آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران امروز (دوشنبه ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۵) با هدف استحکام و امنیت معاملات، کاهش مخاطرات طرفین و حفظ اعتبار چک، امکان «دریافت اطلاعات تجمیعشده چک برای دریافت کننده» را فراهم کرد. بر اساس این اطلاعیه، گیرندگان چک صیادی (چکهایی که در سامانه صیاد ثبت میشوند) میتوانند پیش از تأیید نهایی چک، اطلاعات تجمیعی وضعیت صادرکننده را استعلام کنند. این اطلاعات شامل «مجموع مبالغ چکهای برگشتی (رفعسواثر شده و نشده)» و «مبالغ چکهای در جریان (صادرشده با موعد تسویهنرسیده)» است. به عبارت دیگر، گیرنده چک میتواند ببیند که صادرکننده سابقه چک برگشتی دارد یا خیر و چه مقدار چک صادر کرده که هنوز نقد نشده است. گیرنده چک برای استفاده از این خدمت، باید «شناسه صیادی درجشده روی چک» و «کد ملی صادرکننده» را وارد کند. پس از یک بار استعلام، سامانه بهطور خودکار چکهای بعدی که به نفع آن فرد ثبت شود را به وی اطلاع میدهد. این خدمت از طریق چندین کانال در دسترس است: همراه بانک، اینترنت بانک، اپلیکیشنهای پرداخت (مانند اسنپ پی، زیبال، تاپ و...) و سامانه پیامکی «۴۰۴۰۷۰۱۷۰۱».
هدف بانک مرکزی از راهاندازی این سرویس، کاهش کلاهبرداریهای چکی و افزایش اعتماد به چک به عنوان یک ابزار تجاری است. در سالهای اخیر، چکهای برگشتی مشکلات زیادی را برای کسبوکارها ایجاد کرده بودند. این خدمت به صورت «رایگان» ارائه میشود و نیاز به پرداخت هیچ هزینهای ندارد. همچنین اطلاعات محرمانه صادرکننده (مانند مانده حساب) در اختیار گیرنده قرار نمیگیرد؛ فقط وضعیت تجمیعی چکهای او نمایش داده میشود. در این گزارش، ضمن مرور جزئیات نحوه استعلام اطلاعات تجمیعشده چک، به تحلیل مزایای این سرویس برای کسبوکارها، نحوه استفاده از کد دستوری و پاسخ به سوالات متداول گیرندگان چک میپردازیم.
جزئیات اطلاعات تجمیعشده چک (چه اطلاعاتی قابل مشاهده است؟)
خدمت جدید بانک مرکزی سه دسته اطلاعات را در اختیار گیرنده چک قرار میدهد:
-
مجموع مبالغ چکهای برگشتی (رفعسواثر نشده)
یعنی چکهایی که صادرکننده قبلاً صادر کرده و بانک به دلیل کمبود موجودی یا سایر دلایل، به آنها «برگشت» زده است و هنوز صادرکننده برای رفع سواثر اقدام نکرده است. این مهمترین شاخص ریسک است. اگر این عدد بالاست (مثلاً بیش از یک میلیارد تومان)، یعنی صادرکننده «بدهکار» و «غیرقابل اعتماد» است.
-
مجموع مبالغ چکهای برگشتی (رفعسواثر شده)
چکهایی که قبلاً برگشت خورده بودند اما صادرکننده بعداً رفع سواثر کرده است (یعنی بدهی را پرداخته یا با دارنده چک توافق کرده است). این عدد نشان میدهد که صادرکننده «سابقه بدی دارد، اما تمایل به جبران داشته است.»
-
مجموع مبالغ چکهای در جریان (با موعد تسویهنرسیده)
یعنی چکهایی که صادرکننده صادر کرده اما هنوز تاریخ سررسید آنها فرا نرسیده است. این عدد نشان میدهد که صادرکننده «چقدر تعهد پرداخت در آینده دارد.» اگر این عدد بسیار بزرگ باشد، یعنی صادرکننده «بیش از توان خود چک صادر کرده است» و ممکن است در آینده نتواند از عهده آنها برآید.
نکته مهم: مانده حساب صادرکننده در این استعلام نمایش داده نمیشود. بنابراین، گیرنده نمیتواند مطمئن شود که صادرکننده «حالا» پول دارد یا نه. فقط میتواند ریسک تاریخی را ارزیابی کند.
راههای استعلام (همراه بانک، اینترنت بانک، اپلیکیشنهای پرداخت، کد دستوری)
چهار روش برای استعلام وجود دارد:
-
روش اول (همراه بانک)
وارد اپلیکیشن همراه بانک خود (مشترک بین بانکها نیست؛ باید اپلیکیشن بانک خود را باز کنید). بخش «استعلام چک صیادی» یا «خدمات چک» را انتخاب کنید. گزینه «اطلاعات تجمیعشده» را بزنید. شناسه صیادی (عدد ۱۶ رقمی روی چک) و کد ملی صادرکننده را وارد کنید. نتیجه بلافاصله نمایش داده میشود.
-
روش دوم (اینترنت بانک)
وارد وبسایت بانک خود شوید (بانک ملی، ملت، صادرات، تجارت و...). به بخش «خدمات چک» بروید. مراحل مشابه همراه بانک است.
-
روش سوم (اپلیکیشنهای پرداخت)
اپلیکیشنهای «اسنپ پی»، «زیبال»، «تاپ» و «ایوا» نیز این قابلیت را اضافه کردهاند. وارد اپلیکیشن شوید. بخش «استعلام چک» را پیدا کنید. شناسه صیادی و کد ملی را وارد کنید.
-
روش چهارم (کد دستوری):
از طریق تلفن همراه خود، کد دستوری «۴۰۴۰۷۰۱۷۰۱» را شمارهگیری کنید. سپس «شناسه صیادیکد ملی» را وارد کنید. مثال: اگر شناسه صیادی ۱۲۳۴۵۶۷۸۹۰۱۲۳۴۵۶ باشد و کد ملی ۰۰۱۱۲۳۴۵۶۷، باید وارد کنید: ۴۰۴۰۷۰۱۷۰۱*۱۲۳۴۵۶۷۸۹۰۱۲۳۴۵۶*۰۰۱۱۲۳۴۵۶۷#. پیامکی حاوی اطلاعات تجمیعشده دریافت خواهید کرد.
روش چهارم برای افرادی که به اینترنت دسترسی ندارند، بسیار مفید است. هزینه هر پیامک ۲۰۰ تومان است.
مزایای این سرویس برای کسبوکارها و کاهش کلاهبرداری
این سرویس تأثیر عمیقی بر امنیت معاملات تجاری خواهد داشت.
مزایا
- کاهش چکهای برگشتی: فروشندگانی که قبلاً به دلیل نداشتن اطلاعات، چک از افراد نامعتبر قبول میکردند، اکنون میتوانند ریسک را بسنجند. این کار اقتصاد را روانتر میکند.
- کاهش اختلافات حقوقی: تعداد پروندههای چک برگشتی در دادگستری (که سالانه میلیونها فقره است) احتمالاً کاهش مییابد. زیرا خریداران با سابقه بد، کسی حاضر به گرفتن چک از آنها نخواهد بود.
- ترغیب به رفع سواثر: افرادی که چک برگشتی دارند، برای اینکه بتوانند در آینده چک بدهند، انگیزه بیشتری برای رفع سواثر خواهند داشت. این کار به پاکسازی سوابق بانکی کمک میکند.
- شفافیت اقتصادی: اطلاعات تجمیعشده (اگرچه محدود) گامی به سوی شفافیت مالی است. این مدل مشابه «رتبه اعتباری» در کشورهای توسعهیافته است.
- البته یک نقطه ضعف نیز وجود دارد: کلاهبرداران حرفهای میتوانند از «افراد لایهای» (که سابقه خوبی دارند ولی در ازای پول، چک صادر میکنند) استفاده کنند. در این صورت، اطلاعات تجمیعشده فریبنده خواهد بود. گیرندگان چک باید به «انطباق شناسه صیادی با هویت واقعی صادرکننده» نیز توجه کنند.
نحوه ثبتنام در سامانه اطلاع خودکار (پس از یک بار استعلام)
یکی از امکانات مفید این سرویس، «اطلاع خودکار» است. به این معنا که اگر گیرنده یک بار یک چک را استعلام کند، سامانه «به طور خودکار چکهای بعدی که به نفع آن شخص صادر میشود را به وی اطلاع میدهد.» (از طریق پیامک یا نوتیفیکیشن اپلیکیشن).
این ویژگی چگونه کار میکند؟
فرض کنید آقای «الف» برای آقای «ب» یک چک صادر کرده و آقای «ب» آن را استعلام کرده است. سپس آقای «الف» (همان صادرکننده) یک ماه بعد، چک دیگری برای آقای «ب» صادر میکند. سامانه به طور خودکار به آقای «ب» اطلاع میدهد که «یک چک جدید به نفع شما ثبت شده است.» آقای «ب» مجبور نیست دوباره استعلام کند. این ویژگی برای افرادی که با یک طرف (مثلاً یک خریدار ثابت) سر و کار دارند، بسیار کاربردی است.
نحوه فعالسازی
نیاز به فعالسازی جداگانه ندارد. اولین استعلام، به منزله «عضویت در سامانه اطلاعرسانی» نیز هست. برای لغو، کد دستوری «۴۰۴۰۷۰۱۷۰۱لغوکد ملی#» را شمارهگیری کنید.
پاسخ به سوالات متداول گیرندگان چک
- سوال ۱: «آیا استعلام اطلاعات تجمیعشده برای چکهای عادی (غیر صیادی) هم کار میکند؟» پاسخ: خیر. فقط چکهایی که در سامانه صیاد ثبت شدهاند (چکهای دارای شناسه ۱۶ رقمی) مشمول این سرویس هستند. چکهای سفید امضا یا چکهای قدیمی که در صیاد ثبت نشدهاند، قابل استعلام نیستند.
- سوال ۲: «اگر صادرکننده چک، شخص حقوقی (شرکت) باشد، چگونه استعلام کنیم؟» پاسخ: باید «کد اقتصادی شرکت» (به جای کد ملی) را وارد کنید. شناسه صیادی مانند قبل است. اطلاعات تجمیعشده نیز بر اساس سوابق آن شرکت نمایش داده میشود.
- سوال ۳: «آیا استعلام اطلاعات تجمیعشده، برای خود صادرکننده هم امکانپذیر است؟» پاسخ: بله. صادرکننده میتواند وضعیت چکهای خود را نیز استعلام کند (تا ببیند چه میزان چک در گردش دارد). اما این کار از طریق «سامانه صیاد» (نه از طریق این سرویس) انجام میشود.
- سوال ۴: «اگر اطلاعات تجمیعشده نشان دهد صادرکننده چک برگشتی دارد، آیا استعلام مجدد فایده دارد؟» پاسخ: بله. ممکن است صادرکننده در بین دو استعلام، بدهی خود را تسویه کرده باشد. بهتر است استعلام را به روز (مثلاً یک روز قبل از دریافت چک) انجام دهید.
- سوال ۵: «آیا هزینه استعلام چقدر است؟» پاسخ: از طریق اپلیکیشنها و همراه بانک رایگان است. از طریق کد دستوری، ۲۰۰ تومان به ازای هر پیامک (هزینه پیامک، توسط اپراتور دریافت میشود).
در نهایت، بانک مرکزی اعلام کرده است که «این سرویس به تدریج در تمام بانکها و اپلیکیشنهای پرداخت فعال خواهد شد.» اگر اکنون در اپلیکیشن بانک خود این گزینه را نمیبینید، چند روز دیگر دوباره چک کنید.