آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
حساب رسمی سفارت آمریکا در واتیکان با انتشار بیانیهای، به شائبههای مطرح شده درباره اعطای نشان ویژه پاپ به سفیر جمهوری اسلامی ایران در واتیکان پاسخ داد. این بیانیه تأکید کرد که برخلاف برخی گزارشهای رسانهای، پاپ لئون چهاردهم هیچ افتخار یا نشان ویژه و انحصاری به سفیر ایران اعطا نکرده است. این مدال به همه سفیرانی که بیش از دو سال مورد تأیید واتیکان خدمت کردهاند، تعلق میگیرد و یک رویه معمول و استاندارد است. بر اساس این بیانیه، اخیراً ۱۳ سفیر این نشان را دریافت کردهاند و سفیران پیشین آمریکا نیز همین مدال را گرفته بودند. بنابراین، نشان داده شده به سفیر ایران، یک اقدام استثنایی یا سیاسی نبوده، بلکه بخشی از تشریفات عادی دیپلماتیک واتیکان محسوب میشود. سفارت آمریکا تأکید کرده است که این تقدیر صرفاً جنبه شخصی دارد و به معنای حمایت یا مخالفت با هیچ کشور یا سیاستی نیست.
نکته مهم دیگری که در این بیانیه به آن اشاره شده، این است که نشان مذکور «مستقیماً توسط پاپ اهدا نشده است». این جمله میتواند برای رفع هرگونه ابهام درباره ارتباط خاص پاپ با سفیر ایران باشد. در رویه معمول واتیکان، بسیاری از نشانها و تقدیرنامهها توسط کاردینالها یا مقامات اداری واتیکان به نمایندگان دیپلماتیک اهدا میشود و حضور مستقیم پاپ فقط در موارد خاص و محدود است. این توضیحات در حالی منتشر میشود که برخی رسانههای مخالف جمهوری اسلامی، اعطای این نشان را به سفیر ایران، یک «پیروزی دیپلماتیک» یا «نشان ویژه پاپ» معرفی کرده بودند. اما بیانیه سفارت آمریکا نشان میدهد که این مدال یک رویه عادی و غیرسیاسی است. به عبارت دیگر، رسانههای مذکور یا به اشتباه یا عامدانه، یک تشریفات معمول دیپلماتیک را بزرگنمایی کردهاند.
واتیکان به عنوان یک نهاد مستقل و قدیمی در عرصه دیپلماسی جهانی، همواره سعی کرده است بیطرفی خود را در مناقشات سیاسی حفظ کند. اعطای نشانهای تشریفاتی به سفیران کشورهای مختلف، بخشی از همین سیاست بیطرفی است. بنابراین، تلاش برای معنادار کردن این رویداد و نسبت دادن آن به تحولات سیاسی منطقه (مثل جنگ ایران و آمریکا) کاملاً بیاساس است. در مجموع، بیانیه سفارت آمریکا در واتیکان یک «روایتسازی رسانهای» را خنثی کرد و ثابت کرد که نشان داده شده به سفیر ایران، یک امر عادی و غیرسیاسی است. این واقعیتسازی برای افکار عمومی مفید است، چرا که از بزرگنماییهای غیرواقعی در فضای مجازی جلوگیری میکند. امید است که رسانهها در آینده نیز اخبار را با دقت و بدون جانبداری سیاسی پوشش دهند.
محتوای بیانیه سفارت آمریکا و نقد روایتهای رسانهای مغرضانه
بیانیه سفارت آمریکا در واتیکان را باید یک «واقعیتآرایی» (Fact-checking) ضروری در برابر «روایتسازی رسانهای» ارزیابی کرد. برخی رسانههای مخالف جمهوری اسلامی (از جمله رسانههای معاند فارسی زبان) با انتشار تصاویر و اخبار ناقص، سعی در وانمود کردن این رویداد معمول دیپلماتیک به عنوان یک «پیروزی بزرگ» یا «نشان افتخار اختصاصی» از سوی پاپ به سفیر ایران داشتند. هدف از این روایتسازی، القای این پیام بود که «حتی واتیکان (به عنوان مرکز مسیحیت) با جمهوری اسلامی همدردی میکند» یا «پاپ از سیاستهای ایران حمایت میکند». اما بیانیه سفارت آمریکا با ارائه سه واقعیت کلیدی، این روایت را فرو ریخت: اول، نشان به ۱۳ سفیر دیگر (از جمله سفیران کشورهای غربی) نیز داده شده است. دوم، سفیران پیشین آمریکا نیز همین نشان را دریافت کرده بودند. سوم، نشان مستقیماً توسط پاپ اهدا نشده است (بنابراین نمیتوان آن را مهر تأیید پاپ بر سیاستهای ایران دانست).
این رویداد نشان میدهد که چگونه رسانهها (چه در داخل و چه در خارج) میتوانند با حذف بخشی از اطلاعات یا ارائه خارج از بافت (Out of context)، یک رویداد خنثی و معمولی را به یک رویداد سیاسی-تبلیغاتی تبدیل کنند. در عصر شبکههای اجتماعی، سرعت انتشار اخبار نادرست بسیار بالاست و سرعت تصحیح آن ها (Fact-checking) معمولاً پایین. در این مورد، سفارت آمریکا در واتیکان (که یک حساب رسمی دیپلماتیک است) به عنوان یک منبع معتبر، ظرف کمتر از ۴۸ ساعت به شایعات پاسخ داد. اما ممکن است بسیاری از کاربران فضای مجازی که آن پستهای اولیه را دیده بودند، هرگز تصحیح بعدی را نبینند. بنابراین، مسئولیت رسانههای حرفهای (و همچنین کاربران آگاه) این است که قبل از انتشار هر خبر حساس، از صحت آن اطمینان حاصل کنند و از بازنشر شایعات بدون راستیآزمایی خودداری کنند.
در نهایت، این بیانیه یک درس مهم برای تحلیلگران سیاسی دارد: «همیشه اخبار دیپلماتیک را در چارچوب رویههای عادی و استاندارد بینالمللی تحلیل کنید، نه با نگاه حاد سیاسی». اعطای نشان تشریفاتی (حتی اگر از سوی پاپ باشد) لزوماً به معنای تغییر موضع سیاسی واتیکان یا حمایت از یک کشور خاص نیست. واتیکان به عنوان یک نهاد قدیمی دیپلماتیک، با همه کشورها (از جمله کشورهایی که با یکدیگر در تنش هستند) روابط تشریفاتی دارد. اعطای این نشان به سفیر ایران به همان اندازه عادی است که اعطای آن به سفیر آمریکا. بنابراین، نباید از این رویداد برای نتیجهگیریهای سیاسی شتابزده استفاده کرد. عقل سلیم حکم میکند که همیشه به دنبال اطلاعات کامل و متعادل بود.