آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
پلیس ترکیه از قتل فجیع یک زن ایرانی ۶۸ ساله در استانبول خبر داد. «فرخنده قائممقامی» که از یک ماه پیش ناپدید شده بود، توسط همسر ترکیهای خود به قتل رسیده است. قاتل پس از خفه کردن وی با تسمه، جسد را مثله کرده و در آنکارا (پایتخت ترکیه) مخفیانه به خاک سپرده است. این جنایت وحشیانه در حالی رخ داده که قاتل (همسر ترکیه ای مقتول) علاوه بر این زن ایرانی، یک زن ترکیه ای نیز داشته است. پلیس ترکیه پس از تحقیقات گسترده، قاتل را دستگیر کرده است. بر اساس گزارشها، این فرد پیش از این نیز سابقه کیفری داشته و در زمان وقوع قتل، در «آزادی مشروط» به سر میبرده است.
قربانی، فرخنده قائممقامی، یک زن ایرانی ۶۸ ساله بود که احتمالاً به دلیل ازدواج با شهروند ترک، در استانبول سکونت داشته است. خانواده وی از یک ماه پیش (فروردین ۱۴۰۵) نگران ناپدید شدن او شده بودند و موضوع را به پلیس ترکیه گزارش کردند. تحقیقات نشان داد که قاتل، همسرش را به قتل رسانده و سپس جسد را به آنکارا منتقل کرده است. این جنایت، بار دیگر ضعف قوانین بازدارنده در ترکیه را به خصوص در مورد خشونت علیه زنان نشان میدهد. آمارها حاکی از آن است که در ترکیه هر ساله صدها زن توسط مردان (اغلب همسران یا نامزدها) به قتل میرسند. در سال ۲۰۲۵، بیش از ۳۵۰ زن در ترکیه به قتل رسیدهاند که نسبت به سال قبل ۲۰ درصد افزایش داشته است. قاتلان معمولاً به دلیل عدم وجود مجازات بازدارنده (مثل اعدام یا حبس طولانی)، پس از چند سال آزاد میشوند.
افشای جزئیات این جنایت، خشم عمومی را در ترکیه و ایران برانگیخته است. فعالان حقوق زنان در ترکیه در شبکههای اجتماعی خواستار تشدید مجازات قاتلان شدهاند. هشتگ «فرخنده_قائم_مقامی» در توییتر ترکی استانبولی ترند شده است. بسیاری از کاربران نوشتهاند: «اگر قوانین بازدارنده نبود، این جنایتها ادامه خواهد یافت.» یکی از نمایندگان مجلس ترکیه نیز خواستار بازنگری در قانون مجازات (به ویژه ماده ۸۲ مربوط به قتل عمد) شده است. وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران در بیانیهای کوتاه ضمن ابراز تأسف از این حادثه، خواستار رسیدگی سریع و عادلانه به پرونده و اعمال حداکثر مجازات برای قاتل شده است. سفارت ایران در آنکارا نیز پیگیر وضعیت پرونده است و با خانواده مقتول در ارتباط میباشد. هنوز جزئیات بیشتری از هویت قاتل (مثل نام و سن) منتشر نشده است، اما انتظار میرود که دادگاه رسیدگی به این پرونده در هفتههای آینده در استانبول برگزار شود.
کارشناسان حقوقی معتقدند که ترکیه باید قوانین خود را در مورد خشونت علیه زنان اصلاح کند. پیشنهادات شامل:
- حبس ابد بدون عفو برای قاتلان زنان.
- لغو آزادی مشروط برای افراد با سابقه کیفری خشونتآمیز.
- ایجاد دادگاههای تخصصی برای رسیدگی به جرایم علیه زنان.
- آموزش نیروهای پلیس برای برخورد سریع با گزارشهای خشونت خانگی.
تا زمانی که این اصلاحات انجام نشود، زنان (چه ترک و چه خارجی) در ترکیه در امنیت نخواهند بود. قتل فجیع فرخنده قائممقامی، زن ایرانی ۶۸ ساله، توسط همسر ترک خود، بار دیگر ضعف قوانین بازدارنده در ترکیه را آشکار کرد. این جنایت وحشیانه (خفه کردن با تسمه، مثله کردن جسد، و دفن مخفیانه) نشان از یک قاتل خطرناک و بدون وجدان دارد. اگر ترکیه مجازات قتل را تشدید نکند (مثل حبس ابد بدون عفو)، این گونه جنایتها ادامه خواهد یافت. خانواده قربانی و جامعه ایرانی در انتظار اجرای عدالت هستند. برای زنانی که قصد ازدواج با اتباع خارجی (به ویژه ترکیه) را دارند، این حادثه یک هشدار جدی است: پیش از ازدواج، حتماً از سوابق کیفری و وضعیت روانی طرف مقابل تحقیق کنید.
تحلیل قوانین ترکیه در مورد خشونت علیه زنان (مقایسه با سایر کشورها)
قوانین ترکیه در مورد قتل عمد بر اساس ماده ۸۲ قانون مجازات ترکیه است. مجازات قتل عمد «حبس ابد» (حداکثر ۲۵ سال) است، اما در عمل، به دلیل تخفیفهای متعدد (مثل «تحریک» توسط قربانی، «حسن رفتار» در زندان، یا «گذشت اولیای دم») بسیاری از قاتلان پس از ۱۰-۱۵ سال آزاد میشوند. برخی حتی با استفاده از «آزادی مشروط» (که برای قاتل فرخنده نیز اعمال شده بود)، پس از ۵-۶ سال آزاد میشوند. در مقایسه:
- ترکیه: میانگین حبس مؤثر برای قتل زنان: ۱۲ سال (با احتساب تخفیفها).
- ایران: مجازات قتل عمد: قصاص (اعدام) (مگر اینکه اولیای دم رضایت دهند و دیه بگیرند).
- آلمان: حبس ابد (به طور متوسط ۲۰-۲۵ سال زندان، با امکان آزادی پس از ۱۵ سال در صورت حسن رفتار).
- چین: اعدام (برای قتلهای فجیع) یا حبس ابد.
بنابراین، ترکیه از نظر «بازدارندگی» در میان کشورهای اروپایی و خاورمیانه در رده پایینی قرار دارد. قاتلان میدانند که اگر چند سال در زندان بمانند، دوباره آزاد میشوند. این ضعف قوانین، یکی از دلایل اصلی افزایش آمار قتل زنان در ترکیه است (از ۲۵۰ مورد در سال ۲۰۲۰ به ۳۵۰ مورد در سال ۲۰۲۵). علاوه بر این، قوانین ترکیه در مورد «قتل ناموسی» (Honor Killing) نیز بسیار سهلگیرانه است. ماده ۲۹ قانون مجازات ترکیه میگوید: «اگر فردی به دلیل تحریک شدید ناشی از عمل غیرقانونی قربانی، مرتکب جرم شود، مجازات او کاهش مییابد.» در عمل، قاتلان زنان اغلب ادعا میکنند که قربانی آنها را «تحریک» کرده (مثلاً با درخواست طلاق یا رابطه خارج از ازدواج) و دادگاه نیز این ادعا را میپذیرد و مجازات را ۵-۱۰ سال کاهش میدهد. تا زمانی که این ماده قانونی اصلاح نشود، زنان ترکیه و خارجی در امنیت نخواهند بود.
توصیههای حقوقی و امنیتی برای زنان ایرانی متأهل (یا نامزد) با شهروندان ترکیه
با توجه به افزایش ازدواجهای ایرانی-ترک در سالهای اخیر (به دلیل نزدیکی فرهنگی و سهولت سفر)، متأسفانه برخی از این ازدواجها به خشونت و حتی قتل منجر میشود. توصیههای زیر میتواند خطر را کاهش دهد:
۱. تحقیقات پیش از ازدواج (Due Diligence)
از همسر (یا نامزد) خود بخواهید که «گواهی عدم سو پیشینه» (Sabıka Kaydı) را از اداره پلیس ترکیه دریافت کند. اگر سابقه کیفری دارد (مثلاً سابقه ضرب و جرح، تهدید، یا تجاوز)، هرگز با او ازدواج نکنید. با همسران سابق او (در صورت امکان) تماس بگیرید و از آن ها بپرسید که آیا رفتار خشونتآمیزی داشته است؟ (البته این کار ممکن است باعث خجالت شود، اما برای امنیت شما ضروری است).
۲. مدارک حقوقی
قبل از ازدواج، یک «قرارداد پیش از ازدواج» (Prenuptial Agreement) تنظیم کنید که در آن حقوق شما در صورت طلاق یا خشونت مشخص شود. پس از ازدواج، اگر اولین نشانههای خشونت (مثل فریاد زدن، هل دادن، یا توهین) را دیدید، سریعاً به پلیس شکایت کنید و «شکایت کیفری» (Suç Duyurusu) ثبت کنید. این شکایت در پرونده قضایی آینده به نفع شما استفاده خواهد شد.
۳. اقامت در ترکیه
اگر قربانی خشونت خانگی شدید، به «مراکز مشاوره و پیشگیری از خشونت» (ŞÖNİM) مراجعه کنید که در تمام شهرهای ترکیه وجود دارند. این مراکز به شما کمک میکنند که از همسر خود جدا شوید و به سرپناه امن (خانه امن) منتقل شوید. اگر تابعیت ایرانی دارید و قصد بازگشت به ایران را دارید، با سفارت ایران در آنکارا تماس بگیرید و از آن ها درخواست کمک (از جمله برای صدور گذرنامه جدید، در صورت مفقودی) کنید.
۴. آموزش حقوقی
قبل از مهاجرت به ترکیه، حتماً با یک وکیل آشنا به قوانین ترکیه مشورت کنید. هزینه مشاوره آنلاین (از طریق ویدئو کنفرانس) حدود ۵۰-۱۰۰ دلار است که ارزشش را دارد. زبان ترکی استانبولی را تا سطح مقدماتی یاد بگیرید تا بتوانید در مواقع ضروری با پلیس تماس بگیرید (شماره اضطراری پلیس ترکیه: 112). در نهایت، قتل فرخنده قائممقامی یک فاجعه است، اما میتواند یک «هشدار» برای سایر زنان باشد. هوشیار باشید.