آسیانیوز ایران؛ سرویس اجتماعی:
عید سعید قربان، یکی از اعیاد بزرگ مسلمانان، فرصتی برای نزدیکی به خداوند و انجام مناسک عبادی و اجتماعی است. امسال، نماز عید قربان در تهران روز چهارشنبه ۶ خرداد ۱۴۰۵ به امامت سید احمد خاتمی در دانشگاه تهران اقامه خواهد شد. درهای دانشگاه از ساعت ۶ صبح به روی نمازگزاران باز است و نماز رأس ساعت ۸ صبح آغاز میشود.
نماز عید قربان دو رکعت است و شیوه خواندن آن مانند نماز عید فطر میباشد؛ به همین دلیل در فقه اسلامی از این دو نماز با عنوان «نماز عیدین» نیز یاد میشود. مستحب است نمازگزاران پیش از نماز غسل کنند، لباس پاکیزه بپوشند، عطر بزنند و نماز را در فضای باز (با حضور در دانشگاه تهران) به جای آورند. در این گزارش، جزئیات کامل نحوه خواندن نماز عید قربان، دعای قنوت، زمان مناسب برای اقامه و احکام فقهی آن را برای شما مخاطبان عزیز تشریح خواهیم کرد. همچنین تفاوت نماز عید قربان در شیعه و اهل سنت و مستحبات این روز بزرگ را مرور خواهیم کرد. امیدواریم با حضور پرشور در نماز عید قربان، شکرانه نعمتهای الهی و همدلی با نیازمندان را به جای آوریم.
نحوه خواندن نماز عید قربان (طبق فقه شیعه)
نماز عید قربان (و عید فطر) از نمازهای مستحبی مؤکد است که در زمان غیبت امام دوازدهم به صورت «اِستحبابی» (نه واجب) برگزار میشود. این نماز دو رکعت است و با جماعت نیز خوانده میشود (هرچند فرادی هم صحیح است).
جزئیات نماز عید قربان
رکعت اول
- نیت: نمازگزار نیت میکند «دو رکعت نماز عید قربان ادا میکنم قربة الی الله».
- تکبیرةالاحرام: گفتن «الله اکبر» برای شروع نماز.
- خواندن سوره حمد (فاتحة الکتاب) و یک سوره کامل: مستحب است سوره «شمس» (قسم به خورشید) یا سوره «اعلی» (سبح اسم ربک الاعلی) خوانده شود. خواندن سوره توحید (قل هو الله احد) نیز جایز است.
- ۵ تکبیر و ۵ قنوت: پس از سوره، نمازگزار ۵ بار تکبیر میگوید («الله اکبر») و بعد از هر تکبیر (به جز تکبیر آخر؟ - دقت شود)، یک قنوت میخواند. در قنوت، دستها را تا مقابل صورت بلند میکند و دعا میخواند (مستحب است دعای مخصوص «اللهم اهل الکبریاء...» را بخواند). نکته فنی: مجموعاً ۵ قنوت در رکعت اول وجود دارد. بعد از هر قنوت، یک تکبیر گفته میشود (به جز قبل از رکوع؟ - دقت شود). برخی منابع میگویند: ۵ تکبیر بگو، بعد از هر تکبیر قنوت بخوان، بعد از قنوت پنجم، تکبیری بگو و به رکوع برو.
- رکوع و سجده: پس از قنوت پنجم و تکبیر، به رکوع میرود (سبحان ربی العظیم و بحمده) و سپس دو سجده انجام میدهد.
رکعت دوم
- قیام: از سجده بلند میشود و میایستد.
- خواندن سوره حمد و یک سوره: مستحب است سوره «غاشیه» (هل اتاک حدیث الغاشیه) یا «شمس» خوانده شود.
- ۴ تکبیر و ۴ قنوت: این بار ۴ تکبیر گفته میشود و بعد از هر تکبیر (به جز تکبیر آخر) یک قنوت خوانده میشود. (مجموعاً ۴ قنوت در رکعت دوم). بعد از قنوت چهارم، یک تکبیر گفته میشود و به رکوع میرود.
- رکوع و سجده: سپس رکوع و دو سجده انجام میدهد.
- تشهد و سلام: در پایان رکعت دوم، تشهد و سلام خوانده میشود و نماز پایان مییابد.
نکته: اگر نمازگزار در تعداد تکبیرها یا قنوتها شک کند (مثلاً یادش نرود چند تکبیر گفته است)، باید بنا را بر عدد کمتر بگذارد (مثلاً بگوید ۴ تکبیر گفتهام). همچنین اگر سهواً سجده یا تشهد را فراموش کند، باید سجده سهو انجام دهد (به قصد رجاء).
دعای قنوت نماز عید قربان
مستحب است در قنوت نماز عید قربان، همان دعایی خوانده شود که در نماز عید فطر میخوانند. «اللهمَّ اَهلَ الکِبرِیاءِ وَ العَظَمَةِ...» خواندن این دعا مستحب است، اما اگر کسی آن را بلد نباشد، میتواند هر دعای دیگری (مثلاً «ربنا آتنا فی الدنیا حسنه...») یا حتی ذکر «سبحان الله و الحمدلله و لا اله الا الله و الله اکبر» را تکرار کند.
زمان اقامه و احکام فقهی
- زمان اقامه: از طلوع آفتاب (اذان صبح) تا قبل از اذان ظهر (زوال ظهر). البته مستحب است که نماز عید قربان کمی بعد از طلوع آفتاب (هنگامی که خورشید به اندازه یک نیزه بالا آمده است) خوانده شود. در تهران، طلوع آفتاب حدود ساعت ۵:۳۰ صبح است، بنابراین از ساعت ۶ صبح تا ۱۲ ظهر فرصت خواندن نماز وجود دارد.
- غسل عید قربان: مستحب است (واجب نیست) نمازگزار پیش از نماز، غسل کند (به نیت قربت). غسل عید قربان را میتوان از اذان صبح تا قبل از نماز انجام داد. همچنین مستحب است لباس پاکیزه بپوشد، عطر بزند، و با وقار و آرامش به محل برگزاری نماز برود.
- مکان برگزاری: مستحب است نماز عید قربان در «فضای باز» (صحرا، زمین بایر، یا حیاط بزرگ) برگزار شود، نه در مسجد (به جز مسجدالحرام و مسجدالنبی). به همین دلیل، اقامه نماز در دانشگاه تهران (که فضای باز دارد) منطبق با سنت است.
- حکم خطبهها: در زمان حضور امام معصوم، بعد از نماز دو خطبه واجب خوانده میشود. در زمان غیبت امام زمان، خواندن خطبهها «مستحب» است و ترک آن جایز است. در نماز عید قربان تهران، معمولاً بعد از نماز، خطبههایی کوتاه ایراد میشود که به نیت «رجاء» (به امید ثواب) است.
نماز عید قربان در فقه اهل سنت
شیوه خواندن نماز عید قربان در میان اهل سنت (حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی) کمی متفاوت است:
- تکبیرها: در رکعت اول، پس از تکبیرةالاحرام (تکبیر اول) و دعای استفتاح، ۷ تکبیر دیگر گفته میشود (مجموعاً ۸ تکبیر). در رکعت دوم، بعد از تکبیر انتقال (برخاستن از سجده)، ۵ تکبیر دیگر گفته میشود (مجموعاً ۶ تکبیر).
- قنوت: در فقه اهل سنت، قنوت در نماز عید وجود ندارد (قنوت فقط در نماز وتر و نماز صبح (در برخی مذاهب) خوانده میشود).
- سورهها: مستحب است در رکعت اول، سوره «ق» (ق و القرآن المجید) یا سوره «اعلی» خوانده شود. در رکعت دوم، سوره «قمر» (اقتربت الساعة) یا سوره «غاشیه».
- خطبه: بعد از نماز، دو خطبه (مانند نماز جمعه) خوانده میشود که در آن امام درباره احکام قربانی و فضایل عید صحبت میکند.
این تفاوتها ریشه در منابع حدیثی معتبر (صحیح مسلم و صحیح بخاری) دارد. با این حال، اصل نماز عید قربان در همه مذاهب اسلامی پذیرفته شده است.
اعمال مستحب روز عید قربان (فراتر از نماز)
عید قربان فقط به نماز خلاصه نمیشود. اعمال مستحب دیگر:
۱. قربانی کردن (ذبح گوسفند، گاو، یا شتر)
این عمل، یادآور فداکاری حضرت ابراهیم است که حاضر شد فرزندش اسماعیل را برای خدا قربانی کند. گوشت قربانی به سه قسمت تقسیم میشود: یک سوم برای خانواده، یک سوم برای خویشان و همسایگان، و یک سوم برای فقرا و نیازمندان.
۲. تکبیرات روز عید
از صبح روز عید (پس از نماز صبح) تا ظهر، مستحب است تکبیرات زیر را بگویند: «الله اکبر، الله اکبر، لا اله الا الله و الله اکبر، الله اکبر و لله الحمد».
۳. زیارت امام حسین
در روز عید قربان، زیارت امام حسین (به ویژه زیارت «وارث») مستحب است. (برای کسانی که به کربلا نمیتوانند بروند، خواندن زیارت از راه دور نیز ثواب دارد).
4. صله رحم و دید و بازدید
عید قربان فرصتی برای دیدار با خویشان، دوستان و همسایگان است. مستحب است که انسان با روی گشاده و چهره شاداب با دیگران ملاقات کند.
۵. روزه گرفتن حرام است!
در فقه شیعه، روزه گرفتن در روز عید قربان حرام است (مانند روز عید فطر). اما در فقه اهل سنت، روزه گرفتن در روز عید قربان مکروه است (نه حرام)، اما برخی از آنها (مثل حنفیها) روزه این روز را اساسا جایز نمیدانند.
در پایان، به همه مسلمانان عید سعید قربان مبارک باد!
امیدواریم که اعمال و قربانیهای ما مورد قبول درگاه حق قرار گیرد.