آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:
سازمان هدفمندسازی یارانهها اعلام کرد که یارانه نقدی مرحله ۱۸۳ مربوط به اردیبهشت ماه ۱۴۰۵، به حساب سرپرستان خانوارهای دهکهای اول تا سوم واریز شده است. این یارانه به مبلغ ۱۱۱ هزار و ۶۶۸ میلیارد ریال (حدود ۱۱۱ هزار و ۶۶۸ میلیارد تومان) برای بیش از ۱۰ میلیون سرپرست خانوار واریز شده است. مشمولان میتوانند این مبلغ را از دستگاههای خودپرداز و یا از طریق خدمات بانکی غیرحضوری برداشت کنند. بر اساس اعلام سازمان هدفمندسازی یارانهها، در این مرحله، یارانه برای ۱۰ میلیون و ۲۳۰ هزار و ۶۸۱ سرپرست خانوار واریز شده است. این تعداد سرپرست خانوار، پوششدهنده جمعیتی بالغ بر ۲۷ میلیون و ۹۱۷ هزار و ۲۶۹ نفر (حدود ۲۸ میلیون نفر) هستند که در دهکهای اول تا سوم درآمدی کشور قرار دارند. این دهکها کمدرآمدترین اقشار جامعه محسوب میشوند.
یارانه نقدی اردیبهشت ماه در حالی واریز شده است که دولت همچنان بر اساس دهکبندی اعلام شده از سوی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، یارانه را فقط به سه دهک اول (کمدرآمدترین) پرداخت میکند. در سالهای گذشته، یارانه به همه خانوارها (صرف نظر از درآمد) پرداخت میشد، اما از سال ۱۴۰۰ به بعد، دولت با هدف بهینهسازی هزینهها و هدفمندتر کردن یارانه، پرداخت را به دهکهای پایین درآمدی محدود کرده است. مرحله ۱۸۳ یارانه نقدی نشاندهنده آن است که این طرح از بیش از ۱۵ سال پیش (از سال ۱۳۸۹) آغاز شده و علیرغم فرازونشیبهای بسیار، همچنان ادامه دارد. در ابتدای اجرای طرح هدفمندسازی یارانهها، به هر نفر ماهانه ۴۵,۵۰۰ تومان پرداخت میشد که به مرور زمان و با توجه به تورم، این مبلغ افزایش یافت. امروز یارانه نقدی هر نفر در دهکهای اول تا سوم، حدود ۴۰,۰۰۰ تا ۵۰,۰۰۰ تومان (بسته به تعداد اعضای خانوار) است.
یارانه پرداختی برای هر فرد (نه هر خانوار) حدود ۴۰ هزار تومان برآورد میشود. به عنوان مثال، یک خانوار ۴ نفره مشمول، ماهانه حدود ۱۶۰ هزار تومان یارانه نقدی دریافت میکند. با توجه به تورم ماهانه (که در سال ۱۴۰۵ حدود ۳ تا ۴ درصد پیشبینی میشود)، این مبلغ نمیتواند هزینههای زندگی یک خانوار کمدرآمد را پوشش دهد، اما به عنوان یک کمک خرد و نمادین، همچنان برای بسیاری از خانوادهها حیاتی است. وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با استفاده از دادههای پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان، دهکبندی خانوارها را انجام میدهد. این دهکبندی بر اساس معیارهایی مثل درآمد، هزینه، دارایی (خودرو، مسکن، لوازم لوکس)، و وضعیت اشتغال انجام میشود. خانوارهایی که در دهکهای اول تا سوم قرار میگیرند، کمدرآمدترین یا در معرض آسیبترین قشر هستند. سازمان هدفمندسازی یارانهها نیز بر اساس همین دهکبندی، یارانه را به حساب سرپرست خانوار واریز میکند.
یکی از دغدغههای همیشگی مشمولان، «نحوه اعتراض در صورت انصراف از دهکبندی» است. اگر خانوارهایی فکر میکنند که به اشتباه در دهک درآمدی بالاتری قرار گرفتهاند یا بالعکس، میتوانند به درگاه الکترونیک وزارت رفاه (refah.ir) مراجعه کرده و اعتراض خود را ثبت کنند. همچنین در صورت تغییر وضعیت معیشتی (مثل از دست دادن شغل، بیماری، و...)، میتوانند درخواست بازبینی دهند. معمولاً این درخواستها ظرف ۳۰ تا ۶۰ روز بررسی میشود. به مشمولان توصیه میشود که برای برداشت یارانه نقدی خود، در ساعات شلوغ (۱۰ صبح تا ۴ بعد از ظهر) به خودپرداز مراجعه نکنند تا دچار صف نشوند. همچنین از ارائه کارت بانکی خود به افراد ناشناس یا فروشندگان دورهگرد خودداری کنند. هیچ پیامکی از طرف سازمان هدفمندسازی یارانهها با عنوان «بروزرسانی اطلاعات» یا «دریافت یارانه بیشتر» ارسال نمیشود؛ لذا در صورت دریافت چنین پیامکهایی، به هیچ عنوان روی لینک آن کلیک نکنید (کلاهبرداری است). یارانه اردیبهشت قابل برداشت است و مشمولان میتوانند با خیال راحت از آن استفاده کنند.
تحلیل آماری و مالی یارانه نقدی اردیبهشت ماه
ارقام اعلام شده توسط سازمان هدفمندسازی یارانهها نشان میدهد که:
- تعداد سرپرستان خانوار مشمول: ۱۰,۲۳۰,۶۸۱ نفر
- جمعیت تحت پوشش (با احتساب اعضای خانوار): ۲۷,۹۱۷,۲۶۹ نفر
- میانگین تعداد اعضای هر خانوار: حدود ۲.۷۳ نفر (۲۷.۹ میلیون ÷ ۱۰.۲ میلیون)
- کل مبلغ یارانه پرداختی: ۱۱۱,۶۶۸ میلیارد ریال = ۱۱۱,۶۶۸,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ ریال
- یارانه پرداختی به ازای هر سرپرست خانوار: حدود ۱۰,۹۱۲,۰۰۰ ریال (تقریباً ۱,۰۹۱,۲۰۰ تومان) در ماه
- یارانه پرداختی به ازای هر نفر (با تقسیم مبلغ کل بر جمعیت تحت پوشش): حدود ۴,۰۰۰,۰۰۰ ریال (۴۰۰,۰۰۰ تومان) در ماه
دهکبندی و نحوه اعتراض مشمولان
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با استفاده از دادههای «پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان» که از سازمانهای مختلف (مالیات، ثبت احوال، بورس، بانک مرکزی، سازمان امور مالیاتی، و...) جمعآوری میشود، دهک درآمدی هر خانوار را تعیین میکند. معیارهای دهکبندی شامل: درآمد اظهار شده (از طریق اظهارنامه مالیاتی)، هزینههای ثبت شده (خریدهای بالای ۱۰ میلیون تومان از طریق کارت بانکی)، داراییهای منقول و غیرمنقول (خودرو، منزل مسکونی، زمین)، و وضعیت شغلی و بیمه است. خانوارهایی که در دهکهای اول تا سوم قرار میگیرند، کمدرآمدترین و آسیبپذیرترین اقشار هستند و یارانه نقدی دریافت میکنند. دهکهای چهارم تا دهم یارانه نقدی دریافت نمیکنند (اما از یارانه انرژی بهرهمند میشوند). اگر خانوار معترض است که به اشتباه در دهک درآمدی بالاتری قرار گرفته (و در نتیجه یارانه دریافت نمیکند) یا برعکس، میتواند از طریق درگاه وزارت رفاه (refah.ir) اعتراض خود را ثبت کند. مدارک مورد نیاز شامل: آخرین فیش حقوقی (برای شاغلان)، گواهی بیکاری (برای بیکاران)، مدارک اثبات بیماری خاص (برای بیماران)، و اظهارنامه مالیاتی (برای مودیان مالیاتی). پس از ثبت اعتراض، کارشناسان وزارت رفاه ظرف ۳۰ تا ۶۰ روز پرونده را بررسی میکنند. در صورت تأیید، یارانه از ماه بعد به حساب خانوار واریز میشود (اما معوقات ماههای قبل معمولاً پرداخت نمیشود، مگر در موارد خاص). همچنین خانوارهایی که وضعیت درآمدشان به دلیل از دست دادن شغل، ورشکستگی، یا بیماری بهبود نیافته است، میتوانند هر ۶ ماه یک بار درخواست بازبینی دهند. یکی از انتقادات وارد به سیستم دهکبندی، عدم شفافیت کامل در الگوریتم است. بسیاری از خانوارها متوجه نمیشوند چرا با وجود درآمد پایین، در دهک بالایی قرار گرفتهاند. به عنوان مثال، اگر یکی از اعضای خانوار قبلاً خودرویی به نامش بوده که فروخته اما هنوز در سامانه ثبت است، این خودرو به عنوان دارایی محسوب میشود. یا اگر خانوار از کارت بانکی یکی از اقوام ثروتمند برای خرید استفاده کرده باشد، ممکن است هزینههای بالایی برای آن خانوار ثبت شود. راهکار پیشنهادی، شفافتر کردن فرآیند دهکبندی و ارائه «گزارش دهک اختصاصی» به هر خانوار (با ذکر دلایل) است. تا زمانی که این اتفاق نیفتد، اعتراضها ادامه خواهد داشت.