آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
اگر کارمند دولت هستید و گاهی مجبورید بعد از ساعت ۱۳ در محل کار بمانید، این خبر برای شماست؛ دیگر خبری از اضافهکاری نیست. سخنگوی سازمان اداری و استخدامی کشور جزئیات جدیدی از تغییر ساعت کاری دستگاههای اجرایی را تبیین و اعلام کرد. بر اساس اعلام رحمانیان، «به حضور کارکنان بعد از ساعت ۱۳ اضافهکاری تعلق نمیگیرد.» این بدان معناست که اگر کارمندی به هر دلیل (تکمیل کار، جلسه، و...) بعد از ساعت ۱۳ در اداره بماند، ساعات مازاد به عنوان «اضافهکاری» محاسبه نخواهد شد و حقوقی بابت آن دریافت نمیکند.
ساعت آغاز به کار و خاتمه ادارات «۷ تا ۱۳» تعیین شده است؛ این مصوبه از شنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ لازمالاجرا بوده و تا روز یکشنبه ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ اعتبار دارد. سخنگوی سازمان اداری تأکید کرد که «این بازه قابل تغییر (افزایش یا کاهش) نیست»؛ یعنی نه استانداران و نه روسای ادارات مجاز به تغییر ساعت شروع و پایان کار نیستند. با این حال، «تعیین حجم و درصد حضور کارکنان» (یعنی چند نفر به صورت فیزیکی در اداره حاضر باشند و چند نفر دورکار) همچنان در اختیار استانداران است. در گزارش پیش رو، جزئیات کامل این مصوبه، علت تصویب و تأثیر آن بر زندگی کارمندان را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد.
جزئیات مصوبه و محدوده زمانی
ساعت کاری جدید ادارات از «۷ صبح تا ۱۳ ظهر» (به جای ۸ صبح تا ۱۶ یا ۷:۳۰ تا ۱۵:۳۰) از روز شنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵ (که حدود یک ماه پیش بود) لازمالاجرا شده است. اما بسیاری از ادارات به دلیل عدم ابلاغ به موقع یا مشکلات هماهنگی، این مصوبه را از اول خرداد (امروز) اجرا میکنند. این ساعت کاری تا روز یکشنبه ۱۵ شهریور ۱۴۰۵ (پایان فصل گرما) اعتبار دارد.
علت انتخاب این بازه زمانی (خرداد تا نیمه شهریور) چیست؟
-
گرمای شدید هوا
در اکثر استانهای ایران (به ویژه استانهای جنوبی و مرکزی مانند خوزستان، بوشهر، هرمزگان، فارس، کرمان، یزد، اصفهان، تهران (در تیر و مرداد)) دمای هوا در بعدازظهر به بالای ۴۰ درجه میرسد. کار در چنین دمایی (به ویژه در محیطهای بدون کولر مناسب) طاقتفرسا و حتی خطرناک است (گرمازدگی، کاهش تمرکز، حوادث ناشی از خستگی). تعطیلی ادارات از ساعت ۱۳ به بعد، از تردد کارمندان در گرمترین ساعات روز (۱۳ تا ۱۷) جلوگیری میکند.
-
مدیریت مصرف برق
پیک مصرف برق در ایران در ساعات ۱۲ تا ۱۶ (ظهر تا عصر) است که کولرها و وسایل سرمایشی در حداکثر توان کار میکنند. با تعطیلی ادارات از ساعت ۱۳، مصرف برق در این ساعات (که مصادف با پیک است) به میزان قابل توجهی کاهش مییابد (چون کولرهای اداری خاموش میشوند). این موضوع به جلوگیری از خاموشیهای گسترده (قطع برق در بخش خانگی) کمک میکند. تجربه سالهای گذشته نشان داده که در صورت عدم مدیریت مصرف، شبکه برق با بحران مواجه میشود.
-
کاهش ترافیک
با تغییر ساعت کاری ادارات، ساعات اوج ترافیک صبحگاهی (که قبلاً ۷ تا ۹ بود) و عصرگاهی (که قبلاً ۱۶ تا ۱۸ بود) تغییر میکند. بسیاری از کارمندان مجبورند زودتر از خانه خارج شوند (۶ صبح) که باعث کاهش تراکم در ساعات ۷ تا ۸ میشود. همچنین بعدازظهرها دیگر ترافیک سنگین عصرگاهی نداریم (چون کارمندان از ساعت ۱۳ به بعد در خیابانها هستند، اما این ساعات با ترافیک عادی فروشگاهها و مدارس تداخل دارد).
اضافهکاری؛ شرط جدید و نگرانی کارمندان
مهمترین بند این مصوبه، مربوط به «عدم تعلق اضافهکاری به حضور بعد از ساعت ۱۳» است. یعنی اگر یک کارمند به دلیل حجم بالای کار، جلسه مهم، یا مأموریت ناچار باشد بعد از ساعت ۱۳ در اداره بماند، این ساعات (مثلاً ۱۳ تا ۱۵) به عنوان «اضافهکاری» محاسبه نمیشود و حقوق اضافی دریافت نخواهد کرد. کارفرما نیز موظف به پرداخت آن نیست. این بند با اعتراضات زیادی از سوی کارمندان (به ویژه شاغلان در دستگاههای با حجم کار بالا مانند وزارتخانهها، بانکها، بیمارستانها (بخش اداری)، سازمان برنامه و بودجه، و...) مواجه شده است. منتقدان میگویند:
- «این تصمیم غیرعادلانه است. اگر کار تمام نشده باشد، کارمند مجبور است بماند (به دلیل تعهد کاری) اما حقوق اضافی دریافت نمیکند. این عملاً «کار رایگان» است.»
- «برخی مدیران از این قانون سوءاستفاده میکنند و جلسات را عمداً بعد از ساعت ۱۳ برنامهریزی میکنند تا مجبور نباشند اضافهکاری بپردازند.»
- «در شرایط تورم و گرانی، اضافهکاری برای بسیاری از کارمندان (به ویژه کارمندان مجرد یا سرپرست خانوار) یک منبع درآمد مهم بود. حذف آن، فشار مالی را افزایش میدهد.»
در مقابل، سازمان اداری و استخدامی استدلال میکند که «هدف از کاهش ساعت کاری، افزایش بهرهوری است، نه فرار از پرداخت اضافهکاری». به گفته آنها، کارمندان باید برنامهریزی کنند که کار خود را تا ساعت ۱۳ به پایان برسانند. اگر کار بیشتری وجود دارد، مدیر باید نیروی انسانی را افزایش دهد یا کار را به روز بعد موکول کند. اضافهکاری فقط در موارد «استثنایی» (با تأیید بالاترین مقام دستگاه) و با پرداخت «فوقالعاده» قابل انجام است (اما بخشنامه فعلاً چنین استثنایی قائل نشده است).
نقش استانداران در تعیین درصد حضور
در حالی که ساعت کاری (۷ تا ۱۳) برای کل کشور (به استثنای برخی دستگاههای امدادی و خدماتی مثل بیمارستانها، آتشنشانی، نیروی انتظامی) الزامی است، «درصد حضور» کارکنان (چند نفر به صورت فیزیکی در اداره حاضر شوند) در اختیار استانداران قرار دارد. استانداران میتوانند بر اساس شاخصهای زیر تصمیم بگیرند:
- وضعیت آلودگی هوا: اگر شاخص آلودگی هوا در استان به بالای ۱۵۰ (ناسالم برای همه گروهها) برسد، استاندار میتواند دستور دهد که فقط ۳۰ درصد کارمندان (حداقل نیرو) به صورت حضوری کار کنند و مابقی دورکار شوند.
- شرایط آب و هوایی شدید: مانند بارش برف سنگین، سیل، طوفان گرد و خاک، یا گرمای شدید (بیش از ۴۵ درجه). در این موارد، استاندار میتواند ادارات را تعطیل کند (با هماهنگی سازمان اداری) یا فقط نیروهای ضروری را فراخواند.
- شرایط امنیتی: در صورت وقوع حملات تروریستی، ناآرامیهای شهری، یا جنگ (در استانهای مرزی)، استاندار میتواند درصد حضور را به حداقل برساند.
کارمندان باید هر روز صبح (قبل از حرکت) از طریق سایت استانداری، کانالهای اطلاعرسانی (تلگرام، ایتا، روبیکا) یا تماس با مدیر خود، مطلع شوند که آیا امروز باید به اداره بروند یا دورکار هستند. عدم اطلاعرسانی به موقع، باعث سردرگمی کارمندان میشود.
استثناهای مصوبه؛ دستگاههایی که مشمول نمیشوند
مصوبه ساعت کاری ۷ تا ۱۳ و عدم تعلق اضافهکاری برای همه دستگاههای اجرایی لازمالاجرا نیست. برخی دستگاهها به دلیل ماهیت «خدمات ۲۴ ساعته» یا «امدادی» از این قاعده مستثنی هستند:
- بیمارستانها و مراکز درمانی: پزشکان، پرستاران، و کارکنان بخشهای اورژانس، ICU، CCU، دیالیز، و بخشهای بستری طبق روال عادی به صورت شیفتی (۸ ساعته) کار میکنند. ساعت کاری آنها ۷ تا ۱۳ نیست. همچنین اضافهکاری آنها به قوت خود باقی است (چون در درمان بیماران تأخیر جایز نیست).
- آتشنشانی و خدمات ایمنی: آتشنشانان و امدادگران اورژانس اجتماعی (۱۲۵) نیز مشمول این مصوبه نیستند و به صورت ۲۴ ساعته در آمادهباش هستند.
- نیروی انتظامی (پلیس): مأموران پلیس راهور، پلیس آگاهی، یگان ویژه، مرزبانی، و ... نیز ساعت کاری ثابت ندارند و تابع مقررات خاص خود هستند.
- شبکههای توزیع برق، گاز، آب و فاضلاب: کارکنان فنی این شرکتها (که به صورت شیفتی فعالیت میکنند و ممکن است مجبور باشند در ساعات غیراداری به رفع عیب بپردازند) مشمول استثنا هستند. اما کارمندان اداری این شرکتها (بخش مالی، منابع انسانی، روابط عمومی) مشمول میشوند.
- سازمانهای بینالمللی و وزارت امور خارجه: به دلیل تماس با کشورهای دیگر با مناطق زمانی متفاوت، ساعت کاری آنها تابع روال دیپلماتیک است و نمیتواند به ۷ تا ۱۳ محدود شود.
کارمندانی که جزو دستگاههای استثنا هستند، باید از مدیر خود استعلام کنند که آیا مشمول این مصوبه میشوند یا خیر.
مزایا و معایب مصوبه؛ نگاهی موشکافانه
مزایا
- کاهش مصرف برق و جلوگیری از خاموشی: این مهمترین دستاورد است. با تعطیلی ادارات در ساعات پیک مصرف، فشار بر شبکه برق کاهش مییابد و خانوارها کمتر دچار خاموشی میشوند.
- کاهش ترافیک صبحگاهی و عصرگاهی: اگرچه ترافیک عصرگاهی به بعدازظهر (ساعات ۱۳ تا ۱۵) منتقل میشود، اما این ساعات معمولاً با ترافیک سنگین مدارس و خرید فروشگاهها تداخل دارد. با این حال، کل ساعات تردد کاهش مییابد.
- بهبود کیفیت زندگی کارمندان: کارمندان از ساعت ۱۳ تا ۱۶ فرصت بیشتری برای رسیدگی به امور شخصی (خرید، استراحت، ورزش، رسیدگی به فرزندان) دارند. همچنین از تردد در گرمای سوزان بعدازظهر در امان میمانند.
- افزایش بهرهوری: با فشرده شدن ساعت کاری به ۶ ساعت (به جای ۸ ساعت)، کارمندان مجبورند برنامهریزی بهتری داشته باشند و کارهای اضافی (گپ زدن، چای خوردن طولانی، وبگردی) را حذف کنند.
معایب و نقدها
- عدم تعلق اضافهکاری: بزرگترین عیب مصوبه. کارمندان نگران هستند که مجبور به کار رایگان شوند.
- تداخل با ساعات کاری مدارس: مدارس معمولاً از ۷:۳۰ یا ۸ صبح تا ۱۳ یا ۱۳:۳۰ فعالیت میکنند. بسیاری از کارمندان (به ویژه مادران شاغل) برای رساندن فرزندان به مدرسه و سپس رفتن به محل کار با مشکل مواجه میشوند (زیرا اداره از ۷ صبح شروع میشود).
- عدم تناسب با تمام مشاغل: برخی مشاغل اداری (مانند حسابداری، امور مالی، پشتیبانی فنی) نیاز به تمرکز و زمان بیشتری دارند و ۶ ساعت برای آنها کافی نیست.
- ازدحام در ساعات اولیه صبح: وسایل نقلیه عمومی (مترو، اتوبوس) در ساعات ۶ تا ۷ صبح به دلیل هجوم کارمندانی که باید ساعت ۷ سر کار حاضر شوند، بسیار شلوغ میشوند.
- کاهش حقوق و مزایا (به صورت غیرمستقیم): اگر کارمندی نمیتواند اضافهکاری بگیرد، درآمد ماهانه او کاهش مییابد (برای کسانی که قبلاً اضافهکاری میکردند). همچنین برخی از مزایا (مانند ایاب و ذهاب، بن خواربار، و...) ممکن است بر اساس ساعت کاری محاسبه شود و کاهش یابد.
سازمان اداری و استخدامی متعهد شده است که پس از پایان دوره آزمایشی (۱۵ شهریور)، بازخورد کارمندان را جمعآوری و اصلاحات لازم را اعمال کند. یکی از اصلاحات احتمالی، «اجازه اضافهکاری در موارد استثنایی با تأیید سازمان اداری» است.