آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
معاون رئیسجمهور امروز در نشست خبری خود با خبرنگاران، از افزایش ساعات قطع برق در تابستان ۱۴۰۵ خبر داد و گفت: «دشمن صدماتی به حوزه انرژی کشور زده است که فعلاً قابل ترمیم نیست.» وی با اشاره به حملات هوایی و موشکی به تأسیسات انرژی در استانهای جنوبی و غربی کشور طی ایام جنگ (اسفند ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵) افزود: «در بخش برق با کسری و ناترازی مواجهیم و امسال شرایط سختتر از سال گذشته خواهد بود.» معاون رئیسجمهور تأکید کرد که «آسیب وارد شده در بخش تولید انرژی (نیروگاههای برق و پستهای توزیع) فعلاً قابل ترمیم نیست» و بازسازی کامل این زیرساختها حداقل به ۳ تا ۵ سال زمان نیاز دارد. وی گفت: «سعی میکنیم به مردم در حوزه صرفهجویی و ناترازی انرژی راهکار ارائه دهیم. از جمله برنامههای تشویقی برای کاهش مصرف در ساعات اوج بار (۱۲ تا ۱۸ و ۲۰ تا ۲۳) و اعمال جریمه برای مشترکان پرمصرف.» بر اساس آمار منتشر شده توسط وزارت نیرو، در حملات مذکور، حدود ۳۰ درصد از نیروگاههای حرارتی (گازی، بخاری، سیکل ترکیبی) و ۴۰ درصد از پستهای فوق توزیع (خشکی و سیار) در استانهای خوزستان، بوشهر، هرمزگان، ایلام، کرمانشاه و فارس آسیب دیدهاند. ظرفیت تولید برق کشور از حدود ۸۵ هزار مگاوات به ۶۵ هزار مگاوات کاهش یافته است.
در عین حال، مصرف برق در فصل تابستان به دلیل استفاده از وسایل سرمایشی (کولرها) به اوج خود میرسد. در سال ۱۴۰۴، اوج مصرف برق کشور حدود ۷۸ هزار مگاوات بود. امسال با کاهش ظرفیت تولید و افزایش دما (میانگین دمای بهار ۰.۳ درجه گرمتر از نرمال)، فاصله بین تولید و مصرف به حدود ۱۳ تا ۱۵ هزار مگاوات خواهد رسید که معادل حدود ۲۰ درصد کمبود است. معاون رئیسجمهور از مردم خواست که «مصرف برق خود را حداقل ۲۰ درصد کاهش دهند» تا از خاموشیهای گسترده و طولانی مدت جلوگیری شود. وی قول داد که اطلاعرسانی دقیق زمان خاموشیها (برنامه اعلام خاموشی) از طریق رسانههای ملی، پیامک و اپلیکیشنهای موبایل انجام شود. در این گزارش، ضمن مرور جزئیات خسارتهای وارده به صنعت برق کشور، به تحلیل ناترازی تولید و مصرف، برنامههای وزارت نیرو برای مدیریت بحران، و توصیههای عملی به شهروندان برای کاهش مصرف برق میپردازیم.
جزئیات خسارتهای جنگ به صنعت برق (قابل ترمیم نیست)
طبق گزارش وزارت نیرو، حملات هوایی و موشکی در جنگ (اسفند ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵) خسارتهای سنگینی به زیرساختهای تولید، انتقال و توزیع برق کشور وارد کرده است.
- نیروگاهها: حدود ۳۰ درصد از نیروگاههای حرارتی (گازی، بخاری، سیکل ترکیبی) در استانهای خوزستان (نیروگاه رامین اهواز، نیروگاه زرگان)، بوشهر (نیروگاه عسلویه، نیروگاه کاکی)، هرمزگان (نیروگاه بندرعباس)، و ایلام (نیروگاه دهلران) آسیب دیدهاند. برخی از این نیروگاهها (مثل نیروگاه رامین اهواز) به دلیل اصابت مستقیم موشک، به طور کامل تخریب شدهاند.
- پستهای برق: حدود ۴۰ درصد از پستهای فوق توزیع (۲۳۰ و ۴۰۰ کیلوولت) در استانهای مذکور آسیب دیدهاند. پستهایی که نقش حیاتی در انتقال برق از نیروگاه به شهرها و روستاها دارند.
- خطوط انتقال: حدود ۵۰۰ کیلومتر از خطوط انتقال ۴۰۰ و ۲۳۰ کیلوولت (که عمدتاً در مسیر نیروگاهها به مراکز استانها قرار دارند) تخریب شدهاند. معاون رئیسجمهور گفت: «این آسیبها قابل ترمیم نیست.» دلیل آن، تحریم قطعات و تجهیزات (توربینهای گاز، ترانسفورماتورها، دیزل ژنراتورها) است. ساخت قطعات جدید (مثلاً توربین گاز) حداقل ۲ سال طول میکشد. بنابراین، حداقل تا تابستان ۱۴۰۶، صنعت برق ایران با کاهش ظرفیت مواجه خواهد بود.
ناترازی تولید و مصرف (کمبود ۱۵ هزار مگاواتی)
در شرایط عادی (سال ۱۴۰۴)، ظرفیت تولید برق کشور حدود ۸۵ هزار مگاوات بود. اما با خسارتهای جنگی، این رقم به حدود ۶۵ هزار مگاوات کاهش یافته است (کاهش ۲۰ هزار مگاواتی). از سوی دیگر، مصرف برق در پیک تابستان (تیر و مرداد) به دلیل استفاده از وسایل سرمایشی، معمولاً به ۷۸ تا ۸۰ هزار مگاوات میرسد (رشد سالانه حدود ۵ درصد). بنابراین، کسری برق در تابستان ۱۴۰۵ حدود ۱۳ تا ۱۵ هزار مگاوات خواهد بود که معادل ۲۰ درصد است. این کسری به معنای خاموشیهای گسترده (احتمالاً روزانه ۶ تا ۸ ساعت در مناطق پرجمعیت و ۱۰ تا ۱۲ ساعت در مناطق صنعتی) خواهد بود. وزارت نیرو سه راهکار برای کاهش این کسری پیشنهاد کرده است:
- راهکار اول: «مدیریت مصرف» (کاهش ۲۰ درصدی مصرف خانگی): اگر هر خانوار مصرف خود را ۲۰ درصد کاهش دهد، حدود ۵ تا ۶ هزار مگاوات صرفهجویی میشود.
- راهکار دوم: «اختصاص برق به بخش صنعت با اولویت» : برق صنایع (به ویژه صنایع غذایی، دارویی، نظامی و پتروشیمی) نباید قطع شود. بنابراین، خاموشیها عمدتاً در بخش خانگی و تجاری اعمال خواهند شد.
- راهکار سوم: «استفاده از مولدهای اضطراری» : در بیمارستانها، مراکز نظامی، و واحدهای تولیدی حساس، دیزل ژنراتورها باید آماده باشند.
برنامه وزارت نیرو برای مدیریت بحران (تشویق و جریمه)
نیرو برای مدیریت مصرف در تابستان ۱۴۰۵، دو دسته اقدام (تشویقی و تنبیهی) طراحی کرده است.
-
اقدامات تشویقی: پاداش صرفهجویی
به مشترکانی که مصرف خود را نسبت به مدت مشابه سال قبل (خرداد، تیر و مرداد ۱۴۰۴) حداقل ۲۰ درصد کاهش دهند، به ازای هر کیلوواتساعت صرفهجویی، پاداش نقدی (حدود ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ تومان) دریافت میکنند. همچنین کالابرگ الکترونیکی با اعتبار بیشتر (برای خرید کولرهای کم مصرف، یخچال A++ و لامپ LED) داده میشود.
-
اقدامات تنبیهی: جریمه مشترکان پرمصرف
(کسانی که مصرفشان بیش از ۳ برابر الگوی تعیین شده باشد). نرخ برق برای این مشترکان به صورت پلکانی (تا ۵ برابر نرخ عادی) محاسبه میشود. همچنین قطع برق در ساعات اوج مصرف (۱۲ تا ۱۸ و ۲۰ تا ۲۳) به صورت چرخشی (یک منطقه امروز، منطقه دیگر فردا) و با اطلاع قبلی (حداقل ۲ ساعت قبل از خاموشی) انجام خواهد شد. برنامه زمانبندی خاموشیها از طریق اپلیکیشن «برق من» (وابسته به وزارت نیرو)، پیامک و تابلوهای شهری اطلاعرسانی میشود. همچنین مردم میتوانند با شماره ۱۲۱ (سامانه پاسخگویی شرکت توانیر) تماس بگیرند.
توصیههای عملی به شهروندان برای کاهش مصرف برق
با توجه به کسری شدید برق، رعایت نکات زیر میتواند به کاهش خاموشیها کمک کند:
-
نکات مربوط به کولرهای گازی (اسپلیت)
دمای کولر را روی ۲۴ تا ۲۶ درجه تنظیم کنید (هر یک درجه کمتر، ۵ تا ۷ درصد مصرف را افزایش میدهد). هر زمان محیط خنک شد، کولر را خاموش کنید. فیلترهای کولر را هر ماه تمیز کنید (گرد و غبار روی فیلتر باعث کاهش بازدهی و افزایش مصرف میشود).
-
نکات مربوط به کولرهای آبی
در ساعات اوج مصرف (۱۲ تا ۱۸ و ۲۰ تا ۲۳)، دور موتور کولر را روی درجه کم (کند) تنظیم کنید. همچنین از خاموش کردن غیرضروری کولر (برای چند دقیقه) خودداری کنید (چون روشن مجدد آن جریان بالایی میکشد).
-
سایر لوازم برقی
یخچال و فریزر را در فاصله ۲۰ سانتیمتری از دیوار قرار دهید (برای تهویه مناسب). لامپهای پرمصرف (رشتهای و کم مصرف قدیمی) را با لامپهای LED جایگزین کنید. وسایل برقی (تلویزیون، کامپیوتر، مودم) را در حالت استندبای (آماده به کار) رها نکنید و خاموش کنید. از اتو، ماشین لباسشویی و ظرفشویی در ساعات غیر اوج استفاده کنید (نیمه شبها).
سناریوهای آینده و چشمانداز صنعت برق ایران
سه سناریو برای صنعت برق ایران در سالهای آینده قابل تصور است:
-
سناریوی نخست (واقعبینانه)
ادامه روند فعلی با نوسانات و خاموشیهای گسترده (تا پایان جنگ). بازسازی نیروگاههای تخریب شده حداقل ۳ سال طول میکشد (با فرض تامین قطعات). در این مدت، مردم باید با خاموشیهای روزانه (احتمالاً تا تابستان ۱۴۰۷) کنار بیایند.
-
سناریوی دوم (بدبینانه)
تشدید جنگ و حملات جدید به سایر نیروگاهها (نیروگاههای اصفهان، شیراز، تبریز). در این صورت، ظرفیت تولید برق به زیر ۵۰ هزار مگاوات سقوط میکند و خاموشیهای تا ۱۲ ساعت در روز در سراسر کشور (از جمله تهران) اعمال خواهد شد. این سناریو میتواند منجر به فروپاشی شبکه و قطعیهای سراسری شود.
-
سناریوی سوم (خوشبینانه)
پایان زودهنگام جنگ و دریافت کمکهای بینالمللی (از چین، روسیه) برای بازسازی سریع نیروگاهها. در این صورت، تا تابستان ۱۴۰۶ ظرفیت تولید به ۷۵ هزار مگاوات بازمیگردد و خاموشیها به حداقل (۲ تا ۴ ساعت در روز) کاهش مییابد. اما با توجه به شرایط فعلی، سناریوی اول محتملترین است. بهترین کاری که مردم میتوانند انجام دهند، صرفهجویی در مصرف و همکاری با برنامههای وزارت نیرو است.