​ زلزله ۴ ریشتری فراشبند فارس را لرزاند / عمق ۱۰ کیلومتری

آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:

بامداد امروز (پنجشنبه ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵)، زمین لرزه‌ای نسبتاً شدید شهرستان فراشبند در استان فارس را لرزاند. مرکز لرزه‌نگاری موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران اعلام کرد که این زمین لرزه به قدرت ۴ ریشتر در عمق ۱۰ کیلومتری زمین به وقوع پیوسته است. این زلزله ساعت ۳:۴۷ بامداد امروز (پنجشنبه) حوالی فراشبند را لرزانده و بسیاری از ساکنان این منطقه را از خواب بیدار کرده است. عمق کم این زمین لرزه (تنها ۱۰ کیلومتر) می‌تواند باعث شود که شدت لرزش در سطح زمین بیشتر از زلزله‌های با عمق زیاد احساس شود.

هنوز گزارشی دقیق از خسارت‌های احتمالی (جانی، مالی، تخریب ساختمان‌ها) منتشر نشده است. تیم‌های ارزیابی و امدادی به منطقه اعزام شده‌اند و در حال بررسی وضعیت روستاها و شهرهای نزدیک به مرکز زلزله هستند. استان فارس از جمله مناطق زلزله‌خیز کشور محسوب می‌شود و در سال‌های گذشته نیز زمین لرزه‌هایی با قدرت متفاوت در این استان به ثبت رسیده است. در گزارش پیش رو، جزئیات کامل این زمین لرزه، آخرین وضعیت مناطق زلزله‌زده و توصیه‌های ایمنی را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.

جزئیات لرزه‌شناختی زلزله فراشبند

زمین لرزه بامداد امروز در استان فارس با مشخصات فنی زیر ثبت شده است:

• بزرگی: ۴ در مقیاس ریشتر (Mw)
• عمق کانونی: ۱۰ کیلومتر
• زمان وقوع: ۳:۴۷ بامداد به وقت محلی
• مکان: حوالی شهرستان فراشبند (استان فارس)

بزرگی ۴ ریشتر یک زلزله «متوسط تا نسبتاً خفیف» محسوب می‌شود. این امواج به طور معمول باعث لرزش اشیا، حرکت مبلمان سبک، ترک خوردن دیوارهای غیرسازه‌ای (به ویژه در ساختمان‌های قدیمی) و در مناطق روستایی با ساختمان‌های خشتی و گلی، ممکن است باعث فروریزش نسبی دیوارها شود. با این حال، زلزله با این بزرگی بعید است که باعث تخریب گسترده ساختمان‌های بتنی استاندارد شود، مگر اینکه ساختمان‌ها از قبل ترک خورده یا فرسوده بوده باشند.

نکته بسیار مهم، «عمق کم» این زلزله (تنها ۱۰ کیلومتر) است. زلزله‌های با عمق کمتر از ۳۰ کیلومتر «کم عمق» نامیده می‌شوند. در زلزله‌های کم عمق، انرژی لرزه‌ای با فاصله کمتری به سطح زمین می‌رسد و بنابراین «شدت لرزش» در سطح بسیار بیشتر از زلزله‌های با عمق زیاد (مثلاً ۵۰ یا ۶۰ کیلومتر) است. عمق ۱۰ کیلومتری یعنی کانون زلزله درست در زیر پوسته قاره‌ای (و نه در اعماق گوشته) قرار دارد و می‌تواند خسارت‌های محلی بیشتری ایجاد کند. به همین دلیل، ساکنان فراشبند و روستاهای اطراف لرزش شدیدتری را نسبت به زلزله‌های ۴ ریشتری با عمق ۳۰ کیلومتر احساس کرده‌اند.

فراشبند در جنوب غربی استان فارس و در فاصله نسبتاً نزدیکی به شهرهای فیروزآباد و کازرون قرار دارد. این منطقه از نظر زمین‌شناسی، بخشی از «کمربند چین‌خورده-رانده زاگرس» است که یکی از لرزه‌خیزترین مناطق ایران و جهان محسوب می‌شود. گسل‌های اصلی مانند «گسل کازرون»، «گسل دنا» و «گسل اصلی زاگرس» در این منطقه فعال هستند. وقوع زلزله ۴ ریشتری، احتمالاً ناشی از آزاد شدن تنش در یکی از شاخه‌های فرعی این گسل‌ها است. لرزه‌نگاران در حال بررسی داده‌های ثانویه هستند تا مشخص شود که آیا این زلزله اصلی بوده یا پیش‌لرزه زلزله بزرگ‌تری خواهد بود.

سابقه لرزه‌خیزی استان فارس

استان فارس به دلیل قرارگیری در زون زاگرس چین‌خورده، یکی از لرزه‌خیزترین استان‌های ایران است. در طول تاریخ، زلزله‌های مخرب متعددی در این استان به ثبت رسیده است. مهم‌ترین زلزله‌های اخیر استان فارس عبارتند از:

• زلزله ۶.۴ ریشتری زرین دشت (فروردین ۱۳۹۱)

  این زلزله که در منطقه «زرین دشت» (نزدیک شهر داراب) رخ داد، متأسفانه با تلفات جانی سنگینی همراه بود (دست کم ۸ نفر کشته و بیش از ۴۰ نفر مصدوم). همچنین هزاران واحد مسکونی روستایی تخریب یا آسیب دید. این زلزله نشان داد که حتی زلزله‌های با بزرگی متوسط (۶.۴) نیز در مناطق روستایی با ساختمان‌های غیرمقاوم می‌توانند فاجعه آفرین باشند.

• زلزله ۵.۸ ریشتری کازرون (اردیبهشت ۱۳۹۹)

  این زلزله که در حوالی شهر کازرون (نزدیک فراشبند) رخ داد، با خسارت‌های مالی قابل توجهی همراه بود. حدود ۵۰ روستا دچار آسیب دیدگی شدند و چندین نفر نیز مصدوم شدند. خوشبختانه تلفات جانی این زلزله محدود بود (۱ کشته).

• زلزله ۵.۳ ریشتری فیروزآباد (آبان ۱۳۹۶)

  این زلزله نیز در فاصله نسبتاً نزدیکی به فراشبند رخ داد و باعث ترک خوردگی دیوار بسیاری از ساختمان‌های قدیمی فیروزآباد و روستاهای اطراف شد.

میانگین وقوع زلزله‌های بالای ۴ ریشتر در استان فارس، حدود ۵ تا ۷ بار در سال است. این آمار نشان می‌دهد که فشارهای تکتونیکی در این منطقه بسیار بالاست و گسل‌های متعدد فعال، پتانسیل لرزه‌خیزی بالایی دارند. علت اصلی لرزه‌خیزی استان فارس نیز مانند سایر مناطق زاگرس، «فشار ناشی از برخورد صفحه عربی به صفحه اوراسیا» است. صفحه عربی با سرعت حدود ۲ سانتی‌متر در سال به سمت شمال حرکت می‌کند و به صفحه اوراسیا برخورد می‌کند. این برخورد، کوه‌های زاگرس را ایجاد کرده و همچنان باعث انباشت تنش در پوسته می‌شود. هر از گاهی، این تنش با وقوع زلزله آزاد می‌شود.

وضعیت فراشبند و روستاهای اطراف پس از زلزله

با توجه به وقوع زلزله در ساعت ۳:۴۷ بامداد (که مردم در خواب بودند)، شدت لرزش برای بسیاری از ساکنان فراشبند و روستاهای اطراف بسیار ترسناک بوده است. گزارش‌های اولیه از منابع محلی حاکی از آن است که بسیاری از مردم با ترس و وحشت از خواب بیدار شده و به خیابان‌ها پناه آورده‌اند. خوشبختانه تا لحظه تنظیم این گزارش، «هیچ گزارش رسمی از تلفات جانی» منتشر نشده است. با این حال، تیم‌های ارزیابی بنیاد مسکن و هلال احمر در حال بررسی دقیق روستاها هستند، زیرا در روستاهای اطراف فراشبند، ساختمان‌های خشتی و گلی (که در برابر زلزله بسیار آسیب‌پذیر هستند) وجود دارد.

برخی منابع محلی از «ترک خوردگی دیوار چندین خانه در روستاهای اطراف فراشبند» خبر داده‌اند. همچنین در خود شهر فراشبند، برخی ساختمان‌های قدیمی (با قدمت بیش از ۳۰ سال) ممکن است دچار ترک خوردگی جزئی شده باشند. تاکنون گزارشی از تخریب کامل هیچ واحدی مخابره نشده است. فرماندار فراشبند در تماس با بخشداران، خواستار گزارش دقیق از وضعیت تمام روستاها (به ویژه روستاهای دورافتاده و کوهستانی) شده است. تیم‌های امدادی هلال احمر به منطقه اعزام شده‌اند و در حال گشت‌زنی هستند.

شبکه‌های توزیع برق، گاز و آب در فراشبند و روستاهای اطراف مورد بازرسی قرار گرفته‌اند. تاکنون گزارشی از قطعی گسترده برق یا گاز مخابره نشده است. اما به عنوان احتیاط، شرکت گاز استان فارس از ساکنان خواسته است که شیر اصلی گاز منزل خود را (در صورت مشاهده نشتی یا بوی گاز) ببندند و مراتب را به سامانه ۱۹۴ (شرکت ملی گاز) اطلاع دهند. همچنین جاده‌های مواصلاتی منطقه (جاده فراشبند-فیروزآباد، فراشبند-کازرون) باز است و هیچ انسدادی (به دلیل رانش زمین یا ریزش سنگ) گزارش نشده است.

واکنش نهادهای مسئول و توصیه‌های ایمنی

پس از وقوع زلزله، «ستاد مدیریت بحران استانداری فارس» بلافاصله فعال شده است. استاندار فارس در تماس تلفنی با فرماندار فراشبند، خواستار گزارش دقیق از وضعیت مناطق مختلف شده است. همچنین «سامانه ۱۲۵ هلال احمر» (جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران) در حالت آماده باش کامل قرار دارد. نیروهای امدادی هلال احمر (نجاتگران، امدادگران، تیم‌های واکنش سریع) تجهیزات خود را آماده کرده‌اند تا در صورت مشاهده هرگونه حادثه، سریعاً وارد عمل شوند. علاوه بر هلال احمر، «اورژانس ۱۱۵» و «پلیس راهور» نیز در حالت آماده باش هستند. اورژانس، آمبولانس‌های خود را به بیمارستان‌های فیروزآباد و کازرون (نزدیک‌ترین شهرهای دارای بیمارستان به فراشبند) اعزام کرده است. پلیس راه نیز تردد در جاده‌های منتهی به مناطق زلزله‌زده را کنترل می‌کند. به شهروندان توصیه می‌شود:

• در صورت نیاز به خدمات درمانی فوری، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. از تماس‌های غیرضروری (برای اطلاع از جزئیات زلزله یا شایعات) خودداری کنید تا خطوط برای امدادگران باز بماند.
• از نزدیک شدن به ساختمان‌های فرسوده، دارای ترک خوردگی، دیوارهای خشتی و گلی، و سازه‌های ناپایدار خودداری کنید. تا ۲۴ ساعت پس از زلزله اصلی، احتمال وقوع پسلرزه (aftershock) وجود دارد. پسلرزه‌ها ممکن است با بزرگی ۲ تا ۳ ریشتر باشند و می‌توانند ساختمان‌هایی که در زلزله اصلی تضعیف شده‌اند را فرو بریزند.
• گاز، برق و آب منزل خود را (در صورت مشاهده نشتی یا ترکیدگی) قطع کنید. نشتی گاز یکی از خطرناک‌ترین عواقب پس از زلزله است (خطر انفجار). برای قطع گاز، شیر اصلی (مشترک) را ببندید. برای قطع برق، فیوز اصلی را پایین بیاورید.
• از شایعات در شبکه‌های اجتماعی خودداری کنید. فقط به اطلاعیه‌های رسمی (استانداری فارس، فرمانداری فراشبند، مدیریت بحران استان، هلال احمر) توجه کنید. خبرهای مربوط به «زلزله بزرگ‌تر در راه است» یا «سقوط ساختمان در ...» را اگر منبع رسمی تأیید نکرد، باور نکنید.

چشم‌انداز لرزه‌خیزی منطقه و آمادگی برای آینده

استان فارس به دلیل موقعیت جغرافیایی خود بر روی گسل‌های فعال زاگرس، همواره در معرض زلزله‌های متوسط تا بزرگ قرار دارد. بنابراین، بهترین راهکار «آمادگی همیشگی» است نه «واکنش لحظه‌ای». مردم استان فارس (به ویژه ساکنان مناطق کوهستانی و روستایی) باید خود را برای زلزله‌های احتمالی بزرگ‌تر (بالای ۵.۵ ریشتر) آماده کنند. برخی توصیه‌های بلندمدت:

• مقاوم‌سازی ساختمان‌ها

  بنیاد مسکن انقلاب اسلامی باید با جدیت بیشتری به مقاوم‌سازی ساختمان‌های خشتی و گلی در روستاها (به ویژه روستاهای اطراف فراشبند، کازرون و فیروزآباد) بپردازد. استفاده از آجر و سیمان و همچنین اتصالات مناسب (اسکلت بتنی یا فلزی) می‌تواند خسارت زلزله را به شدت کاهش دهد. طرح مقاوم‌سازی مسکن روستایی که سال‌هاست در حال اجراست، باید سرعت بیشتری بگیرد.

• آموزش عمومی

  مدارس، ادارات و مساجد استان فارس باید مانورهای زلزله را به صورت منظم (دست کم سالی یک بار) برگزار کنند. آموزش پناهگیری صحیح («زیر میز، چمباتمه، گرفتن پایه میز») و تخلیه ایمن ساختمان، می‌تواند جان هزاران نفر را نجات دهد. متأسفانه در مناطق روستایی، آگاهی از این اصول هنوز پایین است.

• کیسه اضطراری

  هر خانواده (به ویژه در مناطق زلزله‌خیز) باید یک «کیسه اضطراری» شامل آب آشامیدنی (۲ لیتر به ازای هر نفر)، غذای کنسروی، چراغ قوه، رادیوی باتری خور، مدارک شناسایی، داروهای ضروری، پتو، و یک جفت کفش و لباس گرم (در مناطق کوهستانی) در مکانی قابل دسترس (نزدیک درب خروجی) نگهداری کند.

• آمادگی روانی

  والدین باید با کودکان خود (بدون ایجاد ترس و وحشت) درباره زلزله صحبت کنند و به آن‌ها بیاموزند که در زمان زلزله چه کار کنند. دعا و توسل به خداوند (با حفظ تلاش عملی) نیز آرامش روانی ایجاد می‌کند.

• نقشه گسل‌ها

  سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور باید نقشه گسل‌های فعال استان فارس را به روز کرده و در اختیار شهرداری‌ها و بنیاد مسکن قرار دهد تا از ساخت و ساز بر روی گسل‌ها (که حریم ۵۰ تا ۱۰۰ متری دارد) جلوگیری شود. متأسفانه در گذشته، برخی ساخت و سازها بر روی گسل‌های فعال انجام شده که خطر بسیار بالایی دارد.

با همکاری مردم و مسئولان، می‌توان خطرات ناشی از زمین لرزه را به حداقل رساند. زلزله خبر نمی‌کند، اما می‌توان برای آن آماده بود.