آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
پوریا زرشناس - دکترای اقتصاد انرژی های تجدیدپذیر
در تحولی سیاسی بیسابقه در اسرائیل، نمایندگان کنست (پارلمان این رژیم) با لایحه انحلال پارلمان موافقت کردند. کانال ۱۴ اسرائیل گزارش داد که این لایحه با رأی اکثریت ۱۱۰ موافق و بدون هیچ مخالفی، بررسی اولیه خود را پشت سر گذاشت. این رأیگیری نشاندهنده اجماع گسترده در میان طیفهای مختلف سیاسی اسرائیل (از راست تا چپ) برای برگزاری انتخابات زودهنگام است. با این حال، انحلال کنست نهایی نشده است و سه مرحله قانونی دیگر باقی مانده که بررسی آن هفتهها طول خواهد کشید.
در صورت نهایی شدن این لایحه، کنست منحل شده و انتخابات سراسری زودهنگام در اسرائیل برگزار خواهد شد. این تحول در شرایطی رخ میدهد که جنگ علیه جمهوری اسلامی همچنان ادامه دارد و کابینه بنیامین نتانیاهو با چالشهای داخلی متعددی مواجه است. تحلیلگران سیاسی معتقدند که اختلافات عمیق در کابینه جنگ و نارضایتی عمومی از نحوه مدیریت جنگ، مهمترین دلایل فشار برای برگزاری انتخابات زودهنگام است. در گزارش پیش رو، جزئیات کامل این تحول سیاسی، علل و پیامدهای احتمالی آن بر روند جنگ با ایران را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.
جزئیات لایحه انحلال کنست و مراحل پیش رو
لایحه انحلال کنست یک فرآیند قانونی چند مرحلهای است که در شرایط عادی ممکن است هفتهها یا حتی ماهها طول بکشد. رأی امروز (۱۱۰ موافق، بدون مخالف) مربوط به «بررسی مقدماتی» (Preliminary Reading) لایحه است. این اولین گام از چهار گام اصلی برای انحلال پارلمان محسوب میشود. مراحل بعدی عبارتند از:
-
مرحله دوم (First Reading)
پس از بررسی مقدماتی، لایحه به کمیسیون قانون اساسی، دادگستری و پارلمانی کنست ارجاع میشود. کمیسیون ظرف مدت معینی (معمولاً چند روز تا چند هفته) لایحه را بررسی و اصلاحات احتمالی را اعمال میکند. سپس لایحه برای «اولین خواندن» به صحن کنست بازمیگردد. در این مرحله، نمایندگان در مورد اصول کلی لایحه بحث و رأیگیری میکنند. برای تصویب، حداقل ۶۱ رأی (اکثریت مطلق) نیاز است.
-
مرحله سوم (Second Reading)
پس از تصویب در اولین خواندن، لایحه به کمیسیون بازمیگردد تا هر بند (ماده) آن به صورت جداگانه بررسی شود. این مرحله زمانبر است، به ویژه اگر اختلافات جدی بر سر برخی مواد وجود داشته باشد. پس از نهایی شدن در کمیسیون، لایحه برای «دومین خواندن» به صحن میآید. در این مرحله، نمایندگان هر ماده را جداگانه رأی میدهند.
-
مرحله چهارم (Third Reading)
پس از تصویب تمام مواد در دومین خواندن، لایحه برای «سومین و آخرین خواندن» به صحن میآید. در این مرحله، نمایندگان در مورد کل لایحه (به عنوان یک بسته واحد) رأی میدهند. برای تصویب نهایی، باز هم ۶۱ رأی نیاز است.
پس از تصویب نهایی در کنست، لایحه به دولت (کابینه) ابلاغ میشود و نخستوزیر (بنیامین نتانیاهو) تاریخ برگزاری انتخابات زودهنگام را اعلام میکند (حداکثر ۹۰ روز پس از انحلال). تا زمان برگزاری انتخابات، کابینه به عنوان «دولت موقت» (Caretaker Government) به کار خود ادامه میدهد و اختیارات آن محدود است (نمیتواند قوانین جدید مهم تصویب کند، بودجه سالانه را تصویب کند، یا مناصب ارشد انتصاب کند). با توجه به اعلام سه مرحله دیگر، انتظار میرود فرآیند انحلال کنست حداقل ۳ تا ۶ هفته طول بکشد.
علل و انگیزههای اصلی برای انحلال کنست
چرا در اوج جنگ، نمایندگان اسرائیلی خواهان انحلال پارلمان و برگزاری انتخابات زودهنگام هستند؟ حداقل سه عامل اصلی را میتوان شناسایی کرد:
۱. اختلافات داخلی در کابینه جنگ (کابینه نتانیاهو)
کابینه نتانیاهو که پس از جنگ تحمیلی سوم به عنوان «کابینه وحدت ملی» تشکیل شد (با حضور احزاب راست، چپ و میانه)، از همان ابتدا با اختلافات جدی روبرو بود. اختلاف اصلی بر سر «اهداف جنگ» و «راهبرد خروج» است. نتانیاهو و جناح راست (مانند حزب لیکود و قدرت یهودی) خواستار «تغییر رژیم در ایران» و «انهدام کامل برنامه هستهای» هستند، در حالی که جناح چپ و میانه (مانند حزب اپوزیسیون به ریاست یائیر لاپید و بنی گانتز) خواستار «آتشبس» و «توافق دیپلماتیک» (با وساطت آمریکا و کشورهای عربی) میباشند. این اختلافات، کابینه را فلج کرده و تصمیمگیری را مختل ساخته است.
۲. نارضایتی عمومی و اعتراضات داخلی
جنگ طولانی و پرهزینه (از نظر جانی و مالی) باعث نارضایتی گسترده در میان شهروندان اسرائیلی شده است. تلفات نظامی (که دولت از اعلام دقیق آن خودداری میکند) و همچنین فراخوان مداوم نیروهای ذخیره (که اقتصاد را مختل کرده و به کسب و کارهای کوچک آسیب زده است) از جمله عوامل کلیدی نارضایتی هستند. اعتراضات خیابانی که پیش از جنگ (به دلیل اصلاحات قضایی) آغاز شده بودند، در ماههای اخیر دوباره اوج گرفتهاند.
۳. بحران اقتصادی و بودجهای
جنگ با جمهوری اسلامی، هزینههای نظامی اسرائیل را به شدت افزایش داده است. دولت مجبور شده بودجه آموزش، بهداشت و رفاه را کاهش دهد تا هزینههای نظامی را تأمین کند. این مسئله به ویژه به دهکهای پایین و متوسط جامعه اسرائیل فشار آورده است. اتحادیههای کارگری تهدید به اعتصاب سراسری کردهاند. دولت نتانیاهو نتوانسته بودجه سال ۲۰۲۶ (سال جاری) را به تصویب برساند و تاکنون با بودجه سال قبل (به صورت موقت) اداره میشود. انحلال کنست و برگزاری انتخابات زودهنگام، راه را برای تشکیل دولتی که بتواند بودجه را تصویب کند (با اجماع بیشتر) هموار میکند.
۴. فشار آمریکا
دولت ترامپ (که در آستانه انتخابات میاندورهای ۲۰۲۶ قرار دارد) از دولت نتانیاهو خواسته است که «هرچه سریعتر جنگ را پایان دهد» یا «دست کم، اهداف خود را شفاف کند». ترامپ نمیخواهد جنگ ایران به یک مسئله انتخاباتی علیه او تبدیل شود (به ویژه که سنا قطعنامه محدودیت اختیارات جنگ را تصویب کرده است). برگزاری انتخابات در اسرائیل، میتواند بهانهای برای متوقف کردن موقت عملیات نظامی باشد.
واکنش مخالفان و موافقان انحلال کنست
جالبترین نکته در رأیگیری امروز کنست، «اجماع کامل» (۱۱۰ موافق و بدون مخالف) بود. این نشان میدهد که حتی احزاب مخالف دولت (اپوزیسیون) نیز به انحلال پارلمان رأی مثبت دادهاند. چرا مخالفان (مانند حزب یائیر لاپید و حزب اتحاد دولتی به رهبری بنی گانتز) از این فرصت استقبال کردهاند؟
پاسخ: مخالفان معتقدند که نتانیاهو محبوبیت خود را از دست داده است و در انتخابات زودهنگام، حزب لیکود و ائتلاف راست شکست خواهد خورد و دولت جدیدی به رهبری لاپید یا گانتز (با رویکرد میانهروتر و خواهان آتشبس) تشکیل خواهد شد. بنابراین، برای آنها، انحلال کنست یک «فرصت طلایی» برای بازگشت به قدرت است. از سوی دیگر، نتانیاهو نیز (علیرغم ضرر احتمالی) به دلیل فشارهای داخلی و عدم توانایی در اداره کابینه، چارهای جز پذیرش انحلال نداشته است. او امیدوار است که در صورت پیروزی در انتخابات (که بعید به نظر میرسد)، با یک «دست بازتر» (بدون شرکای ائتلافی سختگیر) به جنگ ادامه دهد.
واکنش احزاب عرب (مانند رئام و حداش-تاعال) که معمولاً دولت را به رسمیت نمیشناسند، جالب است. این احزاب نیز به انحلال رأی مثبت دادهاند (چون مخالف جنگ با ایران هستند و خواهان آتشبس فوری میباشند). آنها امیدوارند که دولت جدید، سیاست خارجی معتدلتری در قبال ایران و جهان عرب اتخاذ کند. به نظر میرسد، برای اولین بار پس از سالها، «اجماع» در کنست برای «تغییر وضعیت موجود» شکل گرفته است.
پیامدهای انحلال کنست بر جنگ
انحلال کنست و برگزاری انتخابات زودهنگام در اسرائیل، چه تأثیری بر روند جنگ با ایران خواهد داشت؟ چهار سناریو قابل تصور است:
-
سناریوی اول (بدترین سناریو برای جمهوری اسلامی)
نتانیاهو برای جلب آرای بیشتر (و نشان دادن «قاطعیت» خود) دستور تشدید حملات به ایران را صادر کند. او میخواهد به رأی دهندگان نشان دهد که «تنها من میتوانم ایران را مهار کنم.» در این سناریو، جنگ در هفتههای آینده شدیدتر میشود و خطر ورود آمریکا (به عنوان متحد اسرائیل) افزایش مییابد. این سناریو محتمل نیست، زیرا نتانیاهو در حال حاضر با محدودیتهای سیاسی و نظامی (کمبود مهمات، مخالفت فرماندهان ارشد) مواجه است.
-
سناریوی دوم (بهترین سناریو برای جمهوری اسلامی)
دولت موقت اسرائیل (از زمان انحلال تا تشکیل دولت جدید) قدرت تصمیمگیری در مورد عملیات نظامی بزرگ را ندارد و تنها میتواند حملات محدود و تدافعی انجام دهد. ایران از این فرصت استفاده کرده و فشار خود را برای آتشبس از طریق میانجیگران بینالمللی (قطر، عمان، روسیه) افزایش میدهد. در این سناریو، جنگ تا برگزاری انتخابات (حداقل ۳ ماه) متوقف میشود و پس از آن، شانس تشکیل دولت میانهرو (خواهان توافق) بیشتر میگردد.
-
سناریوی سوم (واقعبینانه)
توقف جزئی عملیات نظامی. اسرائیل از انجام عملیات بزرگ زمینی و هوایی خودداری میکند، اما به حملات سایبری و ترورهای هدفمند ادامه میدهد. این حملات برای افکار عمومی کمتر مشهود است و نیازی به مصوبه کنست ندارد. ایران نیز حملات موشکی گسترده انجام نمیدهد و تنها به پاسخهای متقارن (مثل حملات سایبری) اکتفا میکند. در این سناریو، یک «آتشبس نانوشته» برقرار میشود.
-
سناریوی چهارم (سناریوی نادر)
انتخابات زودهنگام لغو میشود (ممکن نیست). یا اینکه نتانیاهو موفق میشود رأی اعتماد مجدد کسب کند و دولت جدیدی تشکیل دهد که به جنگ ادامه دهد. این سناریو بسیار کماحتمال است.
تحلیلگران معتقدند سناریوی دوم و سوم محتملترین هستند. بنابراین، انحلال کنست به نفع جمهوری اسلامیست و به دیپلماسی ایران در مذاکرات آتشبس قدرت میبخشد.
واکنش جمهوری اسلامی و منطقه به تحولات سیاسی اسرائیل
ایران تا کنون واکنش رسمی به خبر انحلال کنست نشان نداده است. اما تحلیلگران نزدیک به دولت پیشبینی میکنند که ایران از این تحول به عنوان یک «فرصت طلایی» برای خروج از جنگ استفاده کند. انتظار میرود:
- ایران ضربآهنگ حملات موشکی خود را کاهش دهد (اما متوقف نکند) تا فضای سیاسی اسرائیل را تشدید نکند.
- مذاکرات غیرمستقیم با آمریکا (با میانجیگری عمان و پاکستان) سرعت بیشتری بگیرد. جمهوری اسلامی به آمریکا پیام خواهد داد که «اگر خواهان آتشبس پایدار هستید، از نتانیاهو (دولت موقت) بخواهید که حملات را در همه جبهه ها متوقف کند.»
- کشورهای عربی (عربستان، امارات، قطر) که میانجی هستند، فشار خود بر اسرائیل را افزایش دهند. آنها به دولت موقت اسرائیل خواهند گفت که «با آتشبس موافقت کنید تا ایران در مذاکرات هستهای امتیاز بیشتری بدهد.»
- حزب الله لبنان و نیروهای مقاومت عراق نیز حملات خود را کاهش میدهند تا برگ برندهای به اسرائیل ندهند.
- در مقابل، اسرائیل (حتی در دولت موقت) تلاش خواهد کرد که «ضعف» خود را پنهان کند. انتظار میرود حملات هوایی محدود به تأسیسات نظامی ایران در سوریه و عراق ادامه یابد (نه در خاک ایران). همچنین اسرائیل سعی خواهد کرد که آمریکا را به تشدید تحریمها علیه ایران ترغیب کند تا «پیروزی سیاسی» را جایگزین پیروزی نظامی کند. در مجموع، انحلال کنست یک «خبر خوب» برای ایران و یک «خبر بد» برای نتانیاهو و جناح جنگطلب اسرائیل محسوب میشود.