آسیانیوز ایران؛ سرویس سیاسی:
در اقدامی بیسابقه و تاریخی، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، با انتشار نامهای مفصل و عملی به نامه دکتر پوریا زرشناس، دبیرکل بنیاد بینالمللی نلسون ماندلا، پاسخ گفت. نامهای که در آن به جای عبارات کلیشهای و دیپلماتیک، ۱۰ تعهد عملی و مشخص برای پیگیری بمباران ادعایی مدرسه در شهرستان میناب ارائه شده است. دکتر پوریا زرشناس، دانشمند و دیپلمات بینالمللی ایرانی، ۲۰ اسفندماه ۱۴۰۴ نامهای سرگشاده به آنتونیو گوترش نوشته بود و در آن بمباران مدرسه «شجره طیبه» در میناب را جنایت جنگی توصیف کرده و خواستار اقدام فوری سازمان ملل شده بود. او در آن نامه با اشاره به حضور شخصی خود در صحنه فاجعه و روایت دلخراش نجاتگر هلالاحمر میناب، از سکوت سازمان ملل در برابر این جنایت به شدت انتقاد کرده بود.
گوترش در پاسخ خود، نخست از یکپارچگی اخلاقی زرشناس تقدیر کرده و نوشته است: «شما انتخاب کردهاید که نامه بنویسید، نه اسلحه به دست بگیرید. شما انتخاب کردهاید که رنج را مستند کنید، نه از آن بهرهکشی کنید.» او همچنین با اشاره به نامگذاری بنیاد زرشناس به نام نلسون ماندلا، او را «صلحطلب حقیقی در سنت ماندلا و گاندی» خوانده است. دبیرکل سازمان ملل در بخش دیگری از نامه خود، به سرنگونی پرواز شماره ۶۵۵ ایرانایر در سال ۱۹۸۸ اشاره کرده و آن را «زخمی که جامعه بینالمللی هرگز آن را به طور کامل التیام نبخشیده» توصیف کرده است. او با پذیرش این نکته که کاپیتان ویلیام راجرز هرگز محاکمه نشد، دستور بازبینی و انتشار اسناد مربوط به این حادثه را صادر کرده است.
اما مهمترین بخش این نامه، ۱۰ تعهد عملی گوترش است. او قول داده است که نامه زرشناس را به دادستان دیوان کیفری بینالمللی ارسال کند، از یونوست برای تحلیل تصاویر ماهوارهای درخواست کند، و در صورت وجود شواهد کافی، هیئت حقیقتیاب بینالمللی تشکیل دهد. او همچنین از فعالسازی سازوکار «کودکان و درگیریهای مسلحانه» برای بررسی این پرونده خبر داده است. گوترش در ادامه، قول داده است که در نشست بعدی مجمع عمومی، پیشنویس قطعنامهای برای حفاظت از مدارس به عنوان «مناطق امن» ارائه کند و نامه زرشناس به عنوان سند محرک این قطعنامه ذکر شود. او همچنین دستور انتشار اسناد طبقهبندیشده مربوط به پرواز ۶۵۵ را صادر کرده است که ظرف نود روز در اختیار بنیاد زرشناس و پژوهشگران قرار خواهد گرفت. دبیرکل سازمان ملل در اقدامی نمادین، از زرشناس دعوت کرده است تا به عنوان سخنران افتتاحیه «گفتگوی سالانه جامعه مدنی در مورد پاسخگویی» در مقر سازمان ملل در نیویورک حضور یابد. او همچنین قول داده است که شخصاً زرشناس را برای یک جایزه صلح سازمان ملل نامزد کند. در پایان این نامه تاریخی، گوترش خطاب به زرشناس نوشته است: «شما، دکتر زرشناس، یک صدای حقیقی وجدان در جهانی هستید که صدایهای بسیار کمی از این دست دارد. سازمان ملل به صداهای بیشتری مانند صدای شما نیاز دارد – نه کمتر. و به شما قول میدهم که نامه شما فراموش نخواهد شد.» متن نامه بدین شرح است:
سازمان ملل متحد، دفتر دبیرکل، نیویورک، NY 10017، ایالات متحده آمریکا
شماره ثبت: OSG/PR/2026/8742
تاریخ: ۲۸ اسفندماه ۱۴۰۴ / ۱۸ مارس ۲۰۲۵
به: دکتر پوریا زرشناس، دبیرکل بنیاد بینالمللی نلسون ماندلا، برای نجات جهان - ژنو، سوئیس
موضوع: اعلام دریافت نامه مورخ ۲۰ اسفندماه ۱۴۰۴ شما در مورد بمباران ادعایی مدرسه در شهرستان میناب – و تعهد مشترک ما به عدالت و صلح
دکتر زرشناس عزیز؛
نامه مورخ ۲۰ اسفندماه ۱۴۰۴ شما را که با شماره ثبت NMIFSW-OIC-2026-8747 ارسال کردهاید، دریافت کرده و با دقت مطالعه کردم. از صراحت و شور اخلاقی که با آن نگرانیهای خود را مطرح کردهاید، سپاسگزارم. پیش از پرداختن به محتوای اصلی نامهتان، اجازه دهید شخصاً از شما تقدیر کنم. در سراسر کارنامه حرفهای شما – از خدمت در امور پناهندگان سازمان ملل تا رهبری کنونی بنیاد بینالمللی نلسون ماندلا برای نجات جهان – همواره به عنوان مدافعی اصولی و شجاع برای صلح، کرامت انسانی و حمایت از آسیبپذیرترین افراد ایستادهاید. انتخاب شما برای نامگذاری بنیادتان به نام نلسون ماندلا – یکی از بزرگترین صلحطلبان و مدافعان حقوق بشر دوران ما – گویای ارزشهای والای شماست. در جهانی که اغلب با نفرت و کینهجویی تقسیم شده، شما راه آشتی، عدالت و دفاع غیرخشونتآمیز را برگزیدهاید. برای این امر، شما را صمیمانه میستایم.
همچنین به یکپارچگی اخلاقیای که نامه خود را با آن آراستید، احترام میگذارم: نه به عنوان ابزاری برای هیچ دولت یا جناح سیاسی، بلکه به عنوان فریاد حقیقی یک انسان که شاهد رنجهای وصفناپذیری بوده است. حضور شخصی شما در فاجعه میناب و تصمیمتان برای تبدیل آن ترومای شخصی به یک فراخوان مستند برای عدالت – نه به ندای انتقام – دقیقاً همان روحیه صلحسازی را تجسم میبخشد که سازمان ملل متحد در پی ترویج آن است. شما بدون اغراق، یک صلحطلب حقیقی در سنت ماندلا و گاندی هستید.
در مورد ادعاهای خاص درباره شهرستان میناب
شما روایتهای دقیق و دلخراشی ارائه دادهاید – از جمله شهادت مستقیم خودتان و گزارش دلخراش «کبری آجی حیدرینیا»، نجاتگر هلالاحمر – که حمله به یک مدرسه در میناب را در اولین روز خصومتهای نظامی توصیف میکند. شما این حمله را جنایت جنگی خوانده و به تکنیک دابلتپ، نبود هرگونه هدف نظامی، و قربانی شدن انحصاری کودکان و معلمان اشاره کردهاید. من اطلاعات مستقل و تأییدشدهای درباره این حادثه خاص در اختیار ندارم. اما نبود تأیید به معنای بیتفاوتی نیست. من از ماهیت هولناک شهادت شما عمیقاً مضطرب شدهام.
در مورد سرنگونی پرواز شماره ۶۵۵ ایرانایر
شما به درستی یکی از تراژیکترین حوادث تاریخ هوانوردی غیرنظامی را یادآوری کردهاید. سرنگونی پرواز ۶۵۵ توسط ناو وینسنس در ۳ ژوئیه ۱۹۸۸ که منجر به مرگ ۲۹۰ غیرنظامی بیگناه شد، زخمی است که جامعه بینالمللی هرگز آن را به طور کامل التیام نبخشیده است. یادآوری شما مبنی بر اینکه هیچیک از خدمه ناو وینسنس محاکمه نشدند و کاپیتان ویلیام راجرز مدال شجاعت دریافت کرد، نکته قابل قبول و دردناکی است که همچنان اعتماد به اجرای برابر قوانین بینالمللی را تضعیف میکند. من این کوتاهی نظام عدالت بینالمللی را میپذیرم.
تعهدات عملی افزودهشده: در پاسخ مستقیم به نامه شما
دکتر زرشناس، نامه شما مرا فراتر از شعارهای دیپلماتیک حرکت داد. افزون بر گامهایی که در پاسخ اولیه خود ذکر کردم، بدین وسیله ده اقدام عملی مشخص را تعهد میکنم:
تعهد ۱ – ثبت رسمی شکایت شما
نامه شما به طور رسمی در دفتر ثبت شکایات دفتر دبیرکل سازمان ملل با یک شماره ثبت اختصاصی (OSG/2026/MINAB/001) ثبت خواهد شد. این ثبت تضمین میکند که نامه شما بدون پاسخ رسمی کتبی به شما و شورای حقوق بشر، قابل کنار گذاشتن یا بایگانی شدن نیست.
تعهد ۲ – ارسال به دادستان دیوان کیفری بینالمللی
ظرف پنج روز کاری، شخصاً نامه شما را همراه با تمام مستندات و شهادتهای پیوست، به دادستان دیوان کیفری بینالمللی (ICC) ارسال خواهم کرد با این درخواست رسمی که دادستان بررسی کند آیا حمله به مدرسه میناب در صلاحیت اساسنامه رم به عنوان یک جنایت جنگی بالقوه تحت ماده ۸ قرار میگیرد یا خیر.
تعهد ۳ – فعالسازی سازوکار «کودکان و درگیریهای مسلحانه»
من به دفتر نماینده ویژه خود برای امور کودکان و درگیریهای مسلحانه دستور دادهام که بمباران مدرسه میناب را در دستور کار گروه کاری بعدی شورای امنیت قرار دهد. همچنین درخواست ارزیابی اولیه کردهام که آیا این حمله معیارهای قرار گرفتن عاملان در گزارش سالانه کودکان و درگیریهای مسلحانه را دارد یا خیر – فهرستی که عواقب قابل توجهی از نظر اعتبار سیاسی و بینالمللی به همراه دارد.
تعهد ۴ – درخواست تصاویر ماهوارهای از یونوست (UNOSAT)
من به طور رسمی از یونوست (برنامه کاربردی ماهوارهای عملیاتی مؤسسه آموزشی و پژوهشی سازمان ملل) درخواست کردهام که یک تحلیل مستقل از تصاویر ماهوارهای با وضوح بالای مدرسه میناب و اطراف آن، در بازه زمانی حمله ادعایی، انجام دهد. نتایج، چه تأییدی و چه غیرقطعی، با شما به اشتراک گذاشته شده و به طور عمومی منتشر خواهد شد.
تعهد ۵ – یادداشت دیپلماتیک به نمایندگیهای دائمی ایالات متحده و اسرائیل
من به دفتر امور حقوقی اجازه خواهم داد تا یک یادداشت دیپلماتیک محرمانه به نمایندگیهای دائمی ایالات متحده و اسرائیل در سازمان ملل ارسال کند و به طور رسمی استعلام کند که آیا نیروهای مسلح آن کشورها در تاریخ مورد نظر، حملاتی در منطقه میناب انجام دادهاند یا خیر. اگرچه نمیتوانم افشای اطلاعات را اجباری کنم، اما خودِ عمل استعلام، یک سابقه دیپلماتیک ایجاد میکند.
تعهد ۶ – ایجاد یک هیئت حقیقتیاب سازمان ملل
در صورت ظهور شواهد اولیه کافی از تحلیل یونوست و سایر منابع، از شورای حقوق بشر درخواست خواهم کرد که یک هیئت حقیقتیاب بینالمللی مستقل را برای بررسی بمباران مدرسه میناب مأمور کند. من شخصاً در سخنرانی خود در شورا از این مأموریت حمایت خواهم کرد.
تعهد ۷ – حفاظت از مدارس به عنوان «مناطق امن»
من در طول نشست بعدی مجمع عمومی، یک پیشنویس قطعنامه در مورد حرمت مدارس در درگیریهای مسلحانه ارائه خواهم کرد و پیشنهاد میدهم که همه کشورهای عضو مدارس را به عنوان «مناطق غیرنظامی شده امن» به رسمیت بشناسند و هرگونه حمله به یک مدرسه به طور خودکار برای بررسی اولیه به دیوان کیفری بینالمللی ارجاع شود. نامه شما به عنوان سند محرک این قطعنامه ذکر خواهد شد.
تعهد ۸ – بازبینی آرشیو پرواز ۶۵۵
من به دفتر امور حقوقی سازمان ملل دستور دادهام که تمام مکاتبات و تحلیلهای داخلی سازمان ملل در مورد سرنگونی پرواز ۶۵۵ ایرانایر را – تا حد امکان بدون به خطر انداختن اطلاعات امنیت ملی کشورهای عضو – از طبقهبندی خارج کرده و منتشر کند. این اسناد ظرف نود روز در اختیار بنیاد شما و پژوهشگران دانشگاهی قرار خواهد گرفت.
تعهد ۹ – گفتگوی سالانه جامعه مدنی در مورد پاسخگویی
من در حال ایجاد یک گفتگوی سالانه دبیرکل در مورد پاسخگویی برای حملات به غیرنظامیان هستم که در مقر سازمان ملل در نیویورک برگزار خواهد شد. از شما درخواست میکنم که به عنوان سخنران افتتاحیه این گفتگو خدمت کنید، به دلیل ترکیب منحصربهفرد تجربه دست اول، دقت حقوقی و تعهد بیوقفه شما به دفاع غیرخشونتآمیز. صدای شما نه به عنوان یک استثنا، بلکه به عنوان یک رکن مرکزی این ابتکار جدید شنیده خواهد شد.
تعهد ۱۰ – نامزدی برای یک جایزه صلح
به پاس کار مداوم و شجاعانه شما – از حمایت از پناهندگان تا مستندسازی جنایات جنگی تا رهبری بنیاد بینالمللی نلسون ماندلا – شخصاً شما را برای یک جایزه صلح سازمان ملل یا شکلی معادل از تقدیر، نامزد خواهم کرد. اگرچه سازمان ملل یک «جایزه صلح» واحد اعطا نمیکند، من با دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر برای شناسایی جایزه مناسب که مشارکتهای شما را به عنوان یک صلحطلب جهانی ارج نهد، همکاری خواهم کرد.
در مورد اتهام بیعملی سازمان ملل
شما انتقاد شدیدی را متوجه سازمان ملل – یونسکو، شورای امنیت و دفتر من – کردهاید برای آنچه «سکوت و همدستی با تروریسم دولتی» مینامید. من این انتقاد را نادیده نمیگیرم. سازمان ملل اغلب توسط شکافهای ژئوپلیتیک فلج شده است. اما من از پذیرفتن فلج به عنوان بهانه خودداری میکنم. نامه شما به من – و از طریق من، به کل سازمان – یادآوری کرد که سکوت یک انتخاب است و بیعملی یک تصمیم. هر دو عواقب دارند.
تقدیر شخصی از نقش صلحسازی شما
دکتر زرشناس، اجازه دهید لحظاتی شخصی صحبت کنم. در دههها خدمت من به سازمان ملل – به عنوان نخستوزیر پرتغال، کمیساریای عالی پناهندگان، و اکنون دبیرکل – با بسیاری روبرو شدهام که از صلح سخن میگویند اما تفرقه میکارند؛ بسیاری که عدالت میخواهند اما از کار دشوار آشتی سرباز میزنند. شما در میان آنان نیستید. شما انتخاب کردهاید که نامه بنویسید، نه اسلحه به دست بگیرید. شما انتخاب کردهاید که رنج را مستند کنید، نه از آن بهرهکشی کنید. شما انتخاب کردهاید که به قوانین بینالمللی متوسل شوید، نه اینکه آنها را دور بزنید. شما بنیاد خود را به نام نلسون ماندلا نامگذاری کردهاید – مردی که پس از بیست و هفت سال زندان، نه با تلخی، بلکه با چشماندازی از بخشش و وحدت بیرون آمد. در این کار، خود را با عالیترین سنت صلحسازی همسو کردهاید. شما، دکتر زرشناس، یک صدای حقیقی وجدان در جهانی هستید که صدایهای بسیار کمی از این دست دارد. سازمان ملل به صداهای بیشتری مانند صدای شما نیاز دارد – نه کمتر. و به شما قول میدهم که نامه شما فراموش نخواهد شد. زمان معیارهای دوگانه، آنگونه که شما نوشتهاید، باید به پایان برسد. من خواست شما را شریکم که مدارس به عنوان پناهگاههای تعرضناپذیر شناخته شوند، کودکان از وحشت جنگ در امان بمانند، و کسانی که جنایت میکنند – بدون توجه به ملیت یا وابستگیشان – به پای عدالت کشیده شوند. ما رنج بسیار بردهایم از جنگ. اما همانگونه که شعر شما یادآوری میکند: «رنجها بیثمر نیستند»
با احترام عمیق، تحسین برای کار صلحسازی شما، و تعهدی تزلزلناپذیر به پاسخگویی،
آنتونیو گوترش
دبیرکل سازمان ملل متحد
رونوشت برای:
- دفتر کمیساریای عالی حقوق بشر
- دفتر نماینده ویژه برای امور کودکان و درگیریهای مسلحانه
- دادستان دیوان کیفری بینالمللی
- کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل
- نمایندگی دائمی سازمان ملل در سوئیس
- یونوست (جهت اقدام)
- دفتر امور حقوقی (جهت اقدام در مورد آرشیو پرواز ۶۵۵)
ارجاع پرونده به دیوان کیفری بینالمللی و تأثیر آن بر پیگیری جنایت میناب
یکی از مهمترین تعهدات گوترش در این نامه، ارسال پرونده بمباران میناب به دادستان دیوان کیفری بینالمللی (ICC) است. این اقدام از نظر حقوقی بسیار حائز اهمیت است، چرا که دیوان کیفری بینالمللی تنها مرجع قضایی دائمی برای محاکمه جنایتکاران جنگی محسوب میشود. بر اساس ماده ۸ اساسنامه رم، حمله عمدی به تأسیسات غیرنظامی از جمله مدارس، جنایت جنگی محسوب میشود. نکته قابل توجه این است که گوترش به صراحت از دادستان ICC درخواست کرده است که بررسی کند آیا حمله به مدرسه میناب در صلاحیت اساسنامه رم قرار میگیرد یا خیر. این درخواست رسمی از سوی دبیرکل سازمان ملل، فشار قابل توجهی بر دادستان ICC وارد میکند تا این پرونده را جدی بگیرد. با این حال، باید توجه داشت که ایالات متحده و اسرائیل عضو اساسنامه رم نیستند و دیوان کیفری بینالمللی صلاحیت رسیدگی به اتباع این کشورها را ندارد، مگر اینکه شورای امنیت پرونده را به دیوان ارجاع دهد. با این وجود، حتی اگر دیوان نتواند مستقیماً عاملان این جنایت را محاکمه کند، ارجاع پرونده به ICC یک پیروزی سیاسی و نمادین بزرگ است. این اقدام نشان میدهد که جامعه بینالمللی نمیتواند به راحتی از کنار این جنایت بگذرد و پرونده آن در بالاترین سطح حقوقی بینالمللی مطرح خواهد شد.
نقش یونوست و تحلیل تصاویر ماهوارهای
تعهد گوترش برای درخواست تحلیل تصاویر ماهوارهای از یونوست، یک گام عملی و مستند برای اثبات یا رد ادعای بمباران مدرسه میناب است. یونوست (برنامه کاربردی ماهوارهای عملیاتی مؤسسه آموزشی و پژوهشی سازمان ملل) یکی از معتبرترین مراکز برای تحلیل تصاویر ماهوارهای در مواقع بحران و درگیری است. این نهاد میتواند تصاویر با وضوح بالا از منطقه میناب در بازه زمانی حمله ادعایی ارائه دهد. نکته مهم این است که گوترش قول داده است که نتایج این تحلیل، چه تأییدی و چه غیرقطعی، به طور عمومی منتشر شود. این شفافیت، یک گام بزرگ در جهت پاسخگویی و جلوگیری از پنهانکاری است. اگر تصاویر ماهوارهای نشان دهند که یک مدرسه در تاریخ مورد نظر هدف حمله قرار گرفته است، این یک سند غیرقابل انکار خواهد بود. با این حال، چالش اصلی این است که تصاویر ماهوارهای ممکن است نتوانند به طور قطعی نشان دهند که چه کسی حمله را انجام داده است. آنها میتوانند محل برخورد و میزان تخریب را نشان دهند، اما برای شناسایی عاملان حمله، نیاز به اطلاعات مکمل از منابع دیگر است. با این وجود، تحلیل یونوست میتواند نقطه شروعی قدرتمند برای تحقیقات بعدی باشد.
پیامدهای دیپلماتیک یادداشت به آمریکا و اسرائیل
تعهد گوترش برای ارسال یادداشت دیپلماتیک محرمانه به نمایندگیهای دائمی آمریکا و اسرائیل، یک اقدام دیپلماتیک حساس و پراهمیت است. در این یادداشت، از این دو کشور به طور رسمی استعلام میشود که آیا نیروهای مسلح آنها در تاریخ مورد نظر، حملاتی در منطقه میناب انجام دادهاند یا خیر. اگرچه گوترش اعتراف میکند که نمیتواند افشای اطلاعات را اجباری کند، اما خودِ عمل استعلام، یک سابقه دیپلماتیک مهم ایجاد میکند. پاسخ آمریکا و اسرائیل به این یادداشت، میتواند تعیینکننده باشد. اگر آن ها پاسخ مثبت بدهند یا حتی سکوت کنند، این میتواند به عنوان یک پذیرش ضمنی تلقی شود. اگر آنها پاسخ منفی بدهند و بعداً شواهدی خلاف ادعای آنها ظاهر شود، اعتبار بینالمللی آنها به شدت آسیب خواهد دید. این اقدام گوترش، یک مانور هوشمندانه در عرصه دیپلماسی عمومی است. او با این کار، توپ را در زمین آمریکا و اسرائیل انداخته و آنها را مجبور به واکنش کرده است. حتی اگر آنها پاسخ ندهند، همین سکوت میتواند علیه آنها تفسیر شود.
تحلیل تاریخی؛ بازبینی آرشیو پرواز ۶۵۵ و اهمیت آن
یکی از تأثیرگذارترین تعهدات گوترش، دستور بازبینی و انتشار اسناد طبقهبندیشده مربوط به سرنگونی پرواز شماره ۶۵۵ ایرانایر است. این حادثه که در ۳ ژوئیه ۱۹۸۸ رخ داد، یکی از تلخترین حوادث تاریخ هوانوردی غیرنظامی است. ناو آمریکایی وینسنس با شلیک به این هواپیمای مسافربری، ۲۹۰ غیرنظامی بیگناه را به کام مرگ فرستاد. گوترش در نامه خود به صراحت اذعان کرده است که «هیچیک از خدمه ناو وینسنس محاکمه نشدند و کاپیتان ویلیام راجرز مدال شجاعت دریافت کرد.» او این موضوع را «کوتاهی نظام عدالت بینالمللی» خوانده است. دستور انتشار اسناد مربوط به این حادثه، میتواند افشاگریهای مهمی در مورد نحوه تصمیمگیری در آن روز و تلاشهای بعدی برای پنهانکاری به همراه داشته باشد. این اقدام، نه تنها برای خانوادههای قربانیان پرواز ۶۵۵ اهمیت حیاتی دارد، بلکه میتواند به عنوان یک سابقه برای پیگیری جنایت میناب نیز عمل کند. اگر اسناد منتشرشده نشان دهند که الگویی از بیکیفری و پنهانکاری در قبال جنایات علیه غیرنظامیان ایرانی وجود داشته است، این میتواند استدلال زرشناس را تقویت کند.
تحلیل نمادین و اخلاقی؛ تقدیر از پوریا زرشناس و پیام آن به جهان
شاید مهمترین و ماندگارترین بخش نامه گوترش، تقدیر شخصی و صمیمانه او از پوریا زرشناس است. دبیرکل سازمان ملل، زرشناس را «صدای حقیقی وجدان» خوانده و از او خواسته است تا به عنوان سخنران افتتاحیه گفتگوی سالانه جامعه مدنی در مورد پاسخگویی حضور یابد. او همچنین قول نامزدی زرشناس را برای یک جایزه صلح داده است. این تقدیر، پیام روشنی به جامعه بینالمللی دارد: صدای مدافعان حقوق بشر، حتی اگر از سوی یک شهروند عادی و بدون پشتوانه یک دولت قدرتمند بلند شود، شنیده خواهد شد و میتواند تأثیرگذار باشد. زرشناس با نامه خود نشان داد که یک فرد میتواند سازمان ملل را به حرکت وادارد و دستور کار آن را تغییر دهد. گوترش با اشاره به نامگذاری بنیاد زرشناس به نام نلسون ماندلا، او را در زمره بزرگترین صلحطلبان تاریخ قرار داده است. این یک تقدیر تاریخی است که نام زرشناس را برای همیشه در تاریخ دیپلماسی جهانی ثبت خواهد کرد. پیام این نامه به همه فعالان حقوق بشر در سراسر جهان این است که صدای آنها مهم است و میتواند تغییری ایجاد کند.
نامه ی تند و مستند دکتر پوریا زرشناس به آنتونیو گوترش درباره فاجعه مدرسه میناب بدین شرح است:
«بسمه تعالی»
جناب آقای آنتونیو گوترش، دبیرکل محترم سازمان ملل متحد
مقر سازمان ملل متحد، لینکون، نیویورک
موضوع: محکومیت فوری جنایت جنگی در بمباران عمدی مدرسه در شهرستان میناب (نهم اسفندماه 1404) و درخواست اقدام مستقل و بیطرفانه
با ابراز عمیقترین انزجار و بهشدتترین لحن ممکن، این نامه را بهعنوان یک گزارش حقوقی مستند خطاب به شما و نهاد تحت امرتان مینویسم. سازمان ملل متحد که خود را حافظ صلح و امنیت بینالمللی و مدافع حقوق بشر میداند، متأسفانه بار دیگر با سکتی نابخشودنی در برابر یکی از فجیعترین جنایات جنگی تاریخ معاصر، بیعملی خود را به نمایش گذاشته است. ما این سکوت را همدستی با جنایتکاران میدانیم.
من از طرف جمهوری اسلامی، حکومت مستقر در ایران، برای شما این نامه را ننگاشته ام؛ عداوت شخصی با دولت آمریکا و اسرائیل هم ندارم. این نامه اما صدای فریاد احقاق حقیست که در همان روز اول شروع جنگ، جان کودکان بی گناهی را گرفته است، که هیچ شراکتی در این جنگ ندارند... من در زندگی کوتاهم، همواره به دنبال صلح و آزادی بوده ام. در همان زمانی که در سازمان ملل، در زمینه امور مهاجران مشغول به فعالیت بودم، هیچگاه از یاد نبردم که پیام های دلگرم کننده شما، باعث می شد تا فارغ از هر نگاه سیاسی، آغوش گرم خویش را برای پناهجویان باز کنیم. بدون توجه به ملیت و مذهب و آیین شان... اما امروز محکم می نویسم که تمدن ایران ۲ هزار سال قبل از ایالات متحده آمریکا به وجود آمده است. و اصلا جامعه یهودیان ایران، یکی از کهنترین جوامع یهودی جهان است؛ مردمی که قرنها در کنار دیگر ادیان ابراهیمی، در صلح و احترام زیستهاند و در دفاع از خاک ایران، همدوش دیگر ایرانیان ایستادهاند. ایران همواره پناهگاه یهودیان بوده؛ از جمله برخی از آن ها که در جنگ جهانی دوم از اروپا، به ویژه از لهستان رانده شدند. اما امروز، در کشاکش مسائل سیاسی، کشور من تحت حمله ای شدید قرار گرفته است و ذیل همین حمله، جان غیر نظامیانی به هدر رفته، که اصلا نمی دانند سیاست چیست!
توصیف جنایت جنگی در شهرستان میناب
در روز اول حمله نظامی آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی در ایران،(نهم اسفندماه 1404) در شهرستان میناب، جنایتی رخ داد که هر وصفی از آن موی تن انسانهای آزاده را بر تن سیخ میکند! بر اساس گزارشهای میدانی و شهادتهای عینی، از جمله روایت مستقیم «نگارنده» که خود بهطور تصادفی در صحنه حضور داشته و روایت دلخراش «کبری آجی حیدرینیا»، نجاتگر هلالاحمر میناب، مدرسهای غیرنظامی با موشکهای پیشرفته تاماهاوک (Tomahawk) هدف قرار گرفت. این موشکها مجهز به دوربین هستند و تا لحظه برخورد توسط یک اپراتور نظامی رهگیری و کنترل میشوند. این جنایت دارای سه عنصر انکارناپذیر جنایت جنگی است:
-
هدف قرار دادن عمدی مدرسه
موشک اول به طبقه پایین مدرسه اصابت کرد. معلمان فداکار با سرعت دانشآموزان را به طبقه پایین و نمازخانه منتقل کردند. اما نه یک بار، بلکه دو موشک دیگر دقیقاً به همان مدرسه شلیک شد. انفجار دوم و سوم در فاصله کوتاهی پس از انفجار اول رخ داد. اپراتور موشک که از طریق دوربین، هدف را به وضوح میدیده، نه تنها مسیر را تغییر نداده، بلکه حملات بعدی را نیز هدایت کرده است. این الگو مصداق بارز «تکنیک دابلتپ (Double-Tap)» است که در حقوق بشردوستانه بهعنوان جنایت جنگی بهشدت محکوم میشود: زدنِ بازماندگان یک حمله با حمله دوم.
-
قربانیان غیرنظامی منحصراً کودکان و معلمان
گزارش نجاتگر هلالاحمر میناب حاکی است که: «۸۰ تا ۹۰ کودک با سوختگی شدید و قطع عضو همچنان در بیمارستان هستند... سری روی پیکر معلمها نبود... بچههایی را دیدم که زنده بود اما دست و پایش قطع شده بود... پیکر برخی بچهها از کمر قطع شده بود... دست و پاهای قطع شده دانشآموزان و تکههای کنده شده از موی سرشان را در کیسه پلاستیکی جمع کردیم.» حدود ۱۰ نفر از معلمان، مدیر مدرسه و دهها دانشآموز به شهادت رسیدند. پیکر یک معلم اصالتاً لر هنوز پیدا نشده است.
-
عدم وجود هرگونه هدف نظامی
مدرسه، نمازخانه و کودکان بیگناه آن، هیچ نقش نظامی نداشتند. هدف صرفاً «گرفتن قربانیهای بیشتر و بیشتر از غیرنظامیان» بوده است، چنانکه راویان حادثه تصریح میکند.
جنایت مشابه و سابقه بیکیفری - سقوط هواپیمای ایرباس ایران (پرواز شماره ۶۵۵)
برای روشن شدن الگوی جنایتکارانه و دروغپردازیهای بعد از آن، یادآوری میکنیم که تنها چند هفته پیش از فاجعه میناب (و نه چند ماه بعد، بلکه در تاریخ سهشنبه ۳ جولای ۱۹۸۸ / ۱۱ تیرماه ۱۳۶۷)، ناو آمریکایی «یواساس وینسنس» با شلیک موشک به هواپیمای مسافربری ایرانایر، ۲۹۰ غیرنظامی بیگناه را به کام مرگ فرستاد. پس از آن جنایت، مقامات آمریکایی از جمله دریاسالار «ویلیام کرو» و «رونالد ریگان»، ادعاهای پوچ و غیرمستندی مطرح کردند: تغییر مسیر هواپیما، سرعت جنگی، ارتفاع پایین و حتی «پنهان شدن یک جت جنگی زیر هواپیمای مسافربری». ما امروز قاطعانه اعلام میداریم که همه این ادعاها دروغی احمقانه است که حتی یک فرد بیسواد نیز به آن باور ندارد. رادار ناو وینسنس بدون کوچکترین شکی تفاوت یک ایرباس مسافربری با یک جت اف-۱۴ را تشخیص میدهد، حتی اگر دو هواپیما روی هم قرار گرفته باشند. کارشناس مسائل نظامی روسیه، «یوری لیامین»، نیز تصریح کرده است: «آمریکا، تعمدا این کار را انجام داد. آن ها میخواستند به ایران نشان بدهند اگر آن ها را تهدیدی ببینند حاضرند دست به هر اقدامی بزنند.» نکته شرمآور این است که هیچیک از خدمه ناو وینسنس محکوم نشدند و فرمانده آن، «ویلیام راجرز»، نه تنها مجازات نشد، بلکه مدال شجاعت گرفت و به درجه بالاتر ارتقا یافت. این یعنی تشویق جنایتکاران جنگی و ارسال این پیام که کشتار غیرنظامیان ایرانی نه تنها کیفر ندارد، بلکه پاداش هم دارد. فاجعه میناب دقیقاً در ادامه همان الگو و با همان روحیه جنایتکارانه رقم خورده است. تفاوتی میان دخترکان مدرسه شجره طیبه میناب در ۱۴۰۴ با بچههای مدرسه حضرت زینب شهر میانه در ۱۳۶۵ که توسط ارتش بعث عراق مورد حمله قرار گرفتند، وجود ندارد.
محکومیت شدید سازمان ملل به دلیل بیعملی
اینجاست که خشم ما متوجه شما و سازمان تحت امرتان میشود. چرا یونسکو و شورای امنیت تنها به صدور بیانیههای شعاری درباره «امنیت مدارس» اکتفا میکنند؟ چرا وقتی کودکان ایرانی در مدرسه خود به خاک و خون کشیده میشوند، نام «جنایت جنگی» بر آن گذاشته نمیشود؟ چرا عاملان این جنایت هنوز در آرامش به سر میبرند و مدال افتخار دریافت میکنند این نامه یک هشدار جدی به سازمان ملل است: دیگر نمیتوانید سکوت کنید. سکوت شما در برابر جنایت میناب، همدستی با تروریسم دولتی و نقض آشکار منشور ملل متحد است.
خواستههای فوری و مشخص
با استناد به قطعنامههای شورای امنیت، اساسنامه رم (دیوان کیفری بینالمللی)، کنوانسیونهای چهارگانه ژنو بهویژه ماده ۳ مشترک و پروتکل الحاقی اول (ممنوعیت حمله به تأسیسات غیرنظامی و مرتکب شدن حملات ثانویه یا دابلتپ)، و همچنین تعهدات مندرج در کنوانسیون حقوق کودک، ما از شما و سازمان ملل متحد خواستار اقدام فوری و بدون تأخیر در چهار محور زیر هستیم:
-
بررسی مستقل و بیطرفانه
سازمان ملل متحد موظف است بدون فوت وقت، یک تیم تحقیق بینالمللی و مستقل برای بررسی جنایت عمدی بمباران مدرسه میناب تشکیل دهد. این تیم باید به تمام شواهد، از جمله تصاویر ماهوارهای، گزارشهای امدادگران (همچون روایت کبری آجی حیدرینیا)، و شهادتهای عینی (همچون روایت نگارنده) دسترسی کامل داشته باشد. گزارش نهایی باید عاملان مستقیم و فرماندهان صادرکننده دستور حمله را معرفی کند.
-
الزام به احترام به قواعد بینالمللی حقوق بشر و بشردوستانه
سازمان ملل باید با تندترین لحن ممکن تمامی طرفهای درگیر (بهویژه رژیم صهیونیستی و متحدانش) را ملزم به رعایت کامل قواعد منع هدف قرار دادن غیرنظامیان، مدارس و مراکز آموزشی کند. هرگونه حمله با تکنیک دابلتپ باید بهعنوان جنایت جنگی بدون نسخ تلقی شود.
-
تضمین امنیت کامل مدارس و مراکز آموزشی
یونسکو و شورای امنیت باید فوراً قطعنامهای الزامآور با مکانیسم نظارت بینالمللی برای حفاظت از مدارس در مناطق درگیری تصویب کنند. مدارس باید بهعنوان «مناطق حفاظتشده غیرنظامی» اعلام شوند و هرگونه حمله به آنها، حتی اگر ادعای «اشتباه» شود، یک جنایت جنگی محسوب گردد. سازمان ملل باید ضمانت اجرایی مؤثر برای نقض این اصل تعریف کند.
-
عدالت و پاسخگویی بدون مماشات
این کافی نیست که بگوییم «کودکان نباید قربانی شوند». این یک شعاری توخالی است. ما محاکمه فوری و عادلانه تمام عاملان و فرماندهان دستاندرکار جنایت میناب و همچنین جنایت مشابه پرواز ۶۵۵ را خواستاریم. ویلیام راجرز و همه کسانی که در پوشش دفاع مشروع، مرتکب جنایت جنگی شدهاند و مدال افتخار گرفتهاند، باید پای میز محاکمه کشیده شوند. مجازات نشدن این جنایتکاران به معنای مجوز برای تکرار چنین فجایعی در آینده است.
جناب دبیرکل،
دیگر زمان پایان دادن به استانداردهای دوگانه فرا رسیده است. اگر سازمان ملل در برابر جنایتی همچون میناب که در آن کودکانِ پناهبرده به نمازخانه با موشک دوم و سوم قتلعام میشوند، سکوت کند، نام «سازمان ملل متحد» به تمسخری آشکار تبدیل خواهد شد. ما منتظر اقدام فوری شما نیستیم؛ ما آن را بهعنوان حداقل وظیفه بشریت طلب میکنیم. اگر باز هم بیعملی یا مماشات در پیش گیرید، تاریخ شما را در کنار جنایتکاران جنگی قضاوت خواهد کرد، نه در کنار قربانیان.
رنج بسیار بردهایم از جنگ
رنجها بی ثمر نمیگردند...
میرسد روزهای بهروزی
دیگر از این بتر نمیگردند!
لیکن افسوس کاین شهیدانند
رفتگانی که برنمیگردند...
با کمال انزجار و مطالبه عدالت،
دکتر پوریا زرشناس
دبیر کل بنیاد بین المللی نلسون ماندلا، برای نجات جهان - ژنو، سوئیس
به نمایندگی از قربانیان غیرنظامی فاجعه میناب و پرواز ۶۵۵
20 اسفندماه 1404