در مناطق غرب تهران (سعادتآباد، شهرک غرب، پونک، جنتآباد، صادقیه) و همچنین شهرهای کرج، فردیس و شهریار قابل مشاهده بود. بسیاری از شهروندان با انتشار ویدئوهایی از زاویههای مختلف در شبکههای اجتماعی، شوک و نگرانی خود را ابراز کردند. برخی کاربران به «نبود سیستم اطفای حریق مناسب در مجتمع تجاری» و «عدم رعایت استانداردهای ایمنی توسط مالکان واحدها» انتقاد کردند. یک کاربر توئیتری نوشت: «چند سال پیش در همین پاساژ بودم و هیچ اسپرینکلری روی سقف ندیدم! خوشبختانه تلفات جانی نداشت، اما درس عبرتی برای سایر مجتمعهای تجاری باید باشد.» یکی دیگر از کاربران به «نمای کامپوزیتی» اشاره کرد و نوشت: «انگار مسئولان منتظرند یک فاجعه بزرگ مثل برج گرنفل لندن در ایران رخ بدهد تا به فکر جمعآوری این نماها بیفتند. چند آتشسوزی دیگر باید بشود تا این خطر را جدی بگیرند؟» با این حال، برخی نیز از عملکرد سریع آتشنشانی و عدم تلفات جانی تشکر کردند.
علت احتمالی حادثه (هنوز قطعی نیست) و برآورد خسارت
تا لحظه تنظیم این گزارش، علت آتشسوزی مشخص نیست و کارشناسان آتشنشانی در حال بررسی هستند.
علل احتمالی (طبق حدس اولیه)
اتصال برق (رایجترین علت آتشسوزی در مجتمعهای تجاری)، بیاحتیاطی یکی از مغازهداران (مثلاً روشن گذاشتن اتو یا سشوار)، یا آتشسوزی عمدی (کمتر محتمل). اعلام نظر قطعی نیاز به تحقیقات چند روزه دارد.
میزان خسارت مالی
پاساژ ارغوان حدود ۱۰۰ واحد صنفی دارد. بر اساس اعلام اولیه آتشنشانی، «طبقات اول و دوم به شدت آسیب دیدهاند، طبقه سوم آسیب متوسط، و طبقه چهارم آسیب جزئی». تخمین اولیه خسارت (بدون احتساب ساختمان) حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیارد تومان (با توجه به ارزش بالای اجناس در واحدهای پوشاک و لوازم آرایشی) است.
ساختمان خود پاساژ نیز به دلیل حرارت بالا و تخریب نما، نیاز به بازسازی اساسی دارد. احتمالاً پاساژ برای چند ماه تعطیل خواهد بود. بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده است که کارشناسان بیمه برای ارزیابی خسارت و پرداخت غرامت به واحدهای بیمه شده، از امروز وارد عمل شدهاند.
درسهایی از این حادثه؛ باید چه کنیم؟
سه درس مهم از آتشسوزی امروز میتوان گرفت:
- اول: «جمعآوری نمای کامپوزیتی از ساختمانهای بلند». وزارت راه و شهرسازی و شهرداری تهران باید با همکاری سازمان نظام مهندسی ساختمان، یک ضربالاجل نهایی (مثلاً ۲ ساله) برای تعویض این نماها با مصالح ضد حریق (مانند ورقهای فلزی، سنگ، آجر، یا کامپوزیت ضد حریق (مواد معدنی)) تعیین کنند. جریمههای سنگین و حتی تعطیلی ساختمانهای متخلف باید در نظر گرفته شود.
- دوم: «افزایش بودجه و تجهیزات آتشنشانی». در حادثه امروز، خوشبختانه آتشنشانی سریع عمل کرد، اما ممکن است در آینده با حادثه بزرگتری روبرو شویم. بودجه سازمان آتشنشانی کشور در سال ۱۴۰۵ حدود ۳۰ درصد کاهش یافته است (به دلیل جنگ). این یک خطای استراتژیک است. دولت باید اعتبارات آتشنشانی را به عنوان یک «اولویت امنیت ملی» افزایش دهد.
- سوم: «آموزش همگانی و برگزاری مانورهای منظم تخلیه». مستأجران واحدهای تجاری باید آموزش اطفای حریق ببینند و کپسولهای آتشنشانی را در دسترس نگه دارند. همچنین مجتمعهای تجاری باید هر ۶ ماه یک بار مانور تخلیه اضطراری برگزار کنند (با همکاری آتشنشانی). جان مردم ارزشمندتر از هر سرمایهای است.