آسیانیوز ایران؛ سرویس علم و تکنولوژی:
معاون آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری امروز (چهارشنبه ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۵) از بازگشایی اینترنت بینالملل برای دانشگاهها و اساتید خبر داد. این اقدام پس از ماهها قطعی کامل اینترنت جهانی (از اسفند ۱۴۰۴) و در پاسخ به درخواست مکرر وزارت علوم از شورای عالی امنیت ملی انجام شده است. دکتر مجتبی شریعتی نیاسر در نشست خبری خود گفت: «به دلیل شرایط جنگی، دسترسیها به طور کامل بسته شده بود، اما وزارت علوم درخواست بازگشایی اینترنت برای دانشگاهها را مطرح کرد و در نتیجه، اکنون برای بخش قابل توجهی از استادان، دسترسی اینترنت بینالملل برقرار شده است.» وی افزود: «برای دانشگاهها نیز تعدادی IP اینترنت بینالملل فعال شده است تا دانشجویان، محققان و پژوهشگران در داخل دانشگاه بتوانند به این خدمات دسترسی داشته باشند.» این IPها (پروتکل اینترنتی) خاص هر دانشگاه است و فقط در محدوده فیزیکی دانشگاه (از طریق وایفای یا شبکه کابلی) قابل استفاده است. با این حال، معاون وزارت علوم تأکید کرد که اینترنت بینالملل برای «منازل اساتید و دانشجویان» (خارج از دانشگاه) همچنان قطع است و فقط در «محوطه دانشگاه» میتوان به آن دسترسی پیدا کرد. دلیل آن، «محدودیتهای امنیتی» و «کنترل ترافیک اینترنت در شرایط جنگی» اعلام شده است.
این بازگشایی شامل دسترسی به پایگاههای داده علمی (مانند ScienceDirect, Scopus, PubMed, IEEE)، سامانههای ابری (Google Drive, Dropbox)، ایمیلهای بینالمللی (Gmail, Outlook)، و همچنین وبسایتهای آموزشی (Coursera, edX, YouTube) میشود. اما دسترسی به شبکههای اجتماعی (فیسبوک، توییتر، اینستاگرام، تلگرام) همچنان ممنوع است (مگر در موارد خاص با مجوز). وزارت علوم همچنین اعلام کرده است که «به محض اینکه فضا روشنتر و شرایط با ثباتتر شود، برای بازگشت به آموزش حضوری برنامهریزی خواهیم کرد، اما تا اطلاع ثانوی امتحانات پایان ترم مجازی است.» این یعنی دانشجویان نباید منتظر برگزاری امتحانات حضوری در خرداد ۱۴۰۵ باشند. با توجه به قطع چند ماهه اینترنت بینالملل، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی با مشکلات جدی در انجام پروژههای پژوهشی، دسترسی به مقالات جدید و ارتباط با همکاران خارجی مواجه بودند. این تصمیم میتواند «نفس تازهای» به بدنه علمی کشور وارد کند. در این گزارش، ضمن مرور جزئیات بازگشایی اینترنت در دانشگاهها، به نحوه دسترسی دانشجویان و اساتید، محدودیتهای موجود، و تأثیر آن بر کیفیت آموزش و پژوهش میپردازیم.
جزئیات فنی بازگشایی (نحوه دسترسی و IPهای فعال)
اینترنت بینالملل در دانشگاهها از طریق «شبکه ملی اطلاعات» و «پروتکل تونلسازی» (VPN اختصاصی وزارت علوم) برقرار شده است. به هر دانشگاه یک «بلوک IP ثابت» اختصاص داده شده است که فقط از داخل محوطه دانشگاه قابل دسترسی است.
-
برای اساتید
اساتید می توانند با استفاده از «نام کاربری و رمز عبور اختصاصی» (که از طریق ایمیل دانشگاهی خود دریافت کردهاند) به شبکه متصل شوند. این دسترسی شامل همه سرویسهای علمی میشود، اما ترافیک اینترنت «مانیتور» میشود (برای جلوگیری از سوءاستفاده).
-
برای دانشجویان
دانشجویان نیازی به لاگین جداگانه ندارند. با اتصال به وایفای دانشگاه (SSID: «Edu-Internet»)، به طور خودکار به اینترنت بینالملل دسترسی پیدا میکنند. اما سرعت برای دانشجویان محدود است (حداکثر ۵ مگابیت بر ثانیه)، در حالی که اساتید از سرعت ۲۰ مگابیت بر ثانیه برخوردارند.
-
برای پژوهشگران پسادکتری
درخواست دسترسی ویژه (با سرعت نامحدود) باید از طریق معاونت پژوهشی دانشگاه به وزارت علوم ارسال شود. اولویت با پروژههای ملی و بینالمللی (مشترک با دانشگاههای اروپا و آمریکا) است.
دسترسی به پایگاههای داده (Scopus, ScienceDirect, و ...)
یکی از مهمترین نیازهای دانشجویان و اساتید، دسترسی به «مقالات علمی جدید» (که در طول ۳ ماه گذشته منتشر شدهاند) است.
- ScienceDirect (الزویر): بیش از ۲۵۰۰ مجله علمی. دسترسی کامل (بدون محدودیت تعداد دانلود) برای همه دانشگاههای دولتی و آزاد فعال شده است.
- Scopus: پایگاه داده چکیده و استنادی. دسترسی به «چکیده» رایگان است، اما برای مشاهده «متن کامل» باید از طریق VPN دانشگاه وارد شوید.
- PubMed (مدلاین): دسترسی رایگان است (نیاز به IP خاص ندارد). اما به دلیل تحریمها، دانلود مقالات از برخی ژورنالهای آمریکایی (مانند New England Journal of Medicine) با مشکل مواجه است.
- IEEE Xplore: برای رشتههای مهندسی برق، کامپیوتر و مکانیک. دسترسی کامل فعال شده است.
- Google Scholar: در دسترس است، اما برخی امکانات (مانند ذخیره مقاله در کتابخانه) ممکن است کار نکند.
توصیه: اساتید و دانشجویان برای دانلود انبوه مقالات، از نرمافزارهای مدیریت مراجع (مانند EndNote یا Mendeley) استفاده کنند تا زمان خود را بهینه کنند.
محدودیتها (شبکههای اجتماعی مسدود، و دسترسی خارج از دانشگاه)
با وجود بازگشایی اینترنت برای دانشگاهها، محدودیتهای زیر همچنان پابرجاست:
-
شبکههای اجتماعی فیلتر هستند
فیسبوک، توییتر، اینستاگرام، تلگرام، واتساپ، و حتی یوتیوب (به جز محتوای آموزشی که در یوتیوب است؛ دانلود ویدیوهای آموزشی از یوتیوب با نرمافزارهای کمکی ممکن است، اما استریم ممکن نیست). فقط پلتفرمهای داخلی (ایتا، بله، روبیکا) آزاد هستند.
-
دسترسی خارج از دانشگاه (منازل) ممنوع است
اگر استاد یا دانشجویی سعی کند از طریق ADSL خانگی یا اینترنت موبایل به IPهای دانشگاه متصل شود، با خطای «access denied» مواجه خواهد شد. این محدودیت عمدی اعمال شده است.
-
تحریمهای بانکی
خرید اکانتهای پولی (مثلاً اشتراک Coursera یا سرور ابری AWS) با کارتهای بانکی ایرانی امکانپذیر نیست. دانشگاهها باید به صورت متمرکز این اکانتها را تهیه کنند.
وزارت علوم اعلام کرده است که در صورت ثبات اوضاع (احتمالاً تا تیرماه ۱۴۰۵)، دامنه دسترسی را به منازل اساتید و دانشجویان دکتری نیز گسترش خواهد داد.
تأثیر بر کیفیت آموزش مجازی (آیا امتحانات حضوری میشوند؟)
یکی از سوالات مهم دانشجویان: «با بازگشایی اینترنت، آیا امتحانات پایان ترم حضوری میشوند؟» پاسخ معاون وزارت علوم: «خیر، تا اطلاع ثانوی امتحانات مجازی است.»
دلایل:
۱. عدالت آموزشی
همه دانشجویان به اینترنت بینالملل خارج از دانشگاه دسترسی ندارند (فقط در دانشگاه). برگزاری امتحانات حضوری، دانشجویانی که در شهرهای دیگر زندگی میکنند (و به دانشگاه دسترسی ندارند) را با مشکل مواجه میکند.
۲. نبود زیرساخت کافی
بسیاری از دانشگاهها (به ویژه دانشگاههای کوچک و پیام نور) هنوز نتوانستهاند سیستمهای ضد تقلب را راهاندازی کنند.
۳. تداوم جنگ
امکان دارد هر لحظه جنگ تشدید شود و دانشگاهها دوباره تعطیل شوند.
بنابراین، دانشجویان باید خود را برای «امتحانات مجازی» در خرداد ۱۴۰۵ آماده کنند. نحوه برگزاری: از طریق سامانههای آموزش مجازی دانشگاه (مانند «سامانه آموزش الکترونیکی دانشگاه تهران» یا «سامانه مجازی دانشگاه آزاد به نام مدآموز») و با استفاده از «نظارت آنلاین با وبکم» (در صورت امکان). جزئیات توسط هر دانشگاه اعلام خواهد شد.
مطالبات صنفی و چشمانداز آینده
انجمنهای علمی دانشجویی و کانونهای صنفی اساتید از وزارت علوم سه مطالبه اساسی دارند:
- مطالبه اول: «دسترسی رایگان به اینترنت بینالملل برای اساتید در منزل» بسیاری از اساتید به دلیل سن بالا یا مشکلات جسمانی نمیتوانند هر روز به دانشگاه بیایند. وزارت علوم باید با همکاری وزارت ارتباطات، «IP ثابت خانگی» برای اساتید فعال کند.
- مطالبه دوم: «افزایش سرعت و رفع محدودیت دانلود» فعلاً سرعت برای دانشجویان ۵ مگابیت است که برای دانلود ویدیوهای آموزشی کافی نیست. انجمنها خواستار افزایش به ۲۰ مگابیت هستند.
- مطالبه سوم: «برگزاری دورههای آموزشی استفاده از پایگاههای داده» بسیاری از دانشجویان نحوه جستجوی پیشرفته در Scopus و ScienceDirect را بلد نیستند. وزارت علوم باید وبینارهای رایگان برگزار کند.
چشمانداز آینده
اگر آتشبس ادامه یابد و جنگ به طور کامل پایان یابد، احتمالاً تا تابستان ۱۴۰۵ اینترنت بینالملل برای عموم مردم (نه فقط دانشگاهها) بازگشایی خواهد شد. اما فعلاً باید با همین مقدار محدود (فقط در دانشگاه) کنار بیاییم.