بازگشایی بورس تهران پس از ۸۰ روز؛ شاخص کل مثبت شد!

آسیانیوز ایران؛ سرویس اقتصادی:

پس از ۸۰ روز تعطیلی اجباری به دلیل جنگ تحمیلی سوم، امروز سه‌شنبه ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، بازار سرمایه ایران بار دیگر گشایش یافت. نخستین معاملات بازار سهام در سال ۱۴۰۵ از ساعت ۹ صبح امروز در تالار معاملات بورس تهران آغاز شد. در اولین روز بازگشایی، شاخص کل بورس با رشد ۲۵۰۰ واحدی به ۳ میلیون و ۷۱۶ هزار واحد رسید و روز را مثبت به پایان برد. با این حال، بیش از ۴۰ نماد از شرکت‌های آسیب‌دیده در دوران جنگ تحمیلی، عمدتاً در گروه‌های شیمیایی و فلزات اساسی، فعلاً بازگشایی نشده‌اند.

نمادهای بانکی و خودرویی در معاملات امروز حضور داشتند و تعدادی از صندوق‌های اهرمی نیز با محدودیت فروش ۱۰۰ هزار واحد بازگشایی شدند. ارزش سفارش‌های خرید به ۱۵۷۵ میلیارد تومان رسید، اما صف فروش سنگینی به ارزش ۱۰.۳ همت (هزار میلیارد تومان) شکل گرفت. نمادهای فملی (فولاد مبارکه)، شبندر (پالایش نفت بندرعباس) و شستا (سرمایه‌گذاری تأمین اجتماعی) در صدر نمادهای منفی قرار گرفتند و تنها ۲۸ درصد نمادهای بورسی در محدوده مثبت معامله شدند. در گزارش پیش رو، جزئیات کامل اولین روز بازگشایی بورس، تحلیل عملکرد نمادهای مختلف و چشمانداز بازار سرمایه در روزهای آینده را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.

جزئیات بازگشایی بورس پس از ۸۰ روز تعطیلی

تعطیلی ۸۰ روزه بازار سرمایه ایران یک رکورد بی‌سابقه در تاریخ بورس تهران محسوب می‌شود. طولانی‌ترین تعطیلی پیشین مربوط به دوران همه‌گیری کرونا (حدود ۲ هفته) و قبل‌تر از آن، تعطیلات سال نو بود (حدود ۲ هفته). اما تعطیلی ۸۰ روزه به دلیل جنگ تحمیلی سوم، یک شوک بزرگ به اقتصاد کشور و بازار سرمایه وارد کرد. در این مدت، شرکت‌های بورسی با مشکلات متعددی مواجه بودند: تخریب زیرساخت‌ها، اختلال در زنجیره تأمین، قطعی برق و گاز، کاهش صادرات و واردات، و افزایش هزینه‌های تولید. بازگشایی امروز بورس با تدابیر ویژه سازمان بورس و اوراق بهادار همراه بود.

1. مهم‌ترین تدبیر، «عدم بازگشایی نماد شرکت‌های آسیب‌دیده» بود. بیش از ۴۰ شرکت (عمدتاً در گروه‌های شیمیایی و فلزات اساسی) که تأسیسات آن‌ها در جنگ آسیب دیده یا به هر دلیل قادر به گزارش‌دهی مالی نیستند، فعلاً بازگشایی نشدند. این تصمیم از نوسانات شدید و صفوف فروش سنگین در این نمادها جلوگیری کرد.
2. دومین تدبیر، «اعمال محدودیت فروش برای صندوق‌های اهرمی» بود. صندوق‌های اهرمی با محدودیت فروش ۱۰۰ هزار واحد در روز مواجه شدند تا از فروش هیجانی و ایجاد صف فروش طولانی جلوگیری شود.
3. سومین تدبیر، «حضور نمادهای بانکی و خودرویی» به عنوان نمادهای شاخص‌ساز بود. این نمادها (مانند وبملت، وپارس، خگستر، خساپا و...) به دلیل وزن بالای خود در شاخص کل، می‌توانستند با تأمین تقاضا، از ریزش شدید شاخص جلوگیری کنند. با این حال، صف فروش ۱۰.۳ همتی نشان می‌دهد که فشار فروش بسیار بالاست و بازار همچنان شکننده است. برگزاری حراج‌های تک قیمتی در نمادهای پربازدید نیز یکی دیگر از تدابیر سازمان بورس بود.

تحلیل رشد ۲۵۰۰ واحدی شاخص کل؛ امید یا سراب؟

رشد ۲۵۰۰ واحدی شاخص کل در پایان معاملات (معادل حدود ۰.۰۶ درصد) در نگاه اول مثبت به نظر می‌رسد، اما باید آن را در بستر آمارهای دیگر تفسیر کرد. ارزش صف فروش ۱۰.۳ همت (۱۰ هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان) در مقابل ارزش سفارش‌های خرید ۱۵۷۵ میلیارد تومان (۱.۵ همت) یک عدم تعادل شدید است. به عبارت دیگر، فروشندگان حدود ۶.۵ برابر خریداران قدرت داشتند. این وضعیت معمولاً منجر به ریزش شدید شاخص می‌شود. پس چرا شاخص رشد کرد؟

• دلیل اول، «تأثیر نمادهای بزرگ و شاخص‌ساز» است. رشد قیمت سهام چند شرکت بزرگ (مانند فولاد، پالایشی، پتروشیمی) می‌تواند شاخص کل را بالا ببرد، حتی اگر اکثر سهام کوچک و متوسط در حال ریزش باشند.
• دلیل دوم، «تغییر در ترکیب شاخص کل» است. سازمان بورس ممکن است در طول تعطیلی، وزن برخی نمادها را تغییر داده یا نمادهای جدیدی را اضافه کرده باشد.
• دلیل سوم، «احتمال حمایت حقوقی‌ها» است. ممکن است صندوق‌های دولتی (مانند صندوق توسعه ملی، صندوق بازنشستگی کشوری) برای جلوگیری از ریزش شدید بازار، اقدام به خرید سهام کرده باشند.

با این حال، ۲۸ درصد نمادهای بورسی در محدوده مثبت و ۷۲ درصد در محدوده منفی معامله شدند. این آمار، تصویر واقعی‌تری از وضعیت بازار ارائه می‌دهد: اکثریت قریب به اتفاق سهامداران در روز اول متضرر شده‌اند. فملی (فولاد مبارکه)، شبندر (پالایش نفت بندرعباس) و شستا (سرمایه‌گذاری تأمین اجتماعی) در صدر نمادهای منفی بودند. این سه نماد، نمادهای بزرگ و شاخص‌ساز هستند و ریزش آن‌ها می‌توانست شاخص کل را به شدت پایین بیاورد، اما افزایش قیمت سایر نمادهای بزرگ (مثل وبملت، خگستر، و...) اثر منفی آن‌ها را خنثی کرد.

چالش‌های پیش روی بازار سرمایه در روزهای آینده

1. اولین و مهم‌ترین چالش، «وضعیت مبهم شرکت‌های آسیب‌دیده» است. بیش از ۴۰ نماد هنوز بازگشایی نشده‌اند. این نمادها متعلق به شرکت‌هایی هستند که در جنگ خسارت دیده‌اند. برخی از این شرکت‌ها ممکن است مجبور به تعدیل منفی پیش‌بینی سود خود شوند (به دلیل تخریب تأسیسات، اختلال در تولید، و افزایش هزینه‌ها). برخی دیگر حتی ممکن است اعلام ورشکستگی کنند. وقتی این نمادها بازگشایی شوند (احتمالاً ظرف هفته‌های آینده)، می‌توانند فشار فروش جدیدی به بازار وارد کنند.
2. دومین چالش، «عدم قطعیت سیاسی و ادامه جنگ» است. اگرچه امروز بورس بازگشایی شد، اما جنگ تحمیلی سوم هنوز پایان نیافته است. هرگونه تشدید تنش‌ها (حمله هوایی جدید، حمله موشکی، بسته شدن تنگه هرمز) می‌تواند دوباره بازار را تعطیل کند یا باعث ریزش شدید شود. سرمایه‌گذاران حقیقی و حقوقی با احتیاط وارد معاملات می‌شوند و ترجیح می‌دهند نقدینگی خود را نگه دارند. به همین دلیل، حجم معاملات در روز اول نسبتاً پایین بود.
3. سومین چالش، «وضعیت نرخ ارز و تورم» است. نرخ ارز در بازار آزاد در ماه‌های اخیر افزایش یافته است (دلار حدود ۱۸۰ هزار تومان). افزایش نرخ ارز معمولاً برای شرکت‌های صادرات محور (پتروشیمی، پالایشی، فلزات) مثبت است، زیرا درآمد ارزی آن‌ها به ریال افزایش می‌یابد. اما برای شرکت‌های واردات محور (خودرویی، دارویی، برخی غذایی) منفی است. همچنین تورم بالا (احتمالاً بیش از ۴۰ درصد در سال ۱۴۰۵) می‌تواند باعث افزایش هزینه‌های تولید و کاهش حاشیه سود شرکت‌ها شود. سرمایه‌گذاران باید صنایع برنده و بازنده از تورم و ارز را بشناسند.

نقش صندوق‌های اهرمی و محدودیت فروش

صندوق‌های اهرمی (Leveraged Funds) یکی از ابزارهای پرریسک بازار سرمایه هستند. این صندوق‌ها با استفاده از وام و ابزارهای مشتقه، بازدهی بیشتری (معمولاً ۲ یا ۳ برابر) نسبت به شاخص کل کسب می‌کنند، اما در زمان ریزش بازار، ضرر آن‌ها نیز چند برابر است. در روز اول بازگشایی بورس، سازمان بورس تصمیم گرفت تعدادی از صندوق‌های اهرمی را با «محدودیت فروش ۱۰۰ هزار واحد» بازگشایی کند. محدودیت فروش به این معناست که هر سهامدار در روز، حداکثر می‌تواند ۱۰۰ هزار واحد از این صندوق‌ها را بفروشد. هدف از این محدودیت، جلوگیری از «فروش هیجانی» و «تشکیل صف فروش طولانی» است. اگر سرمایه‌گذاران می‌توانستند هر تعداد که می‌خواهند بفروشند، احتمالاً ظرف چند دقیقه صف فروش سنگینی تشکیل می‌شد و ارزش خالص دارایی (NAV) این صندوق‌ها به شدت سقوط می‌کرد.

با این حال، این محدودیت فروش، انتقاد برخی سرمایه‌گذاران را نیز برانگیخته است. آن‌ها می‌گویند «دولت حق ندارد آزادی معامله ما را محدود کند. اگر می‌خواهیم بفروشیم، باید بتوانیم بفروشیم.» از سوی دیگر، برخی کارشناسان از این تصمیم دفاع می‌کنند و می‌گویند «در شرایط بحران (جنگ)، مداخلات موقتی سازمان بورس برای جلوگیری از فروپاشی بازار ضروری است.» به نظر می‌رسد این محدودیت فروش موقتی است و به محض تثبیت نسبی بازار، برداشته خواهد شد. سرمایه‌گذارانی که نقدینگی فوری نیاز دارند، می‌توانند سهام عادی خود را بفروشند.

چشم‌انداز و توصیه‌ها به سرمایه‌گذاران

با توجه به شرایط خاص بازار (پس از ۸۰ روز تعطیلی، فشار فروش بالا، عدم قطعیت سیاسی)، سرمایه‌گذاران باید چند نکته کلیدی را رعایت کنند.

1. اول، «از معامله در روزهای اول خودداری کنید» مگر اینکه تحلیل دقیق دارید. بازار در روزهای اول پس از بازگشایی، بسیار پرنوسان و غیرقابل پیش‌بینی است. بهتر است چند روز صبر کنید تا جهت اصلی بازار مشخص شود.
2. دوم، «بر روی سهام بنیادی و کم‌ریسک تمرکز کنید». شرکت‌هایی که بدهی کم، جریان نقدی قوی، و محصولات استراتژیک (مثل مواد غذایی، دارویی، پتروشیمی) دارند، در شرایط بحران مقاومت بیشتری از خود نشان می‌دهند.
3. سوم، «از صندوق‌های اهرمی دوری کنید» (حداقل تا زمانی که بازار تثبیت شود). این صندوق‌ها در بازار نزولی، ضرر هنگفتی به سرمایه شما وارد می‌کنند. اگر تحمل ریسک پایینی دارید، صندوق‌های درآمد ثابت یا صندوق‌های طلا می‌توانند گزینه مناسبی باشند (طلا در شرایط جنگ معمولاً افزایش قیمت دارد).
4. چهارم، «نقدینگی خود را مدیریت کنید». از تمام سرمایه خود برای خرید سهام استفاده نکنید. حداقل ۳۰ تا ۵۰ درصد نقدینگی خود را به صورت پول نقد (ریال یا ارز) نگه دارید تا در صورت افت شدید بازار، بتوانید از فرصت استفاده کنید.
5. پنجم، «اخبار را از منابع رسمی دنبال کنید». در شرایط بحران، شایعات و اخبار کذب در شبکه‌های اجتماعی به سرعت منتشر می‌شود. فقط به اطلاعیه‌های سازمان بورس، کدال (سامانه اطلاع‌رسانی ناشران)، و خبرگزاری‌های رسمی اعتماد کنید.
6. ششم، «احساسات خود را کنترل کنید». ترس و طمع دو عامل اصلی تصمیمات اشتباه در بورس هستند. در روزهای اول، بسیاری از سهامداران از ترس فروش می‌کنند، در حالی که ممکن است بازار در هفته‌های آینده بهبود یابد. تحلیل کنید، مشورت کنید، و سپس تصمیم بگیرید. به یاد داشته باشید که بورس همیشه پس از شوک‌های بزرگ (مانند جنگ، کرونا، بحران مالی) به مرور تثبیت شده و مسیر صعودی را در پیش گرفته است. صبر و استراتژی، کلید موفقیت در بازار سرمایه است.